Compulsory Change in Linguistics: From N. Marr’s Theory to J. Stalin’s Doctrine

Öz

After the October Revolution, a paradigm shift occurred in all areas of life in Russia, and linguistics was no exception. The politicization of art and the transformation of science into an ideological tool also reflected in linguistics itself. In this context, during the first half of the twentieth century. N. Marr developed a theory entitled “New Doctrine of Language”, presented as Marxist linguistic theory. Supported by the state, it was long regarded as the dominant approach until it became the target of Stalin in the aftermath of World War II. To eliminate this cosmopolitan approach, Stalin initiated a series of “free” debates in Pravda newspaper. His intervention went beyond rejecting Marr’s theory: it launched a process that redefined how far scientific inquiry could be independent of ideology, under what conditions knowledge could be produced, and how the relationship between ideology and science should be structured. This study explores these dynamics.

Anahtar Kelimeler

• Nikolai Marr
• New Linguistic Doctrine
• Stalin
• Pravda

DİLBİLİMDE ZORUNLU DEĞİŞİM: NİKOLAY MARR’IN TEORİSİNDEN STALİN’İN ÖĞRETİSİNE GEÇİŞ

Öz

Ekim Devrimi’nin ardından Rusya’da yaşamın tüm alanlarında bir paradigma değişimi yaşanmış, dilbilim de bu dönüşümden etkilenmiştir. Sanatın politize edilmesi ve bilimin ideolojik araca dönüşmesi süreci dilbilime de yansımıştır. 20. yüzyılın ilk yarısında bu bağlamda N. Ya. Marr, “Yeni Dil Öğretisi” olarak adlandırılan ve Marksist dilbilim şeklinde sunulan bir teori geliştirmiştir. Uzun süre boyunca devlet desteğiyle neredeyse tek geçerli yaklaşım olarak kabul edilen bu teori, İkinci Dünya Savaşı sonrasında değişen koşullar nedeniyle Stalin’in hedefi haline gelmiştir. Stalin, kozmopolit içerikli bu yaklaşımı ortadan kaldırmak için Pravda gazetesinde başlattığı “özgür” tartışmalar dizisini bir araç olarak kullanmıştır. Stalin’in Marr’ın “Yeni Dil Öğretisi”ne müdahalesi, sadece bu teoriyi eleştirmekle sınırlı kalmamış; bilimsel araştırmaların ideolojiden ne kadar bağımsız olabileceğini, bilimsel bilginin hangi sınırlar içinde üretilebileceğini ve ideoloji ile bilim arasındaki ilişkinin nasıl düzenlenmesi gerektiğini yeniden tanımlayan bir süreç başlatmıştır. Bu çalışmada Sovyet dilbilimini şekillendiren ideolojik dinamikler incelenecek ve Stalin’in dilbilime doğrudan müdahalesinin arka planındaki nedenler ortaya konacaktır.

Anahtar Kelimeler

• Nikolay MARR
• Yeni Dil Öğretisi
• Stalin
• Pravda

Kaynakça

1. ALPATOV, V. M. (1993). Marr, marrizm i stalinizm. Filosofskiye issledovaniya, (4), 271–288. http://russcience.chat.ru/papers/alp93sp.htm#_ftnref2
2. AYDIN, O. (2025). Arakçeyev’in Kamu Yönetim Politikasının XIX. Yüzyıl Rus Edebiyatındaki İz Düşümü. Manisa Celal Bayar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 23(1), 423-440. https://doi.org/10.18026/cbayarsos.1616520
3. BADULİN, D. YE. (2021). Marrizm, ili Novoye uçeniye o yazıke Nikolaya Marra. Molodoy Uçonıy, 18(360), 289–292. https://moluch.ru/archive/360/80481/
4. BERNŞTEYN, S. B. (2002). Zigzagi pamyati: Vospominaniya. Dnevnikovıye zapisi. Moskva: İnstitut slavyanovedeniya RAN.
5. DOSTAL, M. YU. (2009). Kak Feniks iz pepla… (Oteçestvennoye slavyanovedeniye v period Vtoroy mirovoy voynı i pervıye poslevoyennıye godı). Moskva: İndrik.
6. EPŞTEYN, M. (2020, 24 Ağustos). Kak Stalin marksizm razlagal. Novaya Gazeta. Erişim adresi: https://novayagazeta.ru/articles/2020/08/24/86797-kak-stalin-marksizm-razlagal
7. HANSKİY, A. O. (2011, 11 Mart). Stalin, marksizm i voprosı yazıkoznaniya. Stalin i gosudarstvo. Erişim adresi: https://stalinism.ru/stalin-i-gosudarstvo/stalin-marksizm-i-voprosyi-yazyikoznaniya.html
8. İzvestiya Akademii Nauk SSSR: Otdeleniye literaturı i yazıka 9, no. 1 (1950): 30.

