Araştırma Makalesi
BibTex RIS Kaynak Göster

Tasavvuf ve Japon Budizmi'nin Benzerliklerinin Bir Arada Yaşama Kültürüne Katkısı

Yıl 2025, Sayı: 60/Special Issue of Japan-Islam, 93 - 124, 31.12.2025
https://doi.org/10.37697/eskiyeni.1790737
https://izlik.org/JA25WA32ZU

Öz

Bu çalışma, tasavvuf ile Japon Budizmi arasındaki benzerliklerin, farklı inançlara sahip topluluklar arasında bir arada yaşama kültürüne olası katkılarını incelemeyi amaçlamaktadır. Makale, bu iki dini gelenek arasındaki ortak noktaların hoşgörü ve diyalog ortamını güçlendirebileceği temel savına dayanmaktadır. Her ne kadar tasavvuf ve Japon Budizmi mezhepleri üzerine çok sayıda akademik çalışma mevcut olsa da, bu çalışmanın, söz konusu geleneklerin benzerlikleri üzerinden bir arada yaşama kültürüne katkılarını ele alarak ilgili literatürdeki bir boşluğu doldurması hedeflenmektedir. Bu yönüyle araştırmanın, dinler tarihi alanına özgün bir katkı sunması ümit edilmektedir. Araştırma, İslam'ın derunî bir yorumu olan tasavvufun genel kabul gören yaklaşımları ile Japon Budizmi'ni en fazla temsil eden Zen Budizmi ve Jōdo Budizmi mezheplerinin öğretileri ve uygulamaları arasındaki benzerliklere odaklanmaktadır. Çalışmada, Japonya'da Şintoizm'in yanı sıra Budizm'in de yaygın bir şekilde yaşandığı ve iki dinin senkretik bir yapı oluşturduğu belirtilmektedir. Tasavvufun ise İslam'ın deruni bir yorumu olduğu ve pek çok farklı anlayışı barındırdığına dikkat çekilmektedir. Makalede, verilerin tarafsız ve objektif bir şekilde sunulabilmesi amacıyla karşılaştırmalı dinler tarihi ve nitelendirici/ betimleyici yöntemler kullanılmıştır. Makalenin sonuç kısmında, tasavvuf ve Japon Budizmi'nin öğretileri arasındaki benzerliklerin hoşgörü, saygı ve iş birliğine dayalı bir diyalog ortamı oluşturabileceği tartışılmaktadır. Bu benzerliklerin, insanların farklı dini inançlara daha hoşgörülü yaklaşmasını teşvik edebileceği ve toplumlar arasında daha sağlam ilişkilerin kurulmasına yardımcı olabileceği ifade edilmektedir. Ayrıca, her iki geleneğin ortak hedeflerine dikkat çekilerek, bu ortak noktaların bireylerin iç huzur ve mutluluk arayışlarını destekleyebileceği ve daha sade bir yaşam tarzını teşvik edebileceği vurgulanmaktadır. Son olarak, bu iki gelenek arasındaki benzerliklerin, farklı inançlara sahip insanlar için bir arada yaşama kültürünün gelişimine nasıl katkıda bulunabileceği ve küresel ölçekte bir örnek teşkil etme potansiyeli değerlendirilmektedir.

Etik Beyan

Bu makale, Tokyo Camii ve Diyanet Türk Kültür Merkezi tarafından Japonya/Tokyo’da düzenlenmiş olan “Islam in the Far East (3-5 November 2023)” Sempozyumu’nda sözlü olarak sunulan ancak tam metni yayımlanmayan “Can the Similarities of Islamic Sufism and Japanese Buddhism Contribute to the Culture of Coexistence?” adlı tebliğin içeriği geliştirilerek ve büyük ölçüde değiştirilerek üretilmiş hâlidir.

