1978 Yılında Meydana Gelen Olayların Genel Bir Değerlendirilmesi

Yıl 2025, Cilt: 6 Sayı: 2, 139 - 175, 29.12.2025

Tuba Özhazinedar

https://doi.org/10.70029/esbd.1775378

Öz

1978 yılı sağ-sol çatışmasının hızlandığı, sosyo-ekonomik darboğazın her alanda hissedildiği ve istikrarsızlığın derin bir kaosa neden olduğu bir yıldır. Ekonomik ve siyasi krizler iç içe geçtiğinden istikrarlı bir hükümet kurulamamıştır. 1978 yılına grevler, öğrenci eylemleri, kitlesel mitingler, faili meçhuller, katliamlar ve suikastlar damgasını vurmuştur. Koalisyon hükümetleri ve muhalefet partileri arasında yaşanan siyasal çekişmeler, parlamenter sistemin işleyişinde tıkanıklığa sebep olmuştur. Hükümet ve muhalefet arasında yaşanan gerilim toplumsal şiddeti arttırmıştır. Meydana gelen siyasi gelişmeler neticesinde toplum kutuplaşmıştır. Toplumun hızla kutuplaşmasıyla meydana gelen olaylar büyük bir kırılmaya neden olmuştur. Kutuplaşmanın sokağa yansımasıyla Türkiye tarihine damgasını vuran olaylar meydana gelmiştir. Ülkede kontrgerilla örgütlenmeleri ortaya çıkmış ve çok sayıda faili meçhul cinayetler, suikastlar işlenmiştir. 1978 yılı ülke tarihinde hak ihlallerinin ziyadesiyle yaşandığı, ihlallere maruz kalanların yargılandığı, sorumluların cezasız kaldığı, faili meçhullerin, katliamların meydana geldiği, halkın hükümete olan güveninin sarsıldığı bir yıl olmuştur. Ülkede yaşanan ekonomik, sosyal ve siyasal sorunlar güvenlik sorunu teşkil etmiştir. Ülke siyasi ve ekonomik bunalımdan ve rejim çıkmazından kurtulamamıştır. Bu sebeple ülkede istikrar sorunu baş göstermiştir. Olayların hiç eksik olmadığı 1978 yılı, asker-siyaset ilişkileri bağlamında Genelkurmay ile Hükümet arasında çekişmelere sahne olmuştur. Bu makalede 1978’de meydana gelen olayların ülkenin sosyal, politik, ekonomik ve kültürel yaşamına olan etkileri incelenmiştir. Bu makalenin amacı; ülkenin içinde bulunduğu sosyo-ekonomik koşulların darbe sürecine olan etkilerini ortaya koymaktır. Betimleyici araştırma tekniğinin kullanıldığı makalede dönemin basınından faydalanılmıştır. Yaşanan olaylar basın üzerinden değerlendirilmiştir. Elde edilen bulguya göre; İktidar ülkede siyasi denge kurmaya çabalarken meydana gelen ekonomik kriz, sağ-sol olaylarını, suikastları ve çatışmaları derinleştirmiştir. Ortaya çıkan güvenlik sorunu ordu ve iktidarı karşı karşıya getirmiştir. 1978’de yaşanan olayların 1980 Askeri Darbesi’nin meydana gelmesinde esas teşkil ettiği tespit edilmiştir.

Anahtar Kelimeler

Hükümet , Sağ-Sol Çatışması , Alevi-Sünni Çatışması , Siyasal Şiddet , Katliamlar , Basın

