Türkiye’de İhracat, Ar-Ge Harcamaları ve Vergi Gelirleri İlişkisi: Toda Yamamoto Nedensellik Yaklaşımı

Öz

Ekonomi politikalarının etkin olarak yürütülmesi için ihracat, ar-ge harcamaları ve vergi gelirleri arasındaki ilişkinin ortaya konulması büyük önem taşımaktadır. Bu çalışmanın amacı Türkiye’de ihracat, ar-ge harcamaları ve vergi gelirleri arasındaki ilişkinin birlikte incelenmesidir. 1996-2022 yılları arasını kapsayan veriler Dünya Bankası ve OECD veri tabanlarından elde edilmiştir. Çalışmanın özgünlüğü, literatürde genellikle ayrı ayrı ele alınan bu değişkenler arasındaki ilişkinin Türkiye ekonomisi için farklı bir yöntem kullanılarak bütüncül bir yaklaşımla incelemesidir. Çalışmada öncelikle serilerin durağanlık analizleri yapılmış ve serilerin birinci dereceden durağan oldukları tespit edilmiştir. Ardından durağanlık derecelerine uygun yöntem olarak ARDL sınır testi ile seriler arasındaki eşbütünleşme ilişkisi araştırılmış, Toda-Yamamoto nedensellik analizi ile değişkenler arasındaki nedensellik ilişkileri incelenmiştir. ARDL sınır testi bulgularına göre uzun dönemde ihracat ve araştırma geliştirme harcamaları arasında istatistiksel olarak anlamlı bir eşbütünleşme ilişkisi bulunmuştur. Nedensellik analizinde ise ihracat ve araştırma geliştirme harcamaları ile ihracat ve vergi gelirleri arasında çift yönlü nedensellik ilişkisi tespit edilmiştir. Araştırma geliştirme harcamaları ve vergi gelirleri arasında ise tek yönlü nedensellik bulunduğu anlaşılmıştır. Tanımlayıcı testleri de anlamlı bulunan bu bulgular doğrultusunda ihracatın hem araştırma geliştirme harcamalarını hem de vergi gelirlerini olumlu yönde etkilediği, araştırma geliştirme harcamalarının vergi gelirlerini etkilediği ancak bunun tersi yönde bir ilişkinin bulunmadığı söylenebilir. Elde edilen bu bulgular doğrultusunda inovasyon destekleri, vergi politikası, maliye politikası ve kamu yatırım stratejisi alanlarında politika önerileri yapılmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Ekonomik Büyüme
• Vergi Geliri
• İhracat
• Ar-Ge Harcamaları
• Nedensellik Analizi

Destekleyen Kurum

Destekleyen kurum bulunmamaktadır.

Etik Beyan

Yazarlar, bu çalışmanın tüm hazırlanma süreçlerinde etik kurallara uyulduğunu beyan etmektedirler. Bilimsel etik konuları ile ilgili aksi bir durumun tespiti halinde tüm sorumluluk çalışmanın yazarlarına aittir.

Teşekkür

Editörlere ve değerlendiricilere teşekkür ederiz.

The Relationship Between Exports, R&D Expenditures And Tax Revenues in Turkey: Toda Yamamoto Causality Approach

Öz

To ensure the effective implementation of economic policies, it is of great importance to establish the relationship between exports, R&D expenditure and tax revenues. The aim of this study is to examine the relationship between exports, R&D expenditure and tax revenues in Turkey. Data covering the period 1996–2022 were obtained from the World Bank and OECD databases. The originality of the study lies in its comprehensive examination of the relationship between these variables—which are typically addressed separately in the literature—using a different methodology specific to the Turkish economy. The study first conducted stationarity analyses of the time series and determined that the series are first-order stationary. Subsequently, the cointegration relationship between the series was investigated using the ARDL boundary test—a method appropriate for the degree of stationarity—and the causal relationships between the variables were examined using the Toda-Yamamoto causality analysis. According to the findings of the ARDL boundary test, a statistically significant cointegration relationship was found between exports and research and development expenditure in the long run. In the causality analysis, a bidirectional causality relationship was identified between exports and R&D expenditure, as well as between exports and tax revenue. It was also found that there is a unidirectional causality between R&D expenditure and tax revenue. In light of these findings, which were also confirmed by confirmatory tests, it can be concluded that exports have a positive impact on both research and development expenditure and tax revenue; whilst research and development expenditure affects tax revenue, no inverse relationship was found. Based on these findings, policy recommendations are made in the areas of innovation support, tax policy, fiscal policy and public investment strategy.

Anahtar Kelimeler

• Economic Growth
• Tax Revenue
• Exports
• R&D Expenditure
• Casuality Analysis

Destekleyen Kurum

There is no supporting institution.