Kaynakça

  • Abe, Ryūichi. “Shingon Buddhism, Japan.” Encyclopedia of Buddhism. ed. Robert E. Buswell. 2/764–766. New York: Thomson Learning, 2004.
  • Ahmed Yesevî. Dîvân-ı Hikmet. ed. Mustafa Tatcı. trans. Hayati Bice. Ankara: Hoca Ahmet Yesevi Uluslararası Türk-Kazak Üniversitesi, 2016.
  • Akova, Sibel - Terek Ünal, Gülin. “The Culture of Coexistence and Perception of the Other in the Western Balkans.” Human Research in Rehabilitation 5/1 (April 2015), 39–44. https://doi.org/10.21554/hrr.041505
  • Akşin, Sina. “Türklerin İnsanlığa Katkısı: Birlikte Yaşama Kültürü.” Mülkiye Dergisi 30/250 (Mart 2014), 185–190.
  • Alkhazaleh, Mohammad Salman et al. “Cultural Analysis of the Concepts of Moderation, Tolerance, and Social Peace in Central Texts across Arab, Western, and Chinese Cultures.” Studies in Media and Communication 13/3 (May 2025), 136–147. https://doi.org/10.11114/smc.v13i3.7513
  • Araki, Michio. “Buddhism, Schools of: Japanese Buddhism.” The Encyclopedia of Religion. ed. Mircea Eliade. 2/487–493. New York: The Macmillan Co., 1987.
  • Attâr, Ferîdüddîn. Tezkiretü’l-Evliyâ. trans. Süleyman Uludağ. İstanbul: Mavi Yayıncılık, 2002.
  • Başaran, Şener. “Zen ve Tasavvuf.” Accessed February 2, 2015. http://www.senerzen.8k.com/zen_budizmi/zen_ve_tasavvuf.htm
  • Beasley, William G. The Japanese Experience: A Short History of Japan. London: Weidenfeld & Nicolson, 1999.
  • Bowker, John. The Concise Oxford Dictionary of World Religions. Oxford: Oxford University Press, 2000.
  • Bukhārī, Abū ʿAbd Allāh Muḥammad b. Ismāʿīl el-. Al-Jāmiʿ al-Ṣaḥīḥ. ed. Muḥammad Zuhayr b. Nāṣir. 8 Volume. N.p.: Dār Ṭawq al-Najāh, 2nd Ed., 1422/2001.
  • Bunce, William K. Religions in Japan: Buddhism, Shinto, Christianity. Tokyo: Charles E. Tuttle Company, 15th Ed., 1969.
  • Buswell, Robert E. - Lopez, Donald S. The Princeton Dictionary of Buddhism. Princeton: Princeton University Press, 2014.
  • Çapcıoğlu, İhsan. “Between I and We: Coexistence Experience in Anatolian Turkish-Islamic Culture.” Fırat Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 17/2 (December 2012), 35–49.
  • Chan, Wing-tsit. “Çin Dinleri.” trans. Abdullah Davudoğlu. Asya Dinleri. 217–472. İstanbul: İnkılâb Yayınları, 2002.
  • Chapman, David. “Discourses of Multicultural Coexistence (Tabunka Kyōsei) and the ‘Old-Comer’ Korean Residents of Japan.” Asian Ethnicity 7/1 (February 2006), 89–102. https://doi.org/10.1080/14631360500498593
  • Conze, Edward. Buddhism: Its Essence and Development. New York: Harper & Row Publishers, 1951.
  • De Bary, William Theodore (ed.). The Buddhist Tradition in India, China and Japan. New York: Vintage Books, 1972.
  • Demirel, Şengül. “Gaznelilerde Dinî Hayat.” Akademik Tarih ve Düşünce Dergisi 10/6 (January 23, 2024), 2550–2561. https://doi.org/10.46868/atdd.2023.637
  • Dündar, Ali Merthan. Pan-İslâmizm’den Büyük Asyacılığa: Osmanlı İmparatorluğu, Japonya ve Orta Asya. İstanbul: Ötüken Neşriyat, 3rd Ed., 2021.
  • Earhart, H. Byron. Japanese Religion: Unity and Diversity. California: Dickenson Pub. Co, 2nd Ed., 1974.
  • Erengil, Cengiz. Budizm. İstanbul: İnsan Yayınları, 2004.
  • Fromm, Erich. Psikanaliz ve Zen Budizm. trans. İlhan Güngören. İstanbul: Yol Yayınları, 1997.
  • Fujita, Kōtatsu. “Pure and Impure Lands.” The Encyclopedia of Religion. ed. Mircea Eliade. 12/90–91. New York: The Macmillan Co., 1987.
  • Fujiyoshi, Jikai. “Jōdoshū.” The Encyclopedia of Religion. ed. Mircea Eliade. 8/104–107. New York: The Macmillan Co., 1987.
  • Ghazālī, Abū Ḥāmid Muḥammad b. Muḥammad el-. Mishkāt Al-Anwār. critical ed. ʿAbd al-ʿAzīz ʿIzz al-Dīn al-Sayrawān. Beirut: ʿĀlam al-Kutub, 1986.
  • Güneş, Adem. “Din Eğitiminin Hedefleri Bağlamında Bir Arada Yaşama Kültürü.” Journal of International Social Research 11/57 (June 2018), 834–845. https://doi.org/10.17719/jisr.2018.2493
  • Güngören, İlhan. Meditasyon ve Zazen. İstanbul: Yol Yayınları, 2nd Ed., 1995.
  • Güngören, İlhan. Zen Budizm: Bir Yaşama Sanatı. İstanbul: Yol Yayınları, 5th Ed., 2003.
  • Güvenç, Bozkurt. Japon Kültürü. İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 2nd Ed., 2002.
  • Hai, Hui. Hui Hai’nin Zen Öğretileri. trans. John Blofeld - Korhan Güler. İstanbul: Okyanus Yayınları, 2001.
  • Hakeda, Yoshito S. “Shingon Sect.” Kodansha Encyclopedia of Japan. ed. Gen Itasaka. 7/113–115. Tokyo: Kodansha International Ltd., 1983.
  • Han, Byung-Chul. Zen Budizm Felsefesi. trans. Mustafa Özdemir. İstanbul: İnsan Yayınları, 2021.
  • Hendry, Joy. Understanding Japanese Society. London: Routledge, 2nd Ed., 1995.