A General Assessment of the Events of 1978

Öz

1978 was a year when the left-right conflict accelerated, the socio-economic bottleneck was felt in all areas and instability caused deep chaos. As economic and political crises intertwined, a stable government could not be formed. 1978 was marked by strikes, student protests, mass rallies, unsolved murders, massacres and assassinations. Political conflicts between coalition governments and opposition parties caused a bottleneck in the functioning of the parliamentary system. Tensions between the government and the opposition increased social violence. As a result of these political developments, society became polarized. The events resulting from rapid societal polarization caused a major rupture With the reflection of polarization on the streets, events that left their mark on the history of Turkiye took place. Counter-guerrilla organizations emerged in the country and many unsolved murders and assassinations were committed. 1978 was a year in the history of the country in which violations of rights were committed, those who were subjected to violations were put on trial, those responsible went unpunished, unsolved murders and massacres took place, and public confidence in the government was shaken. Economic, social and political problems in the country posed a security problem. The country could not escape from the political and economic crisis and regime deadlock. For this reason, there was a stability problem in the country. The year 1978, which was not without incidents, witnessed conflicts between the General Staff and the government in the context of military-political relations. This article analyzes the effects of the events of 1978 on the social, political, economic and cultural life of the country. The aim of this article is to reveal the effects of the socio-economic conditions of the country on the coup process. In the article where descriptive research technique was used, the press of the period was utilized. The events were evaluated through the press. According to the findings while the government was trying to establish a political balance in the country, the economic crisis deepened the left-right incidents, assassinations and conflicts. The emerging security problem brought the army and the government face to face. It was determined that the events of 1978 constituted the basis for the military coup.

Anahtar Kelimeler

Government , Right-LeftConflict , Alevi-SunniConflict , Political Violence , Massacres , Press

