Toplumsal Cinsiyet Rolleri ve İlişkili Faktörler Üzerine Kurumsal Bir İnceleme: İzmir İli Kemalpaşa Belediyesi Örneği

Öz

Toplumsal cinsiyet rolleri; bireylerin sosyal yaşamda üstlendikleri görevleri, sorumlulukları ve davranış kalıplarını şekillendirerek toplumsal eşitliğin sağlanmasında belirleyici bir rol oynar. Bu rollerin sorgulanması ve eşitlikçi bir bakış açısıyla yeniden ele alınması, adil ve kapsayıcı bir toplumun inşası açısından büyük önem taşımaktadır. Bu araştırma, İzmir ili Kemalpaşa Belediyesi çalışanlarının toplumsal cinsiyet rolleri konusundaki tutumlarını ve bu tutumlarla ilişkili faktörleri belirlemeyi amaçlayan kesitsel bir çalışma olarak gerçekleştirilmiştir. Araştırma 17 Ocak 2023 ile 18 Mayıs 2023 tarihleri arasında, İzmir ili Kemalpaşa ilçesinde faaliyet gösteren belediye çalışanları ile yürütülmüştür. Çalışmanın örneklemini ise araştırmaya katılım göstermeye istekli 224 belediye personeli oluşturmuştur. Veriler, kağıt kalem tekniği ile “Toplumsal Cinsiyet Rolleri Tutum Ölçeği” ve “Birey Tanıtım Formu” uygulanarak toplanmıştır. Araştırmanın bağımlı değişkeni “Toplumsal Cinsiyet Rolleri Tutum Ölçeği” (TCRTÖ) toplam puanı olarak belirlenmiştir. Çalışmadaki veriler, SPSS 26.00 istatistik programı ile incelenmiştir. Verilerin analizi bağlantısız örneklemler için tek yönlü varyans analizleri ve t-testi kullanılmıştır. Çoklu karşılaştırmalarda izlem testi olarak Scheffe testinden yararlanılmıştır. Belediye çalışanlarının TCRTÖ puan ortalaması 51.95±11.78 olarak bulunmuştur. Ölçekten alınan puanlar 20-100 puan aralığındadır ve bu durum belediye çalışanlarının toplumsal cinsiyet rolleri tutumlarının orta düzeyde/kararsız bir yapıda olduğunu göstermektedir. Araştırma sonucunda üniversite eğitiminin (β = 0.50, p < .001), kadın olmanın (β = 0.39, p < .001), lise eğitiminin (β = 0.25, p < .05) ve toplumsal cinsiyet ile ilgili eğitim almanın (β = 0.12, p < .05) toplumsal cinsiyet rollerine ilişkin eşitlikçi tutumu artırdığı saptanmıştır. Çalışma, yerel yönetimlerde toplumsal cinsiyet eşitliği duyarlılığını artırmaya yönelik eğitim ve politika gereksinimini açıkça ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

• toplumsal cinsiyet
• toplumsal cinsiyet rolleri
• toplumsal cinsiyet rolleri tutumları
• toplumsal cinsiyet rolleri ile ilişkili faktörler

A Corporate Analysis of Gender Roles and Related Factors: The Case of Kemalpaşa Municipality in İzmir

Öz

Gender, gender roles, and attitudes towards gender within society are directly related to the equal presence of individuals within society and in many institutions. This study on gender roles, attitudes, and associated factors contributes to the literature, aids in understanding and resolving concepts such as inequality and discrimination. The aim of this research is to identify the attitudes of municipal employees in Kemalpaşa district of İzmir province towards gender roles and the factors associated with these attitudes. The study will contribute to highlighting the necessity of making the municipality’s services and activities more inclusive, and the importance of continuing efforts to have women both in the field and in management positions. Additionally, since the region receives migration, it possesses a more heterogeneous structure with diverse socio-cultural characteristics. Hence, this study focusing on the attitudes of municipal employees, who are an important segment of society regarding gender roles, holds significant importance in contributing to the literature. The research conducted within a cross-sectional design was carried out with municipal employees in Kemalpaşa district of İzmir province between January 17, 2023, and May 18, 2023. The population of the study consisted of municipal employees in Kemalpaşa district of İzmir province (N=500). The research sample comprised 224 voluntary municipal employees. Data were collected using the Paper and Pencil Technique, including Individual Introduction Form and Gender Role Attitudes Scale. The data obtained from the research were analyzed using the SPSS 26.00 statistical package program. For the evaluation of the obtained data, internal consistency reliability analysis was conducted, and a Cronbach’s alpha value of .87 was found. Subsequently, the skewness values were examined to determine whether the distribution of the total gender role attitudes scale across the entire sample was normal. Prior to the research, approval was obtained from the Ege University ScientificResearch and Publication Ethics Committee (E-85553214-050.06.04-1165171).Written permission was obtained from Bakioğlu and Türküm, the developers of the measurement tool used in data collection. Written permission was also obtained from Kemalpaşa Municipality where the research was conducted. Individuals who agreed to participate in the research were provided with written informed consent. The average age of municipal employees is 36.18±8.57, with 52.7% being male. The average score on the Gender Role Attitudes Scale for the employees is 51.95±11.78 (Min=20, Max=75). This score indicates that the municipal employees hold an indecisive attitude towards gender equality. The research findings reveal that the attitudes of municipal employees towards gender roles differ according to sociodemographic characteristics such as gender, marital status, region of longest residence, receiving education on gender issues, and experiencing inequality during childhood (p <0.05). In our study aimed at determining the attitudes of municipal employees towards gender roles, the average scores on the Gender Role Attitudes Scale (X=51.96±11.78) of the participants were interpreted as indecisive in terms of equality (Bakioğlu and Türküm, 2019). The research identified gender, marital status, region of longest residence, education on gender issues, and experiencing inequality during childhood as associated factors with the attitudes of municipal employees towards gender roles (p <0.05). However, it was found that age group, childhood place of residence, having children, mother’s education level did not create differences in the attitudes towards gender roles among the employees (p>0.05).