  • Humphreys, Christmas. A Popular Dictionary of Buddhism. Hoboken: Taylor and Francis, 2005.
  • Humphreys, Christmas. Buddhism. London: Penguin Books, 1951.
  • Hunter, Janet E. Modern Japonya’nın Doğuşu: 1853’ten Günümüze. trans. Müfit Günay. Ankara: İmge Kitabevi Yayınları, 2002.
  • Izutsu, Toshihiko. Sufism and Taoism: A Comparative Study of Key Philosophical Concepts. Berkeley: University of California Press, Rev. ed., 1984.
  • Kadıoğlu, Ahmet Murat. “Between Two Mystical Traditions: A Comparative Survey of Turkish Islam and Shingon Buddhism.” Socrates Journal of Interdisciplinary Social Researches 11/58 (October 2025), 62–70. https://doi.org/10.5281/zenodo.17443885
  • Karaoğlu, Yetkin. “Tabunka Kyosei Kavramının İzdüşümleri: Japonya’daki Müslümanlar Örneği.” Tokyo 9th International Innovative Studies & Contemporary Scientific Research Congress Proceedings Book. ed. Rodrigue Lézin Allembe - Siddiqui Sazada. 1–10. Tokyo: IKSAD Publications, 2024.
  • Karataş, Hüsamettin. “Erken Dönem Japon Budizmi.” Fırat Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 18/2 (2013), 53–67.
  • Karataş, Hüsamettin. “Japon Halk Dini Geleneğinde Kami Kültü.” The Journal of Academic Social Science Studies 13/79 (2020), 307–319. https://doi.org/10.29228/JASSS.42160
  • Karataş, Hüsamettin. Mahayana Budizmi’nde Bodhisatva Anlayışı. Ankara: Berikan Yayınevi, 2020.
  • Karataş, Hüsamettin. Nichiren Budizmi. Ankara: Berikan Yayınevi, 2020.
  • Karataş, Hüsamettin. “Uzak Doğu Dinleri ve Diğer Dinlerle İlişkileri.” Dinler Arası İlişkiler El Kitabı. ed. Ali İsra Güngör. 209–232. Ankara: Grafiker Yayınları, 2017.
  • Kasahara, Kazuo (ed.). A History of Japanese Religion. trans. Paul McCarty - Gaynor Sekimori. Tokyo: Kosei Publishing Co., 2003.
  • Kâşânî, Abdürrezzak. Tasavvuf Sözlüğü. trans. Ekrem Demirli. İstanbul: İz Yayıncılık, 2015.
  • Kelâbâzî, Ebû Bekir Muhammed b. İshâk Buhârî. Doğuş Devrinde Tasavvuf Ta’arruf. ed. Süleyman Uludağ. İstanbul: Dergah Yayınları, 2nd Ed., 1992.
  • Keown, Damien. A Dictionary of Buddhism. Oxford: Oxford University Press, 2003.
  • Kerbo, Harold R. - McKinstry, John A. Modern Japan. Singapore: McGraw-Hill, 1998.
  • Kılıç, Mahmud Erol. “Cengiz Budist Olur Da Japon Sufi Olmaz Mı?” Yeni Şafak (May 21, 2017). https://www.yenisafak.com/yazarlar/mahmud-erol-kilic/cengiz-budist-olur-da-japon-sufi-olmaz-mi-2038018
  • Kitagawa, Joseph M. “Japonya Dinleri.” trans. Abdullah Davudoğlu. Asya Dinleri. 475–615. İstanbul: İnkılâb Yayınları, 2002.
  • Kitamura, Petek. Japonya: Kiraz Çiçeklerinin Ülkesi. İstanbul: Epsilon Yayınevi, 2004.
  • Kur’ân-ı Kerim ve Açıklamalı Meâli. ed. Hayrettin Karaman et al. Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 2007.
  • Küçükyalçın, Erdal. “Japonya’da Din-Devlet İlişkileri ve Laikliğin Doğuşu.” Meiji Japonya’sına 150. Yılından Bakışlar: Seçilmiş Makaleler. ed. A. Merthan Dündar. 37–50. Ankara: Ankara Üniversitesi Yayınları, 2019.
  • Kunduracı, Nevzat. “İslam Medeniyetinde Birlikte Yaşama Kültürü.” Sosyal Politika Çalışmaları Dergisi 34 (Mayıs 2015), 61–88. https://doi.org/10.21560/spcd.07344
  • Langdell, Tim. Beginner’s Mind: An Introduction to Zen Buddhism. Pasadena: StillCenter Publications, 2020.
  • Leighton, Taigen Dan. Zen Questions: Zazen, Dōgen, and the Spirit of Creative Inquiry. Boston: Wisdom Publications, 2011.
  • Matsunami, Kōdō (ed.). A Guide to Japanese Buddhism. Tokyo: Japan Buddhist Federation, 2004.
  • Mekkî, Ebû Talib el-. Kalplerin Azığı 1: Kûtu’l-Kulûb. trans. Yakup Çiçek - Dilaver Selvi. Semerkand Yayıncılık, 2004.
  • Miura, Kiyohiro. He’s Leaving Home: My Young Son Becomes a Zen Monk. trans. Jeff Shore. Rutland: Tuttle Pub., 1996.
  • Miura, Kiyohiro. Oğlum Zen Keşişi Olmak İstiyor. trans. Nur Yener. İstanbul: Okyanus Yayınları, 2000.
  • Morton, W. Scott. Japan: Its History and Culture. New York: McGraw-Hill Inc, 1994.
  • Murano, Senchu. “Nichirenshû.” The Encyclopedia of Religion. ed. Mircea Eliade. 10/427–430. New York: The Macmillan Co., 1987.
  • Muslim, Abū al-Ḥusayn Muslim b. al-Ḥajjāj. Al-Jāmiʿ al-Ṣaḥīḥ. ed. Muḥammad Fuʾād ʿAbd al-Bāqī. Cairo: s.n., 1374-75/1955-56.
  • Nuaimi, Ali Rashid Al. “Coexisting with Diversity and Differences.” RSIS Commentaries 41 (April 2022). https://dr.ntu.edu.sg/entities/publication/bc56dce0-39ed-4422-bbd9-01433882e797
  • Öngören, Reşat. “Zikir.” Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 44/409–412. İstanbul: TDV Yayınları, 2013.
  • Ono, Sokyo. Şinto: Kamilerin Yolu. trans. Suat Ertüzün. İstanbul: Okyanus, 2004.