Kaynakça

• Ahmad, F. (1994). Demokrasi Sürecinde Türkiye ( 1945-1980 ). İstanbul: Hil Yayınları.
• Akar, A. (2010). Suikastlar Cumhuriyeti Derin Tanrılar Kurban İstiyor!, İstanbul: Profil
• Akşin, S. (2008). Kısa Türkiye Tarihi. İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
• Alpat, İ. (2008). Türkiye Solu Sözlüğü Solun Yüzyıllık Öyküsü. Akara: Dip Not
• Arcayürek, C. (1985). Demokrasinin Sonbaharı 1977-1978.Ankara: Bilgi Yayınevi.
• Arzık, N. (1985). Demirel’in İçi - Dışı, , İstanbul: Milliyet Yayınları.
• Ataay, F. (2007). 12 Mart’tan 12 Eylüle Kriz Kıskacındaki Türk Siyaseti. İstanbul: De ki Basım Yayın.
• Atılgan, G. (2012). Türkiye’de Toplumsal Sınıflar: 1923-2010, F. Alpkaya&B.Duru (Ed.). 1920’den Günümüze Türkiye’de Toplumsal Yapı ve Değişim. Phoenix Yayınevi: Ankara.
• Aydın, S. & Taşkın, Y. (2014). 1960’tan Günümüze Türkiye. İstanbul: İletişim Yayınları.
• Aytürk, İ. & Bora. T (2020). Yetmişli Yıllarda Sağ-Sol Kutuplaşmasında Siyasi Düşünceler. Kaynar. M. K. (ed). Türkiye’nin 1970’li Yılları. İstanbul: İletim.
• Birand, M. A. (1999). 12 Eylül Türkiye’nin Miladı. İstanbul: Doğan Kitap.
• Birand, M. A. & Dündar, C. & Çaplı, B. (2007). 12 Mart: İhtilalin Pençesinde Demokrasi. Ankara: İmge Kitabevi.
• Çavdar, T. (1996). Türkiye’nin Demokrasi Tarihi. Ankara: İmge Kitapevi.
• Chomsky, N. (1993). Medya Gerçeği, İstanbul: Tüm Zamanlar Yayıncılık.
• Chomsky, N. (2005). Medya Denetimi. İstanbul: Everest Yayınları.
• Danışoğlu, A. Ç. (2007). Para Krizleri: Türkiye’de Yaşanmış Krizlerin Değerlendirilmesi. İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, Sayı: 22, 1-11.
• Dursun, S. (2018). Türk Siyasal Hayatında Milliyetçi Cephe Hükümetleri (1975-1977). .21. Yüzyılda Eğitim ve Toplum, 7 (20), 425-440.
• Erkan, S. (2017). CIA Günlük Raporlarına Göre Türkiye’de 1978 Bülent Ecevit Hükümeti Dönemi. Journal of History Studies, 9 (1), 127-144.
• Ersan V. (2014). 1970’lerde Türkiye Solu. İstanbul: İletişim Yayınları.
• Ertem, B. (2018). 12 Mart 1971 Askerî Müdahalesi Sonrası Ara Rejim ve Türkiye Siyasetine Etkileri (1971-1974).OPUS, 8 (8), 655-676.
• Gökçen, S. (2020). İki Darbe Arası Türk Demokrasisi (1961-1980).Ankara Üniversitesi Türk İnkılâp Tarihi Enstitüsü Atatürk Yolu Dergisi, 67(2), 241-264.
• Gökdemir, O. (2011). Faili Meçhul Cinayetler Tarihi. İstanbul: Destek Yayınları.
• Günçıkan, B. (2010). Cumhuriyetin Kuruluşun AKP İktidarına Devletin Şiddet Tarihi. İstanbul: Agora
• Güven, T. Y. (1997). Demirel’li Yıllar 1964-11 Eylül 1980. Ankara: Emel Matbaacılık.
• Habermas, J. (2004). Kamusal Alan. M. Özbek (Ed). Kamusal Alan, İstanbul: Hil Yayın.
• Hale, W. (2014). Türkiye’de Ordu ve Siyaset. İstanbul: Alfa Yayınları.
• Hür, A. (2015). Çok Partili Dönemin Öteki Tarihi 2 (1961-2000). İstanbul: Profil.