Etik Beyan

The authors declare that ethical rules were followed throughout the preparation of this study. In the event that any violation of scientific ethics is detected, all responsibility lies with the authors of the study.

Teşekkür

We would like to thank the editors and reviewers.

Kaynakça

1. Addison, T. ve Levin, J. (2011). The determinants of tax revenue in Sub-Saharan Africa. Journal of International Development, 1–19.
2. Agbeyegbe, T. D., Stotsky, J. ve WoldeMariam, A. (2006). Trade liberalization, exchange rate changes, and tax revenue in Sub-Saharan Africa. Journal of Asian Economics, 17(2), 261-284. https://doi.org/10.1016/j.asieco.2005.09.003
3. Aksoy, M., Yilmaz, M. K., Golgeci, I., Tatoglu, E., Canci, M. ve Hızarcı, A. E. (2023). Untangling the influence of corporate sustainability on export intensity: The moderating role of R&D intensity. Journal of International Marketing. https://doi.org/10.1177/1069031X231214233
4. Avdar, R. (2019). Ar-Ge çalışmalarının ihracat ve ekonomik büyüme üzerine etkisi: Türkiye örneği. Econder International Academic Journal, 3(2), 203-220. https://doi.org/10.35342/econder.665074
5. Balkanlı, A. O. (2025). Analysis of The Impacts of R&D Expenditures on Export (An ARDL Bounds Test for Turkey, 2000-2023 Period). İşletme Araştırmaları Dergisi, 17(2), 1630-1647. https://doi.org/10.20491/isarder.2025.2056
6. Benfratello, L., Bottasso, A. ve Piccardo, C. (2022). 'R&D and export performance: exploring heterogeneity along the export intensity distribution'. Journal of Industrial and Business Economics, 49(2), 189-232. https://doi.org/10.1007/s40812-022-00209-1
7. Campos, A. C., Lopes, L. ve Carreira, C. (2024). Spatial autocorrelation of exports and R&D expenditures in Portugal. Journal of the Knowledge Economy, 15(2), 8632-8653. https://doi.org/10.1007/s13132-023-01425-3
8. Canbay, Ş. (2020). Türkiye'de araştırma ve geliştirme (Ar-Ge) harcamalarının ihracat üzerindeki etkileri. Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, (63), 131-140.

