TMK M. 129/2 HÜKMÜ UYARINCA DÜZENLENEN EVLENME YASAĞININ ALTSOY YÖNÜNDEN KAPSAMI

Öz

Türk Medeni Kanunu’nun 129/2 maddesinde “Kayın hısımlığı meydana getirmiş olan evlilik sona ermiş olsa bile, eşlerden biri ile diğerinin üstsoyu veya altsoyu arasında” evlenmenin yasak olduğu açıkça düzenlenmiştir. Türk hukukunda hâkim görüş; bu yasağın sadece kayın hısımlığı kurulan altsoy için söz konusu olduğunu, eski eş ile aralarında kayın hısımlığı kurulmayan altsoy için hısımlık yönünden evlenme engeli bulunmadığını savunmaktadır. Hâkim görüşün temel dayanağı, hükümde geçen “Kayın hısımlığı meydana getirmiş olan evlilik sona ermiş olsa bile” ifadesidir. Hâlbuki TMK m. 129/2’de böyle bir ifadenin yer alması, Kanun sistematiği içinde anlatım bozukluğu oluşturmaktadır. Örneğin yeniden evlenmek isteyen kimse, TMK m. 130 hükmü uyarınca önceki evliliğinin sona erdiğini ispatlamak zorundadır. Mevcut evlilik sona ermediği müddetçe yeniden evlilik yapılamaz. Bu düzenleme karşısında TMK m. 129/2’de “evlilik sona ermiş olsa bile” vurgusunun yer alması normatif bir tekrardan ibarettir. Aynı şekilde kayın hısımlığının sürekli bir hısımlık olduğu TMK m. 18/2’de açıkça düzenlenmiştir. Bu düzenleme karşısında “Kayın hısımlığı meydana getirmiş olan evlilik sona ermiş olsa bile” ifadesiyle kayın hısımlığının sürekliliğine vurgu yapıldığını ileri sürmek de mümkün değildir. Sonuç olarak TMK m. 129/2 hükmünün ilk kısmı anlatım bozukluğuna yol açmakta ve bu ifade bozukluğundan hareketle evlenme yasağının sadece kayın hısımlığı kurulan altsoy ile sınırlandığını ileri sürmek hükmün lafzıyla ve amacıyla bağdaşmamaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Aile Hukuku
• TMK m. 129/2
• Kayın Hısımlığı
• Evlenme Engeli
• Mutlak Butlan

The Scope of the Prohibition on Marriage Established Pursuant to Article 129(2) of the Turkish Civil Code with Regard to Descendants

Öz

Article 129(2) of the Turkish Civil Code (TCC) expressly prohibits marriage “between one spouse and the other spouse’s ascendants or descendants, even if the marriage giving rise to affinity has ended.” The prevailing view in Turkish law maintains that this prohibition applies only to descendants related by affinity and does not extend to descendants of a former spouse with whom no relationship of affinity exists. This interpretation primarily relies on the phrase “even if the marriage giving rise to affinity has ended.” However, the inclusion of this phrase creates a drafting flaw within the statutory framework. Under Article 130 TCC, a person wishing to remarry must first prove that the previous marriage has been dissolved; remarriage is impossible while the previous marriage subsists. Accordingly, emphasizing that the marriage has ended is legally redundant. Nor can the phrase be justified as reaffirming the continuity of affinity, since Article 18(2) TCC already expressly provides that affinity survives the dissolution of marriage. Consequently, the opening clause of Article 129(2) TCC constitutes a drafting flaw, and relying on this defective wording to confine the prohibition solely to descendants related by affinity is incompatible with both the text and the underlying purpose of the provision.

Anahtar Kelimeler

• Family Law
• Article 129(2) of the Turkish Civil Code
• Affinity Relationship
• Impediment to Marriage
• Absolute Nullity

Kaynakça

1. Acar, Faruk. Aile Hukuku. İstanbul: Vedat Kitapçılık, 2025.
2. Akipek Öcal, Şebnem, “Evlenme”. İçinde Aile Hukuku, ed. Şebnem Akipek Öcal ve Hayrunnisa Özdemir, 86 – 123. Ankara: Seçkin Yayıncılık, 2024.
3. Akipek, Jale, Akıntürk, Turgut ve Ateş, Derya. Türk Medenî Hukuku Birinci Cilt Başlangıç Hükümleri Kişiler Hukuku. İstanbul: Beta Yayıncılık, 2022.
4. Akıntürk, Turgut ve Ateş, Derya. Medeni Hukuk. İstanbul: Beta Yayıncılık, 2024.
5. Akıntürk, Turgut ve Ateş, Derya. Türk Medenî Hukuku İkinci Cilt Aile Hukuku. İstanbul: Beta Yayıncılık, 2024.
6. Akkanat, Halil. Medenî Hukukun Uygulanmasında Yöntem. İstanbul: Filiz Kitabevi, 2024.
7. Aktaş Avci, Pınar, “Evlenmenin Maddi ve Şeklî Koşulları”. İçinde Medeni Hukuk II Aile Hukuku, ed. Metin İkizler ve Özlem Tüzüner, 71 – 129. Ankara: Adalet Yayınevi, 2024.
8. Antalya, O. Gökhan. Hukuk Teorisi ve Hukuk Metodolojisi C. II Hukuk Metodolojisi. Ankara: Seçkin Yayıncılık, 2021.