• Ilıman. A, Dönmez. C. (2015). 12 Mart 1971 Muhtırası Sonrasında Kurulan Koalisyonlara Örnek: Birinci ve İkinci Milliyetçi Cephe Hükümetleri. Cumhuriyet Tarihi Araştırmaları Dergisi. 11 (21), 163-198.
• Kara, M. (2004). Türk Siyasal Yaşamında 1961 sonrası Bir Olgu: Koalisyonlar. İstanbul: Otopsi Yayınlar.
• Karataş, M. (2022). Türkiye’nin 1970’li Yılları Ve Milliyetçi Cephe Hükümetleri. Anadolu ve Balkan Araştırmaları Dergisi,5(10), 387-422.
• Karpat K. (2012). Türk Siyasal Tarihi: Siyasal Sistemin Evrimi. İstanbul: Timaş Yayınları
• Kaya, Y. & Şahin H. (2018). Türk Siyasal Yaşamında Milliyetçi Cephe Hükümetleri Dönemi. Uluslararası Tarih ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, Sayı:19, 515-540
• Kayhan, H. (2015). Gün Sazak Bir Şehidin Yolculuğu. Ankara: Yarkın Yayınları.
• Köknel, Ö. (2000). Bireysel ve Toplumsal Şiddet. İstanbul: Altın Kitaplar Yayınevi.
• Mumcu, U. (1996). Silah Kaçakçılığı ve Terör. Ankara: Ekin
• Ozan, E. D. (2015). 1971 -1980 İki Darbe Arasında Kriz Sarmalı. G. Atılgan & C. Saraçoğlu & A. Uslu, (ed). Osmanlı’dan Günümüze Siyasal Hayat, İstanbul: Yordam Kitap.
• Özer, Ö & Ünlü Ç. Y. (2014). Beyazıt Katliamı: 16 Mart 1978 Tarihinde Solcu/Devrimci Öğrencilerine Yapılan Saldırının Bir Gün Sonra Yazılı Basında Nasıl Duyurulduğunun İncelenmesi. Ö. Sezer, (ed). Masumdular, Konya: Literatürk.
• Parlar, S. (2006). Kontrgerillanın İşgal Kuvvetleri 16 Mart 1978 Katliamı. İstanbul: Bağdat Yayınları.
• Poyraz, E. (2013). İplikçi Kirli İşler Yumağı. İstanbul: Tanyeri Kitap.
• Sosyalizm ve Toplumsal Mücadeleler Ansiklopedisi (1988). C. 7, İstanbul: İletişim.
• Taşçıer, F. (2023). Siyasal Şiddet / Arendt, Foucault, Agamben. İstanbul: Doruk Yayınları.
• Teziç, E. (1976). 100 Soruda Siyasi Partiler. İstanbul: Gerçek Yayınevi.
• Tokgöz, E. (2001). Türkiye’nin İktisadi Gelişme Tarihi (1914-2001). Ankara: İmaj Yayınevi.
• Toker, H. G. (2014). Bir Dönemin Anarşik Olaylar Dönemi Olarak Kapatılması: Yazılı Basında Bahçelievler Katliamı. Ö. Sezer, (ed). Masumdular, Konya: Literatürk.
• Toker, M. (1981). Not Defterinden.(1973 Seçimlerinden 12 Eylül’e). İstanbul: Milliyet Yayınları.
• Tunç, A. (2011). Maraş Kıyımı. İstanbul: Belge Yayınları.
• Tüleylioğlu, O. (2010). Neden Öldürüldüler, C: 2, Ankara: Umag Yayınları.
• Uçar, F. (2014). Türk Siyasetinde Cepheleşme Olgusuna Bir Örnek: Milliyetçi Cephe Hükümetleri.[Basılamamış Doktora Tez]. Isparta
• Yetkin, Ç. (2011). Türkiye’de Askeri Darbeler ve Amerika 27 Mayıs 1960/12 Mart 1971/12 Eylül 1980. Ankara: Kilit
• Zürcher, E. J. (2015). Modernleşen Türkiye’nin Tarihi. İstanbul: İletişim Yayınları.
• GAZETE ve DERGİLER:
• (22 Aralık 1978). Ecevit 12’leler Gizlice Görüştü. Hürriyet Gazetesi
• (1 Ocak 1978). Yeni Bir Yıla Girerken. Ürün Dergisi.
• (1 Ocak 1978). CHP İktidarı Düşürdü. Hürriyet Gazetesi.
• (9 Ocak 1978). Bombalama Eylemi. Hürriyet Gazetesi.