Anahtar Kelimeler

• gender
• gender roles
• gender roles attitudes
• factors related to gender roles
• municipal employee

Kaynakça

1. Altuntaş, O. ve Altınova, H. H. (2015). Toplumsal cinsiyet algısı ile sosyo-ekonomik değişkenler arasındaki ilişkinin belirlenmesi. Turkish Studies International Periodical for The Languages, Literature and History of Turkish or Turkic, 10(6), 83-100. https://doi.org/10.7827/turkishstudies.7674
2. Atiş, F. (2010). Ebelik/Hemşirelik 1. ve 4. sınıf öğrencilerinin toplumsal cinsiyet rollerine ilişkin tutumlarının belirlenmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Sağlık Bilimleri Enstitüsü.
3. Bakioğlu, F. ve Türküm, A. S. (2019). Toplumsal Cinsiyet Rolleri Ölçeği’nin Türkçe’ye uyarlaması: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Kastamonu Eğitim Dergisi, 27(2), 717-725. https://doi.org/10.24106/kefdergi.2697
4. Başar, F. (2012). Türkiye’deki hemşirelik öğrencilerinin toplumsal cinsiyet rollerine ilişkin tutumları [Yayımlanmamış doktora tezi]. Marmara Üniversitesi.
5. Baykal, S. (1988). Üniversite öğrencilerinin cinsiyet rolleri ile ilgili kalıp yargılarının bazı değişkenler açısından incelenmesi [Yayımlanmamış doktora tezi]. Hacettepe Üniversitesi.
6. Bayraktar, S. ve Güder, S. Y. (2019). Okul öncesi öğretmen adaylarının toplumsal cinsiyet rolüne ilişkin tutumları ile eleştirel düşünme eğilimleri ilişkisi. Anadolu Journal of Educational Sciences International, 9(2), 640-665. https://doi.org/10.18039/ajesi.577713
7. Budak, H. ve Küçükşen, K. (2018). Türkiye’nin sosyal transformasyon sürecinde Y kuşağının “Toplumsal Cinsiyet Rolü” tutumları. https://doi.org/10.17755/esosder.335865
8. CEİD (2018).  Cinsiyete duyarlı veri ve göstergeler geliştirme yoluyla yerel yönetimlerin kapasitesinin güçlenmesi ve izlenebilirliğinin sağlanması. https://ceidizler.ceid.org.tr/dosya/DEMIS.pdf