9. Antalya, O. Gökhan ve Topuz, Murat. Marmara Hukuk Yorumu, Medeni Hukuk, (Giriş, Temel Kavramlar, Başlangıç Hükümleri) C. I. Ankara: Seçkin Yayıncılık, 2024.
10. Ayan, Mehmet ve Ayan, Nurşen. Kişiler Hukuku. Ankara: Seçkin Yayıncılık, 2016.
11. Ayan, Serkan. Evlilik Birliğinin Korunması. Ankara: Türkiye Barolar Birliği Yayınları, 2004.
12. Baygın, Cem ve Nar, Ahmet. Medeni Hukuk Dersleri-II Aile Hukuku. Ankara: Yetkin Yayıncılık, 2025.
13. Berki, Şakir. “Türk Medeni Kanununda Evlenmede Mutlak Butlan”. Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi. 19/1 (1962): 201 – 231.
14. Bilge, Necip. Hukuk Başlangıcı. Ankara: Turhan Kitabevi, 2011.
15. Cin, Halil. İslam ve Osmanlı Hukukunda Evlenme. Ankara: Ankara Üniversitesi Basımevi, 1974.
16. Çelik, Nazlı Hilal. Evlenmenin Hükümsüzlüğü. İstanbul: On İki Levha Yayıncılık, 2021.
17. Çınar, Ömer. “Hısımlıktan Doğan Evlenme Engeli ve Sonuçları”. İçinde Prof. Dr. Hüseyin Hatemi’ye Armağan C. I. 519 – 538. İstanbul: Vedat Kitapçılık, 2009,
18. Dural, Mustafa ve Öğüz. Türk Özel Hukuku C. II Kişiler Hukuku. İstanbul: Filiz Kitabevi, 2019.
19. Dural, Mustafa, Öğüz, Tufan ve Gümüş, Mustafa Alper. Türk Özel Hukuku C. III Aile Hukuku. İstanbul: Filiz Kitabevi, 2024.
20. Edis, Seyfullah. Medeni Hukuka Giriş Ve Başlangıç Hükümleri. Ankara: Ankara Üniversitesi Basımevi, 1997.
21. Erdem, Mehmet ve Makaracı Başak. Aslı. Aile Hukuku. Ankara: Seçkin Yayıncılık, 2024.
22. Erdoğan, İhsan ve Keskin, A. Dilşad. Türk Medeni Hukuku Başlangıç Hükümleri Kişiler Hukuku. Ankara: Gazi Kitabevi, 2020.
23. Ertop Yavuz, Elif İdil. Evlenmenin Hükümsüzlüğü ve Evlenmenin Hükümsüzlüğünün Sonuçları. Ankara: Yetkin Yayınları, 2025.
24. Feyzioğlu, Feyzi Necmeddin. Aile Hukuku. İstanbul: Filiz Kitabevi, 1986.
25. Geiser, Thomas ve Founthoulakis, Christiana. Basler Kommentar Zivilgesetzbuch I. Basel-Genf-München: Helbing  Lichtenhahn, 2018.
26. Gmür, Max. Kommentar zum Schweizerisches Zivilgesetzbuch, Band II, 1. Abteilung Familienrecht. Bern: Verlag von Stampfli  Cie, 1923.
27. Götz, Ernst. Das Familienrecht 1. Abteilung Das Eherecht. Bern: Verlag von Stampfli  Cie, 1964.
28. Hatemi, Hüseyin. Aile Hukuku I. İstanbul: Vedat Kitapçılık, 2005.
29. Hatemi, Hüseyin. Kişiler Hukuku Dersleri. İstanbul: Filiz Kitabevi, 2001.
30. Hatemi, Hüseyin ve Serozan, Rona. Aile Hukuku. İstanbul: Filiz Kitabevi, 1993.
31. Helvacı, Serap ve Topuz, Murat. Geçmişten Günümüze Özdeyişlerle Hukukun Kadim İlkeleri. Ankara: Seçkin, 2025.
32. Hiz Kurul, Semra vd. “Highdiagnosticrateoftrioexome sequencinginconsanguineousfamilies withneurogeneticdiseases”. Brain. 15/4 (2022): 1507 – 1518.
33. Hirş, Ernst E. Pratik Hukukta Metot. Ankara: Sözkesen Matbaacılık, 2017.
34. Honsell, Heinrich, Vogt, Nedim Peter ve Geiser, Thomas. Basler Kommentar Zivilgesetzbuch I. Basel-Genf-München: Helbing  Lichtenhahn, 2006.
35. Işıktaç, Yasemin. Hukuk Başlangıcı. İstanbul: Filiz Kitabevi, 2010.
36. İkizler, Metin. Evlenmenin Hükümsüzlüğü. Ankara: Seçkin Yayıncılık, 2017.