• (26 Aralık 1978). Sıkıyönetim Hükümetçe Benimsendi. Cumhuriyet Gazetesi.
• (1 Nisan 1978). Faşizme İhtar. Ürün Dergisi
• (21 Mart 1978). Ecevit DİSK’in Direnişi Yasa Dışıdır. Cumhuriyet Gazetesi.
• (16 Mart 1978). Üniversiteden Çıkan Öğrencilere Bomba Atıldı 5 Ölü, 5’i Ağır 44 Yaralı Var. Milliyet Gazetesi.
• (1 Nisan 1978). 16 Mart Kırımı ve Ecevit’in Önündeki Tuzak. Ürün Dergisi
• (17 Mart 1978). Beyazıt Katliamı. Cumhuriyet Gazetesi.
• (2 Nisan 1978). Faşizme İhtar Eylemi Nasıl Başladı. Disk Dergisi.
• (20 Mart 1978). Halk Düşmanı Faşist Güçlerin Tertip Ve Saldırıları Açığa Çıkarılacak, Alçakça Düzenlenen Katliamların Hesabı Mutlaka Ödettirilecektir. Devrim Yol Dergisi.
• (17 Mart 1978). İstanbul’da Dehşet. Günaydın Gazetesi.
• (19 Mart 1978). Vahşet 5 kişi Kurşuna Dizildi. Hürriyet Gazetesi.
• (19 Mart 1978). Bir katliam Daha. Günaydın Gazetesi
• (24 Mart 1978). Bölücüler Yok Olup Gideceklerdir. Tercüman Gazetesi.
• (25 Mart 1978). Komando Yurtlarını Aratan Savcı Ankara’da Öldürüldü. Cumhuriyet Gazetesi.
• (24 Mart 1978). Savcı Doğan Öz Polis Gözetiminde Öldürüldü. Hürriyet Gazetesi.
• (21 Mart 1976). Bildiri. Cumhuriyet Gazetesi
• (8 Nisan 1978). Silahlı Saldırıya Uğrayan Doç. Tanilli Ağır Yaralandı,” Cumhuriyet Gazetesi
• (9 Nisan 1978).Ameliyat Edilen Doçent Tanilli Kısmî Felç Oldu. Milliyet Gazetesi.
• (9 Nisan 1978). Tanilli’nin Sağlık Durumu İyiye Gidiyor. Politika Gazetesi
• (12 Nisan 1978). Tanilli’ye Sıkılan Kurşun Tüm Öğretim Üyelerine Sıkılmıştır, Milliyet Gazetesi
• (20 Kasım 1979). İki ülkücü toplam 22 yıl hapse mahkûm oldu. Cumhuriyet Gazetesi.
• (20 Nisan 1978). Malatya Kan Ağlıyor. Tercüman Gazetesi.
• (20 Nisan 1978). Korkunç Tuzak. Günaydın Gazetesi.
• (1 Mayıs 1978). Malatya Halkı Faşist Güçlere Teslim Olmayacaktır. Devrimci Yol Dergisi.
• (28 Nisan 1978). Malatya Olayları Faşizmin İğrenç Yüzünü Sergiliyor. Görev Gazetesi.
• (28 Nisan 1978). Faşist Tertiplere Karşı Uyanıklığımızı Arttıralım. Halkın Birliği Dergisi
• (20 Nisan 1978). Sağ Kalmak Zorlaştı. Cumhuriyet Gazetesi.
• (10 Mayıs 1978). Yıldız DMMA öğrencilerine 3 otomobilden ateş açıldı. Cumhuriyet Gazetesi.
• (13 Mayıs 1978). Ankara YİBA Çarşısı Yandı; Çok Sayıda Ölü Var. Cumhuriyet Gazetesi.
• (13 Mayıs 1978). 100 Yaralı 49 Ölü Var. Milliyet Gazetesi.
• (17 Temmuz 1978). Faşizmin Tedhiş Kampanyası Cinayet, Cinayet, Cinayet! Daha Ne Kadar? Gerçek Gazetesi.
• (10 Ağustos 1978). Ecevit İstanbul’da Ölü Sayısı Geçen Yıllara Göre Azaldı. Tercüman Gazetesi
• (10 Ağustos 1978) .6 Tip’li Hunharca Öldürüldü. Cumhuriyet Gazetesi.
• (10 Ağustos 1978). Kan Yurdu Kapladı. Hergün Gazetesi.
• (11 Ağustos 1978). Ankara’da 3 Kahve Tarandı, 4 Ölü. Tercüman Gazetesi.
• (12 Eylül 1978). Balgat Katliamının 4 Sanığı Yakalandı. 3 Sanık Aranıyor. Milliyet Gazetesi.
• (12 Ağustos 1978). Balgat Katliamı’nın Sanıkları Saptandı. Cumhuriyet Gazetesi.