9. Cirhinlioğlu, Z. ve Zengin, A. Ç. (2018). Dindarlık ve toplumsal cinsiyet ayrımcılığı 1.
10. Çiçek, B. ve Çopur, Z. (2018). Bireylerin kadınların çalışmasına ve toplumsal cinsiyet rollerine ilişkin tutumları. International Journal of Eurasian Education and Culture, 3(4), 1-21.
11. Direk, N. ve Irmak, B. (2017). Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi öğrencilerinde toplumsal cinsiyet rollerine yönelik tutumlar. DEÜ Tıp Fakültesi Dergisi, 31(3), 121-128. doi: https://doi.org/10.5505/deutip.2017.93064
12. Doruk, S. K. (2010). Sosyal bilimlerde araştırma yöntemleri halkla ilişkiler ve tanıtım. İstanbul Üniversitesi Yayınları.
13. Dökmen, Z. Y. (2010). Toplumsal cinsiyet sosyal psikolojik açıklamalar. Remzi Kitabevi.
14. Ecevit, Y. ve Karkıner, N. (2011). Toplumsal cinsiyet sosyolojisi. Anadolu Üniversitesi Yayınları.
15. Elgün, A. ve Alemdar, M. (2017). Üniversite öğrencilerinin toplumsal cinsiyet rolleri tutumlarına yönelik bir araştırma: Ege Üniversitesi İletişim Fakültesi örneği. International Journal of Social Sciences and Education Research, 3(3), 1054-1067.
16. Ereş, G. ve Öztürk, M. (2020). Kadınların sendikalarda görev almada karşılaştıkları sorunlara yönelik bir çalışma. Suleyman Demirel University Journal of Faculty of Economics & Administrative Sciences, 25(1).
17. García-Cueto, E., Rodríguez-Díaz, F.J., Bringas-Molleda, C., López-Cepero, J., Paíno-Quesada, S. ve Rodríguez-Franco, L. (2015). Development of the Gender Role Attitudes Scale (GRAS) amongst young Spanish people. International Journal of Clinical and Health Psychology, 15(1), 61-68. https://doi.org/10.1016/j.ijchp.2014.10.004
18. Gazi, Y. C. (2018). İlkokul öğretmenlerinin toplumsal cinsiyet farkındalığı üzerine niteliksel bir araştırma: İstanbul Anadolu Yakasında bir ilkokul örneği [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Maltepe Üniversitesi.
19. Gönenç, İ. M., Topuz, Ş., Sezer, N. Y., Yılmaz, S. ve Duman, N. B. (2018). Toplumsal cinsiyet dersinin toplumsal cinsiyet algısına etkisi. Ankara Sağlık Bilimleri Dergisi, 7(1), 22-29.
20. Günay, G. ve Bener, Ö. (2011). Kadınların toplumsal cinsiyet rolleri çerçevesinde aile içi yaşamı algılama biçimleri. Türkiye Sosyal Araştırmalar Dergisi, 153(153). https://doi.org/10.20296/tsad.36267
21. İzci, A. (2024). İzmir ili Kemalpaşa ilçesi belediye çalışanlarının toplumsal cinsiyet rollerine ilişkin tutumları ve ilişkili faktörlerin tanımlanması (Yüksek lisans tezi, Ege Üniversitesi). Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi. https://tez.yok.gov.tr
22. Kahraman, B., Ozansoy, N., Akıllı, H., Kekillioğlu, A., Özcan, A. ve Kahraman, L. (2014). Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi toplumsal cinsiyet algı araştırması.
23. Kantoğlu, A., Çetin, N. Y. ve Erdoğan, A. (2018). Ergenlerde toplumsal cinsiyet algılarının sosyodemografik özelliklere göre değerlendirilmesi. Konuralp Medical Journal, 10(2), 175-187. https://doi.org/10.18521/ktd.368702
24. Keleş, E., Yılmazel, G. ve Avcı, İ. A. (2021). Bir üniversitenin erkek çalışanlarında toplumsal cinsiyet rol tutumları. Samsun Sağlık Bilimleri Dergisi, 6(2), 271-283 https://doi.org/10.47115/jshs.929889
25. Kurşun, E. (2016). Samsun halk sağlığı müdürlüğü’nde çalışan personelin toplumsal cinsiyet rol tutumlarının belirlenmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Ondokuz Mayıs Üniversitesi.
26. Lagarde, C. (2017). Every woman counts: Gender budgeting in G7 countries. IMF. https://blogs.imf.org/2017/05/13/every-woman-counts-genderbudgeting-in-g7-countries/
27. Moç, S. (2013). Üniversite öğrencilerinde toplumsal cinsiyet algısının oluşmasında geleneksel kimliğin rolü (Iğdır Üniversitesi örneği) [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Iğdır Üniversitesi.
28. Onurluer, E. (2019). Sınıf öğretmeni adaylarının toplumsal cinsiyet algılarının incelenmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Anadolu Üniversitesi.
29. Önder, Ö. R., Yalçın, A. S. ve Göktaş, B. (2013). Sağlık kurumları yöneticiliği bölümü öğrencilerinin toplumsal cinsiyet rollerine ilişkin tutumları. Ankara Sağlık Bilimleri Dergisi, 2(1-2-3), 55-78.