9. Coşkun, H. ve Eygü, H. (2020). Ar–Ge harcamaları ve ihracat ilişkisinin incelenmesi: Türkiye Örneği. Anemon Muş Alparslan Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 8(İktisadi ve İdari Bilimler), 233-242. https://doi.org/10.18506/anemon.761623
10. Çalışkan, Ş., Karabacak, M. ve Meçik, O. (2017). Türkiye ekonomisinde eğitim harcamaları ve ekonomik büyüme ilişkisi: Bootstrap Toda-Yamamoto nedensellik testi yaklaşımı. Kocaeli Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, (33), 45-56.
11. Clarke, J. A. ve Mirza, S. (2006). A comparison of some common methods for detecting Granger noncausality. Journal of Statistical Computation and Simulation, 76(3), 207-231. https://doi.org/10.1080/10629360500107741
12. Dickey, D. A. ve Fuller, W. A. (1979). Distribution of the estimators for autoregressive time series with a unit root. Journal of the American statistical association, 74(366a), 427-431. https://doi.org/10.1080/01621459.1979.10482531
13. Dolado, J. J. ve Lütkepohl, H. (1996). Making Wald tests work for cointegrated VAR systems. Econometric Reviews, 15(4), 369-386. https://doi.org/10.1080/07474939608800362
14. Duman, E. (2021). In Turkey Economy Analysis of the Relationship Between R & D Investment Expenditures, Patent, Industrial Design, Exports and Real Economic Growth. Turkish Studies-Economics, Finance, Politics. https://doi.org/10.7827/turkishstudies.46378
15. Duman, E. (2022). İleri Teknolojik Ürün İhracatı, Ekonomik Büyüme, Dış Ticaret ve Ar-Ge Yatırım Harcamalarının Analizi: Türkiye ve 7 Asya Ülke Örneği. Doğuş Üniversitesi Dergisi, 23(2), 307-318. https://doi.org/10.31671/doujournal.1003285
16. Dumrul, Y. ve Kilicarslan, Z. (2018). The effect of research and development (R&D) expenditures on export: evidence from a panel of selected OECD countries. Journal of Economics Finance and Accounting, 5(3), 234-241. https://doi.org/10.17261/Pressacademia.2018.932
17. Dünya Bankası (2024a). Ar-ge harcamaları, https://databank.worldbank.org/source/world-development-indicators (Erişim Tarihi: 17 Ekim 2025)
18. Dünya Bankası (2024b). İhracat. https://databank.worldbank.org/source/world-development-indicators (Erişim Tarihi:17 Ekim 2025)
19. Dünya Bankası (2025). Vergi Gelirleri. https://data.worldbank.org/indicator/GC.TAX.TOTL.GD.ZS (Erişim Tarihi:17 Ekim 2025)
20. Egbunike, F. C., Emudainohwo, O. B. ve Gunardi, A. (2018). Tax revenue and economic growth: A study of Nigeria and Ghana. Signifikan: Jurnal Ilmu Ekonomi, 7(2), 213-220. http://dx.doi.org/10.15408/sjie.v7i2.7341
21. Eltony, N. M. (2002). The Determinants Of Tax Effort In Arab Countries. Kuwait: Arab Plannig Instıtue, API-Working Paper No 207, 1-44.
22. Garba, L.S. (2014). Tax revenue and economic growth in Nigeria (Unpublished thesis). Zaria: Ahmadu Bello University.
23. Gazel, S. (2019). BİST sinai endeksi ile çeşitli metaller arasindaki ilişki: Toda-Yamamoto nedensellik testi. The Journal of Academic Social Science, 52(52), 287-299. https://doi.org/10.16992/ASOS.12637
24. Gnangnon, S. K. (2021). Export product diversification, poverty and tax revenue in developing countries. The Journal of International Trade & Economic Development, 30(7), 957-987. https://doi.org/10.1080/09638199.2021.1919182
25. Göçer, İ. (2013). Ar-Ge harcamalarının yüksek teknolojili ürün ihracatı, dış ticaret dengesi ve ekonomik büyüme üzerindeki etkileri. Maliye Dergisi, 165(2), 215-240.
26. Granger, C. W. (1969). Investigating causal relations by econometric models and cross-spectral methods. Econometrica: journal of the Econometric Society, 424-438. https://doi.org/10.2307/1912791
27. Granger, C. W. J. ve Newbold, P. (1974). Spurious regressions in econometrics. Journal of Econometrics, 2(2), 111-120.
28. Hammar, N. ve Belarbi, Y. (2021). R&D, innovation and productivity relationships: Evidence from threshold panel model. International Journal of Innovation Studies, 5(3), 113-126. https://doi.org/10.1016/j.ijis.2021.06.002
29. İnal, V., Altıntaş, N., & Çalışkan, M. (2016). Ar‐Ge Harcamalarının Ekonomik Büyümeye Etkisi: Türkiye Özelinde Nedensellik Analizi. Sakarya Üniversitesi İktisat Dergisi, 5(1), 34-47. https://izlik.org/JA28HK98YX
30. Karabulut, R. ve Şeker, K. (2018). Belirlenmiş değişkenlerin vergi gelirleri üzerindeki etkisi: çoklu doğrusal regresyon analizi. Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 23(3), 1049-1070.
31. Karaca, Z. (2024). Türkiye İmalat Sanayinde Ar-Ge Personeli ve İhracat İlişkisi: Toda Yamamoto Nedensellik Analizi ile Bir Uygulama. Uluslararası Yönetim İktisat ve İşletme Dergisi, 20(ICMEB'24 Özel Sayı), 282-289. http://dx.doi.org/10.17130/ijmeb.1487530
32. Karagöz, B. & Yıldırım, M. (2023). Türkiye’de ar-ge ve ihracat arasındaki nedensellik ilişkisi:1996- 2019 uygulaması. Five Zero, 3(2), 267-283. https://doi.org/10.54486/fivezero.2023.28
33. Kaya, V. ve Uğurlu, S. (2013). Ar-Ge harcamaları ile ihracat arasındaki ilişki: Türkiye örneği, 1990-2011. Ekev Akademi Dergisi, (57), 269-282.