9. KİRİLLENKO, A. (2020, 22 İyun). «…v yazıkoznanii znayete vı tolk». Soverşenno sekretno. Erişim adresi: https://www.sovsekretno.ru/articles/istoriya/-v-yazykoznanii-znaete-vy-tolk/
10. KOSTEVA, V. M. (2018). Lingvistika totalitarizma v lingvofilosofskoy paradigme XX veka [Doktora tezi, Gosudarstvennıy institut russkogo yazıka im. A. S. Puşkina]. Moskva.
11. KUZNETSOV, P. S. (2003). Vospominaniya. Moskovskiy lingvistiçeskiy jurnal, 7(1), 155-250.
12. MARR, N. YA. (1934). İzbrannıye rabotı: Yazık i obşçestvo (T. 3). M.; L.: İzd-vo AN SSSR.
13. MARR, N. YA. (1935). İzbrannıye rabotı (T. 5). M.; L.: İzd-vo AN SSSR.
14. MOSS, K. (1994). Olga Freidenberg i Marrizm. Voprosı Yazıkoznaniya, (5), 98-106.
15. NEROZNAK, V. P. (1996). Yazıkovaya reforma (1990–1995). Vestnik Rossiyskoy Akademii Nauk, 66(1), 3–7.
16. NİKANDROV, A. V. (2024a). Problema proishojdeniya yazıka v filosofsko-lingvistiçeskih kontseptsiya N. Ya. Marra i L. Nuare. Vestnik Moskovskogo Universiteta. Seriya 7. Filosofiya, 48(3), ss. 78–94.
17. NİKANDROV, A. V. (2023). Lingvistika i politika: Politiçeskiye motivı i tsel’ «svobodnoy diskussii po voprosam yazıkoznaniya» 1950 g. Diskurs-Pi, 20(1), 46–70. https://doi.org/10.17506/18179568_2023_20_1_46
18. NİKANDROV, A. V. (2024b). Diskussiya po yazıkoznaniyu 1950 g. i sovetskiy «gosudarstvennıy marksizm». Filosofiya i obşçestvo, (1), 5–27. https://doi.org/10.30884/jfio/2024.01.01
19. PETRENKO, D. İ., ve ŞTAYN, K. E. (2018). Lingvistiçeskaya paleontologiya N. Ya. Marra v kontekste sovetskogo yazıkoznaniya 1920–1930-h godov. Vestnik Nijegorodskogo universiteta im. N. İ. Lobaçevskogo, (5), 212–217.
20. POLİVANOV, E. D. (1991). Trudı po vostoçnomu i obşçemu yazıkoznaniyu. Moskva: Nauka.
21. ROBİNSON, M. A. (2004). Sud’bı akademiçeskoy elitı: oteçestvennoye slavyanovedeniye (1917 – naçalo 1930-h godov). Moskva: İndrik.
22. SEREBRENNİKOV, B. A. (1983). O materialistiçeskom podhode k yavleniyam yazıka. Moskva: Nauka.
23. SARAÇ, H. ve CAN EMİR, B. (2024). Devrim–dilbilim ilişkisi ekseninde Nikolay Marr’ın Yafetik Teorisi. Folklor/Edebiyat, 30(117), 179–200.
24. STALİN, İ. V. (1950). Marksizm i voprosı yazıkoznaniya. Moskva: Politizdat.
25. TSUKERMAN, İ. İ. (1950). Krupneyşiy sovetskiy yazıkoved N. Ya. Marr. Moskva: AN SSSR.
26. VELMEZOVA, E. V. (2019). Lingvistiçeskaya diskussiya 1950 goda kak «spor» Marra i Stalina o zakonah. Filosofiya. Jurnal Vısşey şkolı ekonomiki, 3(4), 75–89.
27. VİNOGRADOVA, T. V. (1997). Alpatov, Marr, marrizm i stalinizm. Sotsial’nıye i gumanitarnıye nauki. Oteçestvennaya i zarubejnaya literatura. Referativnıy jurnal, Seriya 8, 98–106.
28. e- Kaynaklar
29. Biobibliograficheskiy ukazatelʹ. Kratkiy ocherk nauchnoy, nauchno-issledovatelʹskoy i obshchestvennoy deyatelʹnosti. (n.d.). Retrieved September 8, 2025, from http://library.basnet.by/html/csl/278/2.htm
30. Belarus Academy of Sciences Central Scientific Library. (n.d.). Kratkiy ocherk o deyatel’nosti. Retrieved May 30, 2025, from http://library.basnet.by/html/csl/278/2.htm
31. Kirillenko, A. (2020, June 22). «…v yazykovedenii znaete vy tolk». Sovsekretno. Retrieved March 30, 2025, from https://www.sovsekretno.ru/articles/istoriya/-v-yazykoznanii-znaete-vy-tolk/