37. İpek, Eyüp. Medeni Hukuk Ders Notları. Ankara: İndeks Akademi, 2025.
38. Kalam, Mir Azad vd., “Linkages between consanguinity, pregnancy outcomes and offspring mortality in twenty‑first century India”. Scientific Reports. 14/1 (2024): 1 – 16.
39. Kanca, Elif, “Aileyi Antropolojik Olarak Düşünmek: İlişkiler, Düzenlemeler ve Dönüşümler”. İçinde Değişen Toplum, Dönüşen Aile, ed. Muammer Ak ve Arif Olgun Közleme, 26 – 46. Konya: Çizgi Kitabevi, 2025.
40. Karakaş, Fatma Tülay, “Evlenme Engeli Olarak Düz Çizgi Hısımlığı ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin 12. Maddesi”. Terazi Hukuk Dergisi. 3 (2006): 87 – 99.
41. Karakaya, Hüseyin, “İslam Aile Hukuku ve Türk Medeni Kanununda Farklılık Arz Eden Evlenme Engelleri”. Dergiabant. 12/2 (2024): 340 – 363.
42. Kayıhan, Şaban. Kişiler Hukuku (Gerçek Kişiler-Tüzel Kişiler). Ankara: Seçkin Yayıncılık, 2022.
43. Khlat, Myriam ve Khoury, Muin. “Inbreeding and Diseases: Demographic, Genetic, and Epidemiologic Perspectives”. Epidemiologic Reviews. 13/1 (1991): 28 – 41.
44. Kılıçoğlu, Ahmet M. Aile Hukuku. Ankara: Turhan Kitabevi, 2022.
45. Kılıçoğlu, Ahmet M. “Medeni Kanunumuzu Nasıl Değiştirdik”. Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi. 22/3 (2016): 1717 – 1757.
46. Köprülü, Bülent ve Kaneti, Selim. Aile Hukuku. İstanbul: Özdem Kardeşler Matbaası, 1986.
47. Oğuzman, Kemal ve Dural, Mustafa. Aile Hukuku. İstanbul: Filiz Kitabevi, 1998.
48. Oğuzman, M. Kemal, Seliçi, Özer ve Oktay-Özdemir, Saibe. Kişiler Hukuku (Gerçek ve Tüzel Kişiler). İstanbul: Filiz Kitabevi, 2019.
49. Okur, Sinan. Türk Medeni ve Borçlar Hukukunda Metot. Ankara: Adalet Yayınevi, 2023.
50. Öztan, Bilge. Kişiler Hukuku Gerçek Kişiler. Ankara: Yetkin Yayıncılık, 2021.
51. Öztan, Bilge. Aile Hukuku. Ankara: Turhan Kitabevi, 2015.
52. Öztan, Bilge. Medeni Hukukun Temel Kavramları. Ankara: Turhan Kitabevi, 2013. Saymen, Ferit H. ve Elbir, Halid K. Türk Medeni Hukuku C. III Aile Hukuku. İstanbul: İsmail Akgün Matbaası, 1960.
53. Serozan, Rona. Hukukta Yöntem. İstanbul: Vedat Kitapçılık, 2015.
54. Soyupek, Yusuf, Akgül, Alper ve İpek, Eyüp. Hukukun Temel Kavramları. Ankara: Global Politika Ve Strateji Yayınları, 2015.
55. Tandoğan, Haluk. Aile Hukuku Ders Notları. Ankara, 1965.
56. Tekinay, Selâhattin Sulhi. Türk Aile Hukuku. İstanbul: Sulhi Garan Matbaası, 1978.
57. Tekinay, Selâhattin Sulhi. Medenî Hukukun Genel Esasları ve Gerçek Kişiler Hukuku. İstanbul: Filiz Kitabevi, 1992.
58. Tüzüner, Özlem. “Boşanma Açısından Eşle Cinsel Birliktelik Yaşa(ya)mama ve Yargıtay’ın İlgili İçtihatlarının Mukayeseli Aile Hukuku Penceresinden Eleştirilmesi”. Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi. 29/1 (2023): 393 – 440.
59. Velidedeoğlu, Hıfzı Veldet. Türk Medeni Hukuku C. II Aile Hukuku. İstanbul: Nurgök Matbaası, 1965.
60. Yaman, Ahmet. İslam Aile Hukuku. İstanbul: Marifet Yayınları, 1999.
61. Yıldırım, Abdulkerim. Türk Aile Hukuku. Ankara: Savaş Yayınevi, 2014.
62. Yılmaz, Süleyman. Medeni Hukuk Cilt II Kişiler Hukuku. Ankara: Yetkin Yayınları, 2025.