  • Özdemir, Selin. “Tarihsel Süreç İçerisinde Budizm’in Japon Sanatına Etkisi.” Asya Araştırmaları Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi 5/1 (June 2021), 69–78. https://doi.org/10.34189/asyam.5.1.007
  • Pârsâ, Muhammed. Tuhfetus-Salikin. ed. Ali Ahmed Şah Herevi. Delhi: Efgânî Dâru’l-Kutub, 1970.
  • Porcu, Elisabetta (ed.). Pure Land Buddhism in Modern Japanese Culture. Leiden: Brill, 2008.
  • Qushayrī, ʿAbd al-Karīm b. Hawāzin. Al-Risālah al-Qushayriyyah. critical ed. Nawwāf al-Jarrāḥ. Beirut: s.n., 2001.
  • Rajneesh, Bhagwan Shree. Zen Yolu / Tasavvuf Yolu. trans. Sertaç Kartal. İstanbul: Okyanus Yayınları, 2000.
  • Şahin, Hayrettin. Japon Budizmi. Kayseri: Erciyes University, Institute of Social Sciences, Master’s Thesis, 1990.
  • Sarrāj al-Ṭūsī, Abū Naṣr al-. Al-Lumaʿ Fī Tārīkh al-Taṣawwuf al-Islāmī. critical ed. Kāmil Muṣṭafá al-Hindāwī. Beirut: Dār al-Kutub al-ʿIlmiyyah, 2007.
  • Şeker, Mehmet. Anadolu’da Bir Arada Yaşama Tecrübesi: Türkiye Selçukluları ve Osmanlılar’da Müslim-Gayr-ı Müslim İlişkileri. Ankara: Diyanet İşleri Başkanlığı, 3rd Ed., 2005.
  • Şenavcu, Halil İbrahim. Dünden Bugüne Japon Budizmi: İnanç ve Uygulamaları. Dokuz Eylül University, Institute of Social Sciences, Ph.D. Thesis, 2015.
  • Şenavcu, Halil İbrahim. “Japon Dinleri.” Dünya Dinleri. ed. Şinasi Gündüz. 262–282. İstanbul: MilelNihal Yayınları, 2019.
  • Şenavcu, Halil İbrahim. “Şintoizm’de Tanrı.” Bir Dünya Tanrı. ed. Mustafa Tekin. 347–364. İstanbul: Rağbet Yayınları, 2022.
  • Shiobara, Yoshikazu. “Genealogy of Tabunka Kyōsei: A Critical Analysis of the Reformation of the Multicultural Co-Living Discourse in Japan.” International Journal of Japanese Sociology 29/1 (March 2020), 22–38. https://doi.org/10.1111/ijjs.12109
  • Smart, Ninian. World’s Religions: Old Traditions and Modern Transformations. Cambridge: Cambridge University Press, 1989.
  • Stone, Jacqueline I. “Nichiren School.” Encyclopedia of Buddhism. ed. Robert E. Buswell. 2/595–599. New York: Thomson Learning Inc, 2004.
  • Sühreverdî, Şihâbüddîn. İşrak Felsefesi: Hikmetü’l-işrak. trans. Tahir Uluç. İstanbul: İz Yayıncılık, 2009.
  • Susuz Aygül, Merve. “Japon Zen Budizmi’nde Aydınlanma (Satori): Aşkın Bir Deneyimin Somut ve Dünyevi Yansımaları.” Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 64/2 (November 30, 2023), 743–776. https://doi.org/10.33227/auifd.1183290
  • Suzuki, Daisetz Teitaro. An Introduction to Zen Buddhism. New York: Evergreen Black Cat Edition, 4th Ed., 1964.
  • Suzuki, Daisetz Teitaro. Mysticism: Christian and Buddhist. London: Routledge Classics, 2002.
  • Tamaru, Noriyoshi. “Buddhism.” Religion in Japanese Culture. ed. Noriyoshi Tamaru - David Reid. 43–62. Tokyo: Kodansha International Ltd, 1996.
  • Tamaru, Noriyoshi. “Buddhism in Japan.” The Encyclopedia of Religion. ed. Mircea Eliade. 2/426–435. New York: The Macmillan Co., 1987.
  • Tanaka, Kenneth Kenʾichi - Eisho Masu (eds.). Engaged Pure Land Buddhism: The Challenges of Jōdo-Shinshū in the Contemporary World. Berkeley: WisdomOcean Publications, 1998.
  • Tirmidhī, Abū ʿĪsā Muḥammad b. ʿĪsā b. Sawrah al-Sulamī. al-Jāmiʿ al-Ṣaḥīḥ. critical ed. Khalīl Maʾmūn Shīḥā. Beirut: Dār al-Maʿrifah, 2002.
  • Tosun, Necdet. Bahâeddin Nakşibend. İstanbul: İnsan Yayınları, 2003.
  • Tuncoku, A. Mete. Güneşin Doğduğu Adalardan Mektup Var: Bir Türk Öğrencinin Japonya İzlenimleri. Ankara: Türk Japon Üniversiteliler Derneği, 2001.
  • Uludağ, Süleyman. Tasavvuf Terimleri Sözlüğü. İstanbul: Kabalcı Yayınları, 2016.
  • Watts, Alan W. Zen Yolu: Zen Budizm’in İlkeleri. trans. Sena Uğur. İstanbul: Şule Yayınları, 1998.
  • Wolferen, Karel Van. Japon Gücünün Sırrı: Devletsiz Bir Milletin İnsanları ve Politikası. trans. İnci Kurmuş. Ankara: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 1992.
  • Yalçın, İsa. “Mistik Düşüncelerdeki Fenâ, Nirvana, Devekuth, Mânevî Evlilik ve Kendiliğindenlik Anlayışları Bağlamında Birliğe Giden Yol.” Eskiyeni 57 (June 30, 2025), 573–599. https://doi.org/10.37697/eskiyeni.1596963
  • Yalçın, İsa. Tasavvufî Düşüncede Fenâ Kavramı. Ankara: Kitabe Yayınları, 2025.
  • Yamı, Vedat Şafak. Japonya’da Budizm. Ankara: Doğu Batı Yayınları, 2013.
  • Yıldız, Şevket. “Endülüs Medeniyetinin Kökleri ve Bir Arada Yaşama Tecrübesi.” Uluslararası İnsan ve Sanat Araştırmaları Dergisi 8/3 (Eylül 2023), 294–302.
  • Yılmaz, Hasan Kamil. Anahatlarıyla Tasavvuf ve Tarikatlar. İstanbul: Ensar Neşriyat, 2002.
  • Zürcher, Erik. “Amitābha.” Encyclopedia of Religion. ed. Lindsay Jones. 1/291–293. New York: Thomson Gale, 2005