30. Öngen, B. ve Aytaç, S. (2013). Üniversite öğrencilerinin toplumsal cinsiyet rollerine ilişkin tutumlari ve yaşam değerleri ilişkisi. Istanbul Journal of Sociological Studies, (48), 1-18.
31. Özdemir, E. (2015). Tarama yöntemi. M. Metin (Ed.), Kuramdan uygulamaya eğitim bilimlerinde bilimsel araştırma yöntemleri içinde (s. 77-97). Pegem Akademi.
32. Özden, S. ve Gölbaşı, Z. (2018). Sağlık çalışanlarının toplumsal cinsiyet rollerine ilişkin tutumlarının belirlenmesi. Kocaeli Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 4(3), 95-100. https://doi.org/10.30934/kusbed.420223
33. Özmete, E. ve Zubaroğlu Yanardağ, M. (2016). Erkeklerin bakış açısıyla toplumsal cinsiyet rolleri: Kadın ve erkek olmanın değeri. Turkish Journal of Social Research/Turkiye Sosyal Arastirmalar Dergisi, 20(1). https://doi.org/10.20296/tsad.12106
34. Press, S. (2014). Sociology reference guide. Gender Roles & Equality.
35. Salman, Ö. (2017). Ankara’da bir üniversitenin bazı fakültelerindeki öğrencilerin toplumsal cinsiyet rollerine ilişkin tutumları ve ilişkili faktörler.
36. Savaş, G. (2018). Türkiye’de yaşayan bireylerin toplumsal cinsiyet eşit (siz) liği algısı. Akdeniz Kadın Çalışmaları ve Toplumsal Cinsiyet Dergisi, 1(2), 101-121.
37. Sayılan, F. (2014). Eğitimde toplumsal cinsiyet eşitliği. Eleştirel Pedagoji, 6(31), 17-23.
38. Seçgin, F. ve Tural, A. (2011). Sınıf öğretmenliği bölümü öğretmen adaylarının toplumsal cinsiyet rollerine ilişkin tutumları. Education Sciences, 6(4), 2446-2458.
39. Selçuk, F. Ü. ve Tuzlukaya, Ş. E. (2013). Çalışma yaşamı ve kadın. Toplumsal cinsiyet bağlamında kadın sorunlarına toplu bir bakış içinde (s. 4-16).
40. Selçuk, S. (2021). Kadınların toplumsal cinsiyet rollerine ilişkin tutumları açısından bağlanma stili, kadına yönelik şiddet tutumu ve benlik saygısının incelenmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üniversitesi.
41. Stake, J. E. ve Hoffmann, F. L. (2001). Changes in student social attitudes, activism, and personal confidence in higher education: The role of women’s studies. American Educational Research Journal, 38(2), 411-436. https://doi.org/10.3102/00028312038002411
42. Şimşek, H. (2011). Toplumsal cinsiyet eşitsizliğinin kadın üreme sağlığına etkisi: Türkiye örneği. Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi Dergisi, 25(2), 119-126.
43. Temizhan, S. (2019). Din kültürü ve ahlak bilgisi öğretmenlerinin toplumsalcinsiyete ilişkin tutumları: Ankara il merkezi örneği [Yayımlanmamış doktora tezi]. Necmettin Erbakan University.
44. Tu, S. ve Chang, Y. (2000). Women’s and men’s gender role attitudes in coastal China and Taiwan. Paper Presented for East Asian Labor Markets Conference at Yonsei University, Seoul Korea, http://pdfcast.org/pdf/women-s-and-men-s-gender-role-attitudes-in-coastal-china-and-taiwan
45. Ulusu, S. (2022). Toplumsal cinsiyet rol tutumları ve öz yeterliliğin tükenmişliğe etkisi.
46. Ünal, F., Tarhan, S. ve Köksal, E. Ç. (2017). Toplumsal cinsiyet algısını yordamada cinsiyet, sınıf, bölüm ve toplumsal cinsiyet oluşumunun rolü. Bartın University Journal of Faculty of Education, 6(1), 227-236. https://doi.org/10.14686/buefad.287496
47. Üner, S. (2008). Toplumsal cinsiyet eşitliği. T.C. Başbakanlık Kadının Statüsü Genel Müdürlüğü.
48. Vatandaş, C. (2007). Toplumsal cinsiyet ve cinsiyet rollerinin algılanışı. Sosyoloji Konferansları, (35), 29-56.
49. Yıkar, S. K., Doğan, S. D., Aydıngülü, N., Arslan, S. ve Nazik, E. (2020). Hemşirelik öğrencilerinin toplumsal cinsiyet rollerine ilişkin tutumlarının belirlenmesi: Çukurova Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi örneği. Ordu Üniversitesi Hemşirelik Çalışmaları Dergisi, 3(2), 104-113. https://doi.org/10.38108/ouhcd.704397
50. Yurtsever, K. (2011). İlköğretim II. kademe öğretmenlerinin öğrencilere yönelik tutumlarının cinsiyet değişkenine göre incelenmesi [Yayımlanmamış doktora tezi]. Sakarya Universitesi.
51. Zeyneloğlu, S. (2008). Ankara’da hemşirelik öğrenimi gören üniversite öğrencilerinin toplumsal cinsiyet rollerine ilişkin tutumları [Yayımlanmamış doktora tezi]. Hacettepe Üniversitesi.