Pierre Rivière Dosyasının Foucaultcu Söylem Analizi

Öz

Rivière dosyası, Foucault’nun düşünce hattında Klasik Çağ epistemik alanından Modern Çağ epistemik alanına geçişin yaşandığı on dokuzuncu yüzyılın başlarında, Fransa’da Pierre Rivière’in işlediği cinayetin etrafında şekillenmeye başlar. Dosyada, Rivière’in deli mi yoksa suçlu mu olduğuna yönelik çeşitli söylemler ortaya çıkar. Bir tarafta, nesneyle bağımlılık ilişkisine dayanmayan hukukun ve psikiyatrinin söylemleri birincil katmanda yer alırken; diğer tarafta, nesnenin etrafında örgütlenen gazete haberleri, tanık ifadeleri, Rivière’in sorguları ve yazdığı metin ikincil katmanda yer alır. Çatışmanın ana ekseni, Rivière’in suçluluğuna yönelik nesnellik alanı yaratmaya çalışan hukukun söylemleri ile tıbbi geleneğe, statüye, tımarhane tipi algılamaya, tıbbi algıdaki değişime yaslanan ve tıp içerisinde pozitif bir dille deliliği sınıflandırmaya başlayan psikiyatrinin söylemleri arasında, birincil katmanda açığa çıkar. Hukukun ve psikiyatrinin söylemleri arasındaki güç mücadelesinde ikincil katmanda bulunan unsurlar, kanıt olarak birincil katmana taşınır. Birincil katmandaki çatışma, ikincil katmanda bulunan unsurları da şekillendirir. Nihayetinde, Rivière’in suçluluğuna yönelik hukukun söylemleri, acıma duygusu, kamusal vicdan ve kamusal rezalet gibi unsurların da etkisiyle psikiyatrinin söylemleri karşısında geri adım atar. Böylece deliliğin izlerine rastlanılan suçlarda ortaya çıkan boşluğa psikiyatrinin söylemleri yerleşmeye başlar. Rivière dosyası, Klasik Çağ’dan Modern Çağ’a geçişin sancılarını; Modern Çağ epistemesinde tıbbi pozitif söylemlerin, deliliğe yönelik Klasik Çağ temsil unsurlarını parçalayıp deliliği tasnif etmesini ve hukuki söylemlerin ise deli olarak itham edilen kişilerin failliği konusunda pozitif söylemler karşısında geri adım atmasını içinde barındırmaktadır. Dosya, Foucault’nun entelektüel projesinde, söylem oyununun epistemik alan, bilgi ve iktidar kavramlarıyla ilişkili olarak nasıl kurgulandığını serimlemesi bakımından önemini korumaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Suçluluk
• Delilik
• Söylem
• Psikiyatri
• Hukuk

A Foucauldian Discourse Analysis of the Pierre Rivière Case

Öz

The Pierre Rivière case, centered on an early nineteenth-century murder in France, corresponds to Foucault’s articulation of the epistemic transition from the Classical to the Modern Age. The case reveals a profound discursive conflict over whether Rivière was mad or a criminal. Two discursive levels emerge: a primary level comprising the institutional discourses of law and psychiatry, and a secondary level grounded in the object itself, including newspaper reports, witness testimonies, and Rivière’s own memoir. The core conflict occurs at the primary level. Law seeks to establish an objective field of criminal responsibility, while psychiatry relies on medical tradition, asylum-based perception, and positivist classification to define madness. Both disciplines mobilize secondary-level elements as evidence, reciprocally shaping these elements in their power struggle. Ultimately, influenced by public conscience and scandal, legal discourse retreats before psychiatric discourse, allowing medical positivism to occupy the conceptual void in crimes exhibiting madness. The dossier embodies the tensions of modernity, illustrating how medicine dismantled the Classical representational order of madness, reconfiguring it into an object of scientific knowledge. It remains a crucial demonstration within Foucault’s project of how discursive games operate through the dynamic triad of epistemic fields, knowledge, and power.

Anahtar Kelimeler

• Guilt
• Insanity
• Discourse
• Psychiatry
• Law

Kaynakça

1. Antoniol, V. (2024). Who, in Our Present, Might the Pierre Rivières Be? Political Subjectivation and the Construction of a Collective “We”. Foucault Studies, 36, (107-126)
2. Budak, D. (2021). İlkçağlardan Günümüze Hekimliğin Gelişimi. Journal of Medical Sciences, 2(2), (6-10)
3. Burnham, J. C. (2017). Tıp Tarihi Nedir?. (Çev.: Ö. Yıldırım). İstanbul: Islık Yayınları.
4. Foucault, M. (2017a). Deliliğin Tarihi. (Çev.: M. A. Kılıçbay). Ankara: İmge Kitabevi Yayınları.
5. Foucault, M. (2017b). Kelimeler Ve Şeyler. (Çev.: M. A. Kılıçbay). Ankara: İmge Kitabevi Yayınları
6. Foucault, M. (2018a). Kliniğin Doğuşu Tıbbi Algının Analizi. (Çev.: Ş. Ünsaldı). Ankara: Epos Yayınları.
7. Foucault, M. (Der. 2018b). XIX. Yüzyılda bir aile cinayeti: Annemi, kız kardeşimi, erkek kardeşimi katleden ben, Pierre Rivière. (Çev.: M. A. Kılıçbay). İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
8. Foucault, M. (2019a). Bilginin Arkeolojisi. (Çev.: V. Urhan). İstanbul: Ayrıntı Yayınları.

9. Foucault, M. (2019b). Akıl Hastalığı Ve Psikoloji. (Çev.: E. Bayram). İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
10. Foucault, M. (2019c). Hapishanenin Doğuşu. (Çev.: M. A. Kılıçbay). Ankara: İmge Kitabevi Yayınları.
11. Foucault, M. (2021). Özgürlük Ve Bilgi: Fons Eldersle Söyleşi. (Çev.: M. A. Kılıçbay). İstanbul: Sel Yayıncılık.
12. Karaimamoğlu, T. (2017). Ortaçağ Avrupa’sında Tıp Kültürü Ve Gelişmeleri. Journal of History and Future, 3( 2), (44-61)
13. Koloş, U. (2016). Foucault, Iktidar Ve Hukuk Modern Hukukun Soybilimi. Istanbul: İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları.
14. Kurzweil, E. (1977). Ending the Era of Man, Theory and Society, 4 (3), (395-420)
15. Lovitt, C. R. (1992). The Rhetoric of Murderers’ Confessional Narratives: The Model of Pierre Rivière’s Memoir. Journal of Narrative Theory, 22 (1), (23-34)
16. Revel, J. (2012). Foucault Sözlüğü. (Çev.: N. Çolak). İstanbul: Say Yayınları.
17. Sayılı, A. (1991). Mısırlılarda Ve Mezopotamyalılarda Matematik, Astronomi Ve Tıp. Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu Atatürk Kültür Merkezi Yayını. (47).
18. Urhan, V. (2013). Michel Foucault Ve Düşünce Sistemleri Tarihi. İstanbul: Say Yayınları.