The Contribution of Similarities between Sufism and Japanese Buddhism to the Culture of Coexistence

Yıl 2025, Sayı: 60/Special Issue of Japan-Islam, 93 - 124, 31.12.2025
https://doi.org/10.37697/eskiyeni.1790737
https://izlik.org/JA25WA32ZU

Öz

This study aims to examine the potential contributions of the similarities between sufism and Japanese Buddhism to the culture of coexistence among communities with different beliefs. The article is based on the central premise that the commonalities between these two religious traditions can strengthen an environment of tolerance and dialogue. It is hoped that this study will offer an original contribution to the field of comparative history of religions. The research focuses on the similarities between the generally accepted approaches of sufism, a mystical interpretation of Islam, and the teachings and practices of Zen Buddhism and Jōdo (Pure Land) Buddhism, which are representative sects of Japanese Buddhism. It is noted that while Buddhism has been widely practiced in Japan alongside Shintoism, a syncretic relationship has developed between the two. The study utilizes a comparative history of religions methodology and a descriptive approach to present the data impartially and objectively. In its concluding section, the article discusses how the similarities between the teachings of sufism and Japanese Buddhism can foster a dialogue based on tolerance, respect, and cooperation. It is argued that these commonalities can encourage a more tolerant approach to different religious beliefs and help establish stronger relationships between societies. Furthermore, by drawing attention to the shared goals of both traditions, it is emphasized that these common points can support individuals' quest for inner peace and happiness and promote a more simple and balanced lifestyle. Finally, the potential of these shared aspects to contribute to the development of a culture of coexistence for people of different faiths and to serve as a global example is evaluated.

Etik Beyan

This article is the revised and developed version of the unpublished conference presentation entitled “Can the Similarities of Sufism and Japanese Buddhism Contribute to the Culture of Coexistence?”, orally delivered at the “Islam in the Far East (3-5 November 2023)” Symposium organized by Tokyo Camii and Diyanet Turkish Culture Center in Tokyo/Japan.