63. Yılmaz, Süleyman. Medeni Hukuk Cilt III Aile Hukuku. Ankara: Yetkin Yayıncılık, 2025.
64. Yılmaz, Süleyman ve Yıldırım, Abdulkerim. Medeni Hukuk I (Başlangıç Hükümleri–Kişiler Hukuku–Aile Hukuku). Ankara: Seçkin Yayıncılık, 2023.
65. Zellentin, Holger M. Law Beyond Israel: From the Bible to the Qur'an. Oxford: Oxford University Press, 2022.
66. Zevkliler Aydın, Cumalıoğlu, Emre ve Acabey, Mehmet Beşir. Medeni Hukuk III Aile Hukuku. Ankara: Adalet Yayınevi, 2024.
67. Ziada, Amal M., Al Kharusi, Waheed ve Hassan, Mohammed O. “Exaggerated blood pressure reactivity in the offspring of first-cousin hypertensive parents”. SQU Journal for Scientific Research: Medical Sciences. 3/2 (2011): 81 – 85.
68. İnternet Kaynakları Aktan, Hamza. “Sıhriyet”, (Erişim Tarihi 17.09.2026), https://islamansiklopedisi.org.tr/sihriyet
69. Atar, Fahrettin. “Muharremat”, Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, (Erişim Tarihi 13.09.2026), https://islamansiklopedisi.org.tr/muharremat
70. Anayasa Mahkemesi. Başvuru No: 2020/37863 (27.02.2024). https://kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr/
71. Anayasa Mahkemesi. Başvuru No: 2017/40199 (08.09.2020). https://kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr/
72. Diyanet İşleri Başkanlığı, “Nisa Suresi Tefsiri”, (Erişim Tarihi 17.09.2026), https://kuran.diyanet.gov.tr/tefsir/Nis%C3%A2-suresi/515/22-23-ayet-tefsiri
73. İsviçre Medeni Kanunu’nun 1 Ocak 1912’de yürürlüğe giren ilk metni, (Erişim Tarihi 10.03.2026). https://www.amtsdruckschriften.bar.admin.ch
74. İsviçre Medeni Kanunu’nun (ZGB Art 100/2 hükmünün) İngilizce metni, (Erişim Tarihi 10.03.2026), https://archive.org/details/cu31924071237147/page/n93/mode/2up?hl=de-CH
75. İsviçre Medeni Kanunu’nda (ZGB Art. 100 ve Art. 95) yapılan değişiklikler, (Erişim Tarihi 30.03.2026), https://www.fedlex.admin.ch/eli/cc/24/233_245_233/de
76. LEXPERA - Hukuk Bilgi Sistemi, “Madde gerekçeleri”, (Erişim Tarihi 05.02.2026), https://www.lexpera.com.tr/ Old Testament Leviticus Chapter 18, (Erişim Tarihi 15.09.2026), https://bible.usccb.org/bible/leviticus/18
77. T.C. Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı Aile ve Toplum Hizmetleri Genel Müdürlüğü, “Türkiye Aile Yapısı İleri İstatistik Analizi, 2018”, (Erişim Tarihi 18.09.2026), https://www.aile.tr/media/35869/taya-18_turkce_kitap.pdf. T.C. Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı Aile ve Toplum Hizmetleri Genel Müdürlüğü, “Türkiye Aile Yapısı Araştırması Taya 2006”, (Erişim Tarihi 18.09.2026), https://www.aile.tr/uploads/athgm/uploads/pages/arastirmalar/taya2006.pdf
78. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi. K. 2026/6956 (22.06.2026). https://karararama.yargitay.gov.tr/.
79. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi. K. 2025/4430 (30.04.2025). https://karararama.yargitay.gov.tr/.
80. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, K. 2025/719 (23.01.2025). https://karararama.yargitay.gov.tr/.