34. Külünk, İ. (2018). Türkiye’de Arge harcamaları, ihracat ve büyüme arasındaki ilişki: 1996-2016. Uluslararası Ekonomik Araştırmalar Dergisi, 4(2), 73-82.
35. Landesmann, M. ve Pfaffermayr, M. (1997). Technological competition and trade performance. Applied Economics, 29(2), 179-196. https://doi.org/10.1080./000368497327254
36. Lestari, F. A. P. ve Yolanda, Y. (2023). Determinants of Tax Revenues and Human Development Index in Indonesia. International Journal of Multidisciplinary: Applied Business and Education Research, 4(4), 1287-1298. https://doi.org/10.11594/ijmaber.04.04.24
37. Makun, K. ve Singh, B. (2025). Trade deregulation and fiscal revenue in selected Pacific Island countries. PLoS One, 20(1), e0315733. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0315733
38. Minh Ha, N., Tan Minh, P. ve Binh, Q. M. Q. (2022). The determinants of tax revenue: A study of Southeast Asia. Cogent Economics & Finance, 10(1), 2026660. https://doi.org/10.1080/23322039.2022.2026660
39. Moneta, A., Chlaß, N., Entner, D. ve Hoyer, P. (2011). Causal search in structural vector autoregressive models. In NIPS Mini-Symposium on Causality in Time Series (pp. 95-114). PMLR.
40. OECD. (2024). Vergi Gelirleri, https://www.oecd.org/en/data.html (Erişim Tarihi: 11 Haziran 2025)
41. Özer, M. ve Çiftçi, N. (2009). Ar-Ge harcamaları ve ihracat ilişkisi: OECD ülkeleri panel veri analizi. Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 23(3), 39-50.
42. Özkurt, İ. C. (2024). Türkiye’de İnovasyon Faaliyetleri ve Ekonomik Büyüme İlişkisi: Nedensellik Analizi. Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 26(1), 164-176. https://doi.org/10.32709/akusosbil.1103377
43. Pala, O. ve Aksaraylı, M. (2017). Veri zarflama analizi ve kümeleme analizi kullanılarak OECD’ye üye ülkelerin ekonomik performansları, yaşam memnuniyeti ve inovasyon düzeyleri açısından incelenmesi. Aydın İktisat Fakültesi Dergisi, 2(2), 67-80.
44. Phillips, P. C. ve Perron, P. (1988). Testing for a unit root in time series regression. Biometrika, 75(2), 335-346. https://doi.org/10.1093/biomet/75.2.335
45. Rauf, A. ve Bao, Y. (2024). Assessing the effect of domestic and foreign R&D on export: Empirical evidence from China. International Journal of Emerging Markets, 19(11), 3828-3847. https://doi.org/10.1108/IJOEM-02-2022-0282
46. Ryan, O., Haslbeck, J. M. ve Waldorp, L. J. (2025). Non-stationarity in time-series analysis: Modeling stochastic and deterministic trends. Multivariate Behavioral Research, 60(3), 556-588. https://doi.org/10.1080/00273171.2024.2436413
47. Sey, N., & Aydın, B. (2021). Türkiye’de yüksek teknoloji ürün ihracatı ve inovasyon ilişkisi üzerine ekonometrik bir inceleme. Ordu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, 11(1), 238-252. https://doi.org/10.48146/odusobiad.785193
48. Schumpeter, J. (1942). Capitalism, Socialism and Democracy. New York: Harper and Row.
49. Simionescu, M., Schneider, N. ve Gavurova, B. (2022). Decarbonized energies and the wealth of three European nations: A comparative nexus study using Granger and Toda-Yamamoto approaches. Frontiers in Environmental Science, 9, 817982. https://doi.org/10.3389/fenvs.2021.817982
50. Sims, C. A., Stock, J. H. ve Watson, M. W. (1990). Inference in linear time series models with some unit roots. Econometrica, 58(1), 113-144. https://doi.org/10.2307/2938337
51. Stotsky, J. ve Woldemariam, A. (1997). Tax Efforts in Sub-Saharan Africa, (WP/97/107), IMF Working Paper
52. Sungur, O., Aydın, H. ve Eren, M. (2016). Türkiye’de ar-ge, inovasyon, ihracat ve ekonomik büyüme arasindaki ilişki: Asimetrik nedensellik analizi. Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 21(1), 173-192.
53. Toda, H. Y. ve Yamamoto, T. (1995). Statistical inference in vector autoregressions with possibly integrated processes. Journal of econometrics, 66(1-2), 225-250. https://doi.org/10.1016/0304-4076(94)01616-8
54. Turan, A., Berber, D. ve Zeren, F. (2023). Ar-Ge Harcamalarının İhracata Etkisi: G7 Ülkeleri Örneği. Ekonomi İşletme ve Yönetim Dergisi, 7(1), 43-63. https://doi.org/10.7596/jebm.30062023.002
55. Umar, M. ve Dahalan, J. (2016). An application of asymmetric Toda-Yamamoto causality on exchange rate-inflation differentials in emerging economies. International Journal of Economics and Financial Issues, 6(2), 420-426.
56. Vivien, O. P., Emmanuel, D. K. M., Marcel, A. K., ve Georges, F. E. (2023). Financial Development and Its Impact on Tax Revenue in Côte d’Ivoire. International Journal of Economics and Finance, 15(9). https://doi.org/10.5539/ijef.v15n9p118
57. Yıldırım, E., ve Kesikoğlu, F. (2012). Ar-Ge harcamalari ile ihracat arasindaki nedensellik ilişkileri: Türkiye örneğinde panel nedensellik testi kanitlari. Marmara Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 32(1), 165-180.
58. Zhang, K., Guo, Y. ve Hu, X. (2024). Does Tax Sharing Matter for Export Quality Upgrading? Evidence from China. Sustainability, 16(11), 4748. https://doi.org/10.3390/su16114748