Kaynakça

  • Abe, Ryūichi. “Shingon Buddhism, Japan.” Encyclopedia of Buddhism. ed. Robert E. Buswell. 2/764–766. New York: Thomson Learning, 2004.
  • Ahmed Yesevî. Dîvân-ı Hikmet. ed. Mustafa Tatcı. trans. Hayati Bice. Ankara: Hoca Ahmet Yesevi Uluslararası Türk-Kazak Üniversitesi, 2016.
  • Akova, Sibel - Terek Ünal, Gülin. “The Culture of Coexistence and Perception of the Other in the Western Balkans.” Human Research in Rehabilitation 5/1 (April 2015), 39–44. https://doi.org/10.21554/hrr.041505
  • Akşin, Sina. “Türklerin İnsanlığa Katkısı: Birlikte Yaşama Kültürü.” Mülkiye Dergisi 30/250 (Mart 2014), 185–190.
  • Alkhazaleh, Mohammad Salman et al. “Cultural Analysis of the Concepts of Moderation, Tolerance, and Social Peace in Central Texts across Arab, Western, and Chinese Cultures.” Studies in Media and Communication 13/3 (May 2025), 136–147. https://doi.org/10.11114/smc.v13i3.7513
  • Araki, Michio. “Buddhism, Schools of: Japanese Buddhism.” The Encyclopedia of Religion. ed. Mircea Eliade. 2/487–493. New York: The Macmillan Co., 1987.
  • Attâr, Ferîdüddîn. Tezkiretü’l-Evliyâ. trans. Süleyman Uludağ. İstanbul: Mavi Yayıncılık, 2002.
  • Başaran, Şener. “Zen ve Tasavvuf.” Accessed February 2, 2015. http://www.senerzen.8k.com/zen_budizmi/zen_ve_tasavvuf.htm
  • Beasley, William G. The Japanese Experience: A Short History of Japan. London: Weidenfeld & Nicolson, 1999.
  • Bowker, John. The Concise Oxford Dictionary of World Religions. Oxford: Oxford University Press, 2000.
  • Bukhārī, Abū ʿAbd Allāh Muḥammad b. Ismāʿīl el-. Al-Jāmiʿ al-Ṣaḥīḥ. ed. Muḥammad Zuhayr b. Nāṣir. 8 Volume. N.p.: Dār Ṭawq al-Najāh, 2nd Ed., 1422/2001.
  • Bunce, William K. Religions in Japan: Buddhism, Shinto, Christianity. Tokyo: Charles E. Tuttle Company, 15th Ed., 1969.
  • Buswell, Robert E. - Lopez, Donald S. The Princeton Dictionary of Buddhism. Princeton: Princeton University Press, 2014.
  • Çapcıoğlu, İhsan. “Between I and We: Coexistence Experience in Anatolian Turkish-Islamic Culture.” Fırat Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 17/2 (December 2012), 35–49.
  • Chan, Wing-tsit. “Çin Dinleri.” trans. Abdullah Davudoğlu. Asya Dinleri. 217–472. İstanbul: İnkılâb Yayınları, 2002.
  • Chapman, David. “Discourses of Multicultural Coexistence (Tabunka Kyōsei) and the ‘Old-Comer’ Korean Residents of Japan.” Asian Ethnicity 7/1 (February 2006), 89–102. https://doi.org/10.1080/14631360500498593
  • Conze, Edward. Buddhism: Its Essence and Development. New York: Harper & Row Publishers, 1951.
  • De Bary, William Theodore (ed.). The Buddhist Tradition in India, China and Japan. New York: Vintage Books, 1972.
  • Demirel, Şengül. “Gaznelilerde Dinî Hayat.” Akademik Tarih ve Düşünce Dergisi 10/6 (January 23, 2024), 2550–2561. https://doi.org/10.46868/atdd.2023.637
  • Dündar, Ali Merthan. Pan-İslâmizm’den Büyük Asyacılığa: Osmanlı İmparatorluğu, Japonya ve Orta Asya. İstanbul: Ötüken Neşriyat, 3rd Ed., 2021.
  • Earhart, H. Byron. Japanese Religion: Unity and Diversity. California: Dickenson Pub. Co, 2nd Ed., 1974.
  • Erengil, Cengiz. Budizm. İstanbul: İnsan Yayınları, 2004.
  • Fromm, Erich. Psikanaliz ve Zen Budizm. trans. İlhan Güngören. İstanbul: Yol Yayınları, 1997.
  • Fujita, Kōtatsu. “Pure and Impure Lands.” The Encyclopedia of Religion. ed. Mircea Eliade. 12/90–91. New York: The Macmillan Co., 1987.
  • Fujiyoshi, Jikai. “Jōdoshū.” The Encyclopedia of Religion. ed. Mircea Eliade. 8/104–107. New York: The Macmillan Co., 1987.
  • Ghazālī, Abū Ḥāmid Muḥammad b. Muḥammad el-. Mishkāt Al-Anwār. critical ed. ʿAbd al-ʿAzīz ʿIzz al-Dīn al-Sayrawān. Beirut: ʿĀlam al-Kutub, 1986.
  • Güneş, Adem. “Din Eğitiminin Hedefleri Bağlamında Bir Arada Yaşama Kültürü.” Journal of International Social Research 11/57 (June 2018), 834–845. https://doi.org/10.17719/jisr.2018.2493
  • Güngören, İlhan. Meditasyon ve Zazen. İstanbul: Yol Yayınları, 2nd Ed., 1995.
  • Güngören, İlhan. Zen Budizm: Bir Yaşama Sanatı. İstanbul: Yol Yayınları, 5th Ed., 2003.
  • Güvenç, Bozkurt. Japon Kültürü. İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 2nd Ed., 2002.
  • Hai, Hui. Hui Hai’nin Zen Öğretileri. trans. John Blofeld - Korhan Güler. İstanbul: Okyanus Yayınları, 2001.
  • Hakeda, Yoshito S. “Shingon Sect.” Kodansha Encyclopedia of Japan. ed. Gen Itasaka. 7/113–115. Tokyo: Kodansha International Ltd., 1983.
  • Han, Byung-Chul. Zen Budizm Felsefesi. trans. Mustafa Özdemir. İstanbul: İnsan Yayınları, 2021.
  • Hendry, Joy. Understanding Japanese Society. London: Routledge, 2nd Ed., 1995.
  • Humphreys, Christmas. A Popular Dictionary of Buddhism. Hoboken: Taylor and Francis, 2005.
  • Humphreys, Christmas. Buddhism. London: Penguin Books, 1951.
  • Hunter, Janet E. Modern Japonya’nın Doğuşu: 1853’ten Günümüze. trans. Müfit Günay. Ankara: İmge Kitabevi Yayınları, 2002.
