ESAM Ekonomik ve Sosyal Araştırmalar Dergisi Hakem Değerlendirme Süreci ve Hakemlerin Sorumlulukları
ESAM Ekonomik ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, sosyal bilimler alanında nitelikli akademik üretimi teşvik etmeyi ve bu üretimin bilimsel standartlara uygun bir şekilde yayına hazırlanmasını amaçlamaktadır. Bu çerçevede dergimize gönderilen tüm makaleler, bilimsel nesnellik, tarafsızlık ve etik sorumluluk esaslarına dayanan çift kör hakemlik süreciyle değerlendirilir.
Hakem değerlendirme süreci; yalnızca bir denetim mekanizması değil, aynı zamanda yazarlara akademik rehberlik sağlayan, yayın kalitesini artıran yapıcı bir aşamadır. Bu süreçte hakemlerin üstlendiği görev, yalnızca teknik bir inceleme değil, aynı zamanda bilimsel etiğe ve akademik sorumluluğa dayalı bir katkı sürecidir.
1. Değerlendirme Süreci ve Editöryal İşleyiş
ESAM Dergisi’nde tüm makaleler, çift taraflı kör hakemlik ilkesi çerçevesinde değerlendirilir. Bu süreçte:
Yazarlar, değerlendirmeyi yapan hakemlerin kimliğini bilmez.
Hakemler de değerlendirdikleri çalışmanın yazarına dair bilgiye erişemez.
Hakem değerlendirme süreci, DergiPark sistemi üzerinden yürütülmektedir.
Hakemler, değerlendirme sonunda görüşlerini içeren Hakem Değerlendirme Formu’nu doldurmalı ve formda gerekçeli kararlarını belirtmelidir.
Hakem değerlendirmesine dair yorumlar, editör aracılığıyla yazarlara iletilir.
2. Hakemlik Görevinin Kabulü ve Süreç Takibi
Hakemler yalnızca uzmanlık alanlarına giren çalışmaların değerlendirmesini kabul etmelidir.
Kendilerini değerlendirme için yeterli görmeyen ya da zamanında değerlendirme yapamayacağını düşünen hakemler, editöre bilgi vererek görevi iade etmelidir.
Hakemlerin değerlendirmelerini kendilerine tanınan süre içinde tamamlamaları beklenir. Gecikmelerin yayım sürecini olumsuz etkilememesi esastır.
3. Tarafsızlık ve Nesnellik
Hakemler değerlendirmelerini yazarın kimliği, cinsiyeti, etnik kökeni, dini/politik görüşleri gibi unsurlardan etkilenmeden bilimsel içeriğe dayalı olarak yapmalıdır.
Tüm değerlendirmeler kanıta dayalı, açıklayıcı ve yapıcı olmalı; yayın kalitesini artırmayı hedeflemelidir.
Hakem değerlendirmesi sırasında, kişisel fikir ayrılıkları değerlendirme sonucunu etkilememelidir.
4. Çıkar Çatışmaları ve Etik Bağlılık
Hakemler, çalışmanın yazarları, destekçileri veya ilgili kurumlarla herhangi bir çıkar ilişkisi (rekabet, finansal çıkar, işbirliği vb.) içindeyse, bunu editöre bildirerek görevi reddetmelidir.
Hakemlerin çıkar çatışması olması durumunda tarafsızlıkları zedeleneceği için değerlendirme yapmaları uygun değildir.
5. Gizlilik İlkesi
Değerlendirme sürecinde hakemlerin eriştiği tüm belgeler ve bilgiler gizli belge niteliğindedir.
Bu belgeler başkalarıyla paylaşılmamalı, tartışılmamalı ve değerlendirme süreci sonunda imha edilmelidir.
Hakemler, gönderilen makalede yer alan yayınlanmamış veri veya fikirleri, yazarın açık izni olmadan kendi çalışmaları için kullanamaz.
6. Bilimsel Değerlendirme Ölçütleri ve Akademik Katkı
Hakemler, makalenin bilimsel niteliğini; problem tanımı, yöntem, veri analizi, sonuç ve tartışma bütünlüğü açısından değerlendirmelidir.
Gerektiğinde istatistiksel verilerin doğruluğunun denetimi için dergi editörüne öneride bulunmalıdır.
Makalede atıfta bulunulmayan ama konuya ilişkin önemli yayınlar varsa belirtilmelidir.
Makalenin başka yayınlarla benzerlik veya çakışma içerdiği düşünülüyorsa, durum editöre bildirilmelidir.
Etik kurul onayı, hasta onamı, finansal destek ve çıkar beyanı gibi etik bileşenlerin eksikliği de değerlendirme sırasında göz önünde bulundurulmalıdır.
7. Üslup, İletişim ve Geri Bildirim
Hakemler, değerlendirme raporlarında nazik, saygılı ve akademik bir dil kullanmalıdır.
Kırıcı, küçültücü, alaycı veya kişisel yorumlar kesinlikle uygun değildir.
Saldırgan ya da öznelliğe dayalı yorumlar tespit edildiğinde, editörler hakemle yeniden iletişime geçebilir ve raporun düzeltilmesini isteyebilir.
Hakem, değerlendirme formunun yanı sıra, çalışmaya ilişkin açıklayıcı ve yol gösterici yorumlar da eklemelidir.
8. Özel Durumlar ve Reddedilmesi Gereken Yazılar
Hakem, değerlendirme sürecinde intihal, telif hakkı ihlali veya etik dışı bir durum tespit ederse, bu durumu net biçimde gerekçelendirerek editöre bildirmelidir.
Bu tür durumlar tespit edildiğinde, makale reddedilmek üzere işleme alınır.
9. Hakemlerin Etik Rehber Kaynağı
ESAM Dergisi hakemlerinin etik sorumlulukları, COPE (Committee on Publication Ethics) tarafından yayımlanan “Etik Hakemlik Kılavuzu” doğrultusunda şekillendirilmiştir. Hakemlik süreci boyunca etik ihlallerin önlenmesi, yayın kalitesinin artırılması hedeflenmektedir.
COPE Etik Hakem Kılavuzu – PDF https://publicationethics.org/guidance/guideline/ethical-guidelines-peer-reviewers