• (4 Eylül 1978) Sivas’ta 1000’ den Fazla İşyeri ve Bina Tahrip Edildi, 5 Ölü 92 Yaralı Var. Milliyet Gazetesi
• (1 Ekim 1978). Sivas Raporu. İlke Dergisi.
• (3 Eylül 1978) .Sağ Kalmak Zorlaştı. Hürriyet Gazetesi.
• (8 Eylül 1978). Sivas Olayında Hükümet Suçüstü Yakalanmıştır. Tercüman Gazetesi
• (2 Ekim 1978). Gericilerin Tertipleri Sökmeyecek. Gerçek Gazetesi.
• (4 Eylül 1978). Sivas Halkı Faşist Provokasyonları Yerle Bir Edecektir. Halkın Yolu Dergisi
• (10.Eylül 1978). 6 TİP’li Hunharca Öldürüldü. Cumhuriyet Gazetesi.
• (10 Eylül 1978).Gece Saat 02.00’de Bahçelievler’deki Evi Basan Saldırganlar Önce Gençleri Eterle Bayılttılar, Sonra Kurşuna Dizdiler. Aydınlık Gazetesi.
• (1 Kasım 1978).Yerlerini Dolduracağız. Çark Başak Dergisi.
• (6 Kasım 1978). Faşizmi Ezeceğiz. Genç Öncü Dergisi.
• (31 Temmuz 1978). Sivil Sıkıyönetim Uygulamalarına Karşı Direnmelidir. Devrimci Yol Dergisi.
• (26 Eylül 1978). 4 İlde 6 Kişi Daha Öldürüldü. Cumhuriyet Gazetesi.
• (4 Ekim 1978). MHP İstanbul İl Başkanı ve Oğlu Öldürüldü. Milliyet Gazetesi.
• (13 Ekim 1978). Fikir Meydanı. Aydınlık Gazetesi.
• (27 Mart 1982). Arıkan’ın İdam Cezası İnfaz Edildi. Milliyet Gazetesi.
• (15 Ekim 1978). Devlet Dairelerindeki Komandolar Topluca Rapor Alıyorlar. Aydınlık Gazetesi.
• (24 Ekim 1978). Halk Ecevit Hükümeti’nden Faşist Cinayet Şebekelerinin Ortaya Çıkarılması Ve Faşist Odakların Dağıtılması Konusunda Daha Kararlı Bir Politika İzlemesini Beklemiştir. Halkın Yolu Dergisi.
• (14 Ekim 1978). Faşist Terör, Devrimci Maceracılık ve İşçi Sınıfımın Savaş Yolu. İlerici Yurtsever Gençlik,
• (24 Ekim 1978). Faşist Terör ve Anarşiyi Önleme Tedbirleri. Halkın Birliği Dergisi.
• (27 Ekim 1978). Profesör Karafakioğlu da Faşist Çetelerce Katledildi. Görev Gazetesi.
• (23 Ekim 1978). Bütün Faşist Cinayet Yuvaları Dağıtılmalıdır, Azgınlaşan Faşist Saldırı, Katliamları Boşa Çıkaralım. Halkın Kurtuluşu Dergisi.
• (23 Ekim 1978). Prof. Dr. Bedri Karafakioğlu’nun Katledilmesini Nefretle Kınıyoruz. Halkın Kurtuluşu Dergisi.
• (24 Aralık 1978). Kahramanmaraş’ta 28 kişi öldü, yüzlerce yaralı var. Milliyet Gazetesi.
• (1 Ocak 1979). Kahramanmaraş Kırımı ve Sıkıyönetim. Durum Dergisi
• (24 Aralık 1978). Maraş Katliamı. Halkın Yolu, Dergisi.
• (25 Aralık 1978). MİT Ve Ordu İçindeki Gizli Güçler Yardım Etti, Maraş’ta 500 Yurttaşımızı Katledildi. Aydınlık Gazetesi.
• (16 Şubat 1979). Sıkıyönetimin ve Uygulamalarının Birinci Derecede Sorumlusu Başbakan Ecevit ve Onun Hükümetidir. Çark Başak Dergisi.
• (11 Ocak 1979). Faşist Katillerden Hesap Sorulmalıdır. Disk Dergisi.
• (8 Ocak 1979). Maraş Olaylarında Faşizmin İğrenç Yüzü Bir Kez Daha Yaşandı. Genç Öncü Dergisi.
• (1 Şubat 1979). Atılan Bomba ve Olayların Başlaması. İlke Dergisi.
• (8 Ocak 1979). Cenaze ve Faşist Saldırı. Genç Öncü Dergisi.