  • Izutsu, Toshihiko. Sufism and Taoism: A Comparative Study of Key Philosophical Concepts. Berkeley: University of California Press, Rev. ed., 1984.
  • Kadıoğlu, Ahmet Murat. “Between Two Mystical Traditions: A Comparative Survey of Turkish Islam and Shingon Buddhism.” Socrates Journal of Interdisciplinary Social Researches 11/58 (October 2025), 62–70. https://doi.org/10.5281/zenodo.17443885
  • Karaoğlu, Yetkin. “Tabunka Kyosei Kavramının İzdüşümleri: Japonya’daki Müslümanlar Örneği.” Tokyo 9th International Innovative Studies & Contemporary Scientific Research Congress Proceedings Book. ed. Rodrigue Lézin Allembe - Siddiqui Sazada. 1–10. Tokyo: IKSAD Publications, 2024.
  • Karataş, Hüsamettin. “Erken Dönem Japon Budizmi.” Fırat Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 18/2 (2013), 53–67.
  • Karataş, Hüsamettin. “Japon Halk Dini Geleneğinde Kami Kültü.” The Journal of Academic Social Science Studies 13/79 (2020), 307–319. https://doi.org/10.29228/JASSS.42160
  • Karataş, Hüsamettin. Mahayana Budizmi’nde Bodhisatva Anlayışı. Ankara: Berikan Yayınevi, 2020.
  • Karataş, Hüsamettin. Nichiren Budizmi. Ankara: Berikan Yayınevi, 2020.
  • Karataş, Hüsamettin. “Uzak Doğu Dinleri ve Diğer Dinlerle İlişkileri.” Dinler Arası İlişkiler El Kitabı. ed. Ali İsra Güngör. 209–232. Ankara: Grafiker Yayınları, 2017.
  • Kasahara, Kazuo (ed.). A History of Japanese Religion. trans. Paul McCarty - Gaynor Sekimori. Tokyo: Kosei Publishing Co., 2003.
  • Kâşânî, Abdürrezzak. Tasavvuf Sözlüğü. trans. Ekrem Demirli. İstanbul: İz Yayıncılık, 2015.
  • Kelâbâzî, Ebû Bekir Muhammed b. İshâk Buhârî. Doğuş Devrinde Tasavvuf Ta’arruf. ed. Süleyman Uludağ. İstanbul: Dergah Yayınları, 2nd Ed., 1992.
  • Keown, Damien. A Dictionary of Buddhism. Oxford: Oxford University Press, 2003.
  • Kerbo, Harold R. - McKinstry, John A. Modern Japan. Singapore: McGraw-Hill, 1998.
  • Kılıç, Mahmud Erol. “Cengiz Budist Olur Da Japon Sufi Olmaz Mı?” Yeni Şafak (May 21, 2017). https://www.yenisafak.com/yazarlar/mahmud-erol-kilic/cengiz-budist-olur-da-japon-sufi-olmaz-mi-2038018
  • Kitagawa, Joseph M. “Japonya Dinleri.” trans. Abdullah Davudoğlu. Asya Dinleri. 475–615. İstanbul: İnkılâb Yayınları, 2002.
  • Kitamura, Petek. Japonya: Kiraz Çiçeklerinin Ülkesi. İstanbul: Epsilon Yayınevi, 2004.
  • Kur’ân-ı Kerim ve Açıklamalı Meâli. ed. Hayrettin Karaman et al. Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 2007.
  • Küçükyalçın, Erdal. “Japonya’da Din-Devlet İlişkileri ve Laikliğin Doğuşu.” Meiji Japonya’sına 150. Yılından Bakışlar: Seçilmiş Makaleler. ed. A. Merthan Dündar. 37–50. Ankara: Ankara Üniversitesi Yayınları, 2019.
  • Kunduracı, Nevzat. “İslam Medeniyetinde Birlikte Yaşama Kültürü.” Sosyal Politika Çalışmaları Dergisi 34 (Mayıs 2015), 61–88. https://doi.org/10.21560/spcd.07344
  • Langdell, Tim. Beginner’s Mind: An Introduction to Zen Buddhism. Pasadena: StillCenter Publications, 2020.
  • Leighton, Taigen Dan. Zen Questions: Zazen, Dōgen, and the Spirit of Creative Inquiry. Boston: Wisdom Publications, 2011.
  • Matsunami, Kōdō (ed.). A Guide to Japanese Buddhism. Tokyo: Japan Buddhist Federation, 2004.
  • Mekkî, Ebû Talib el-. Kalplerin Azığı 1: Kûtu’l-Kulûb. trans. Yakup Çiçek - Dilaver Selvi. Semerkand Yayıncılık, 2004.
  • Miura, Kiyohiro. He’s Leaving Home: My Young Son Becomes a Zen Monk. trans. Jeff Shore. Rutland: Tuttle Pub., 1996.
  • Miura, Kiyohiro. Oğlum Zen Keşişi Olmak İstiyor. trans. Nur Yener. İstanbul: Okyanus Yayınları, 2000.
  • Morton, W. Scott. Japan: Its History and Culture. New York: McGraw-Hill Inc, 1994.
  • Murano, Senchu. “Nichirenshû.” The Encyclopedia of Religion. ed. Mircea Eliade. 10/427–430. New York: The Macmillan Co., 1987.
  • Muslim, Abū al-Ḥusayn Muslim b. al-Ḥajjāj. Al-Jāmiʿ al-Ṣaḥīḥ. ed. Muḥammad Fuʾād ʿAbd al-Bāqī. Cairo: s.n., 1374-75/1955-56.
  • Nuaimi, Ali Rashid Al. “Coexisting with Diversity and Differences.” RSIS Commentaries 41 (April 2022). https://dr.ntu.edu.sg/entities/publication/bc56dce0-39ed-4422-bbd9-01433882e797
  • Öngören, Reşat. “Zikir.” Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 44/409–412. İstanbul: TDV Yayınları, 2013.
  • Ono, Sokyo. Şinto: Kamilerin Yolu. trans. Suat Ertüzün. İstanbul: Okyanus, 2004.
  • Özdemir, Selin. “Tarihsel Süreç İçerisinde Budizm’in Japon Sanatına Etkisi.” Asya Araştırmaları Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi 5/1 (June 2021), 69–78. https://doi.org/10.34189/asyam.5.1.007
  • Pârsâ, Muhammed. Tuhfetus-Salikin. ed. Ali Ahmed Şah Herevi. Delhi: Efgânî Dâru’l-Kutub, 1970.
  • Porcu, Elisabetta (ed.). Pure Land Buddhism in Modern Japanese Culture. Leiden: Brill, 2008.
  • Qushayrī, ʿAbd al-Karīm b. Hawāzin. Al-Risālah al-Qushayriyyah. critical ed. Nawwāf al-Jarrāḥ. Beirut: s.n., 2001.
  • Rajneesh, Bhagwan Shree. Zen Yolu / Tasavvuf Yolu. trans. Sertaç Kartal. İstanbul: Okyanus Yayınları, 2000.
  • Şahin, Hayrettin. Japon Budizmi. Kayseri: Erciyes University, Institute of Social Sciences, Master’s Thesis, 1990.
  • Sarrāj al-Ṭūsī, Abū Naṣr al-. Al-Lumaʿ Fī Tārīkh al-Taṣawwuf al-Islāmī. critical ed. Kāmil Muṣṭafá al-Hindāwī. Beirut: Dār al-Kutub al-ʿIlmiyyah, 2007.
  • Şeker, Mehmet. Anadolu’da Bir Arada Yaşama Tecrübesi: Türkiye Selçukluları ve Osmanlılar’da Müslim-Gayr-ı Müslim İlişkileri. Ankara: Diyanet İşleri Başkanlığı, 3rd Ed., 2005.
  • Şenavcu, Halil İbrahim. Dünden Bugüne Japon Budizmi: İnanç ve Uygulamaları. Dokuz Eylül University, Institute of Social Sciences, Ph.D. Thesis, 2015.
  • Şenavcu, Halil İbrahim. “Japon Dinleri.” Dünya Dinleri. ed. Şinasi Gündüz. 262–282. İstanbul: MilelNihal Yayınları, 2019.
  • Şenavcu, Halil İbrahim. “Şintoizm’de Tanrı.” Bir Dünya Tanrı. ed. Mustafa Tekin. 347–364. İstanbul: Rağbet Yayınları, 2022.
  • Shiobara, Yoshikazu. “Genealogy of Tabunka Kyōsei: A Critical Analysis of the Reformation of the Multicultural Co-Living Discourse in Japan.” International Journal of Japanese Sociology 29/1 (March 2020), 22–38. https://doi.org/10.1111/ijjs.12109
  • Smart, Ninian. World’s Religions: Old Traditions and Modern Transformations. Cambridge: Cambridge University Press, 1989.
  • Stone, Jacqueline I. “Nichiren School.” Encyclopedia of Buddhism. ed. Robert E. Buswell. 2/595–599. New York: Thomson Learning Inc, 2004.
  • Sühreverdî, Şihâbüddîn. İşrak Felsefesi: Hikmetü’l-işrak. trans. Tahir Uluç. İstanbul: İz Yayıncılık, 2009.
  • Susuz Aygül, Merve. “Japon Zen Budizmi’nde Aydınlanma (Satori): Aşkın Bir Deneyimin Somut ve Dünyevi Yansımaları.” Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 64/2 (November 30, 2023), 743–776. https://doi.org/10.33227/auifd.1183290
  • Suzuki, Daisetz Teitaro. An Introduction to Zen Buddhism. New York: Evergreen Black Cat Edition, 4th Ed., 1964.
  • Suzuki, Daisetz Teitaro. Mysticism: Christian and Buddhist. London: Routledge Classics, 2002.
  • Tamaru, Noriyoshi. “Buddhism.” Religion in Japanese Culture. ed. Noriyoshi Tamaru - David Reid. 43–62. Tokyo: Kodansha International Ltd, 1996.
  • Tamaru, Noriyoshi. “Buddhism in Japan.” The Encyclopedia of Religion. ed. Mircea Eliade. 2/426–435. New York: The Macmillan Co., 1987.
  • Tanaka, Kenneth Kenʾichi - Eisho Masu (eds.). Engaged Pure Land Buddhism: The Challenges of Jōdo-Shinshū in the Contemporary World. Berkeley: WisdomOcean Publications, 1998.
  • Tirmidhī, Abū ʿĪsā Muḥammad b. ʿĪsā b. Sawrah al-Sulamī. al-Jāmiʿ al-Ṣaḥīḥ. critical ed. Khalīl Maʾmūn Shīḥā. Beirut: Dār al-Maʿrifah, 2002.
  • Tosun, Necdet. Bahâeddin Nakşibend. İstanbul: İnsan Yayınları, 2003.
  • Tuncoku, A. Mete. Güneşin Doğduğu Adalardan Mektup Var: Bir Türk Öğrencinin Japonya İzlenimleri. Ankara: Türk Japon Üniversiteliler Derneği, 2001.
  • Uludağ, Süleyman. Tasavvuf Terimleri Sözlüğü. İstanbul: Kabalcı Yayınları, 2016.
  • Watts, Alan W. Zen Yolu: Zen Budizm’in İlkeleri. trans. Sena Uğur. İstanbul: Şule Yayınları, 1998.
  • Wolferen, Karel Van. Japon Gücünün Sırrı: Devletsiz Bir Milletin İnsanları ve Politikası. trans. İnci Kurmuş. Ankara: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 1992.
  • Yalçın, İsa. “Mistik Düşüncelerdeki Fenâ, Nirvana, Devekuth, Mânevî Evlilik ve Kendiliğindenlik Anlayışları Bağlamında Birliğe Giden Yol.” Eskiyeni 57 (June 30, 2025), 573–599. https://doi.org/10.37697/eskiyeni.1596963
  • Yalçın, İsa. Tasavvufî Düşüncede Fenâ Kavramı. Ankara: Kitabe Yayınları, 2025.
  • Yamı, Vedat Şafak. Japonya’da Budizm. Ankara: Doğu Batı Yayınları, 2013.
  • Yıldız, Şevket. “Endülüs Medeniyetinin Kökleri ve Bir Arada Yaşama Tecrübesi.” Uluslararası İnsan ve Sanat Araştırmaları Dergisi 8/3 (Eylül 2023), 294–302.
  • Yılmaz, Hasan Kamil. Anahatlarıyla Tasavvuf ve Tarikatlar. İstanbul: Ensar Neşriyat, 2002.
  • Zürcher, Erik. “Amitābha.” Encyclopedia of Religion. ed. Lindsay Jones. 1/291–293. New York: Thomson Gale, 2005
Toplam 101 adet kaynakça vardır.

Ayrıntılar

Birincil Dil İngilizce
Konular Dinler Tarihi, Tasavvuf
Bölüm Araştırma Makalesi
Yazarlar

Halil İbrahim Şenavcu 0000-0003-2096-3093

Hamide Ulupınar 0000-0002-5601-0238

Gönderilme Tarihi 25 Eylül 2025
Kabul Tarihi 25 Aralık 2025
Yayımlanma Tarihi 31 Aralık 2025
DOI https://doi.org/10.37697/eskiyeni.1790737
IZ https://izlik.org/JA25WA32ZU
Yayımlandığı Sayı Yıl 2025 Sayı: 60/Special Issue of Japan-Islam

Kaynak Göster

ISNAD Şenavcu, Halil İbrahim - Ulupınar, Hamide. “The Contribution of Similarities between Sufism and Japanese Buddhism to the Culture of Coexistence”. Eskiyeni. 60/Special Issue of Japan-Islam (01 Aralık 2025): 93-124. https://doi.org/10.37697/eskiyeni.1790737.
Eskiyeni  Creative Commons Atıf-GayriTicari 4.0 Uluslararası Lisansı (CC BY NC) ile lisanslanmıştır. | Sherpa Romeo