Dağların Eşiğinde: Monomit Kuramı Bağlamında Sami ve Japon Geleneklerindeki Dini Kahramanlar Üzerine Karşılaştırmalı Bir İnceleme

Yıl 2025, Sayı: 60/Special Issue of Japan-Islam, 309 - 332, 31.12.2025

İbrahim Emre Şamlıoğlu

https://doi.org/10.37697/eskiyeni.1790750

https://izlik.org/JA66MM25UM

Öz

Bu karşılaştırmalı çalışma, klasik kahramanın yolculuğunun -ayrılış, erginlenme (inisiyasyon) ve dönüş evrelerinden oluşan sürecin- Sami ve Japon dinî geleneklerinde nasıl tezahür ettiğini incelemektedir. Joseph Campbell’ın monomit kuramı, evrensel bir kahraman anlatısı paradigması sunmakta ve bu çerçevede İbrahimî dinlerin peygamber anlatılarının Japon Budist kurucuların hayat hikayeleri ile karşılaştırılmasına imkân tanımaktadır. Makale, Sami geleneğinin önde gelen figürleri (Hz. Musa, Hz. İsa ve Hz. Muhammed) ile Japon geleneğinin önemli temsilcileri (Kūkai, Shinran ve Nichiren) üzerine odaklanarak, her iki bağlamda da monomitin üç aşamasının nasıl belirdiğini göstermektedir. Geniş kültürel ve doktriner farklılıklara rağmen bu anlatılar, dikkat çekici yapısal benzerlikler ve ortak motifler sergilemektedir. Her bir figür sıradan toplumdan bir ayrılış yaşamakta, genellikle kutsal bir dağda ya da bir mağarada geçen dönüştürücü sınavları veya vizyon görme/vahiy alma gibi tecrübeler edinmekte (bu durum simgesel bir ölüm ve yeniden doğuş biçimini ifade etmektedir) ve nihayetinde bir dinî topluluğu kurmak veya yenilemek üzere geri dönmektedir. Dikkat çekici biçimde Hz. Musa, Hz. İsa ve Hz. Muhammed doğrudan ilahî vahiy tarafından yönlendirilmiş olarak tasvir edilmekteyken, Kūkai, Shinran ve Nichiren ise mistik tecrübeler ile aydınlanmış olarak tasvir edilmektedir. Bununla birlikte altı figürün de benzer bir ayrılış-erginlenme-dönüş döngüsünü tamamladığı görülmektedir. Örneğin Hz. Musa’nın Horeb/Sina Dağı’nda aldığı vahiy, Hz. İsa’nın çarmıha gerilmesi ve dirilişi ile Hz. Muhammed’in Hira Mağarası’ndaki aldığı ilk vahiy; Kūkai’n kutsal zirvede aydınlanması, Shinran’ın sürgün tecrübesi ve manevi yeniden doğuşu ve Nichiren’in ise idam edilecekken yaşadığı mucizevi kurtuluş ile paralellik göstermektedir. Bu tür benzerlikler, farklı geleneklerde ortak bir ayrılış-erginlenme-dönüş kalıbının var olduğunu ortaya koymakta ve monomit kuramının din kurucularının hikayelerinin incelenmesinde kültürler arası geçerliliğini göstermektedir. Sonuç olarak bu inceleme kutsal dağı, insan ve ilahi olan arasındaki bir eşik olarak vurgulamakta ve monomit modelinin evrenselliğini teyit ederek, kültüler/inanışlar arasında tezahür eden bir Ezeli Hikmet anlayışının var olduğuna işaret etmektedir. Ayrıca her bir kahramanın kişisel yolculuğunun toplumsal uygulamaların ve inançların temeli haline gelmesiyle, bireysel manevi/mistik deneyimlerin nasıl kurumsallaşmış geleneklere dönüştüğünü de ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

Dinler Tarihi , Monomit , Musa , İsa , Muhammed , Kūkai , Shinran , Nichiren

Etik Beyan

Bu makalenin yazarı aynı zamanda bu özel sayının da editörlerinden biridir. Makalesinin hakem süreçleri, bu makaleye erişimi kapatılarak diğer editör tarafından yürütülmüştür.

At the Mountains’ Threshold: A Comparative Study of Religious Heroes in the Semitic and Japanese Traditions in the Context of Monomyth Theory

https://izlik.org/JA66MM25UM

Öz

This comparative study applies Joseph Campbell’s monomyth theory to examine how the classic hero’s journey—comprising the stages of departure, initiation, and return—manifests in Semitic and Japanese religious traditions. Campbell’s paradigm of a universal hero narrative provides a framework to compare the prophetic narratives of the Abrahamic faiths with the hagiographies of Japanese Buddhist founders. The article analyzes the life stories of key figures from the Semitic tradition (Moses, Jesus, and Muḥammad) alongside those from the Japanese tradition (Kūkai, Shinran, and Nichiren) to illustrate the monomyth’s three stages in each context. Despite vast cultural and doctrinal differences, these accounts exhibit striking structural similarities and shared motifs: each figure undergoes a departure from ordinary society, faces transformative trials or visionary encounters often set on a sacred mountain or in a cave (signifying a form of symbolic death and rebirth), and ultimately returns to establish or renew a religious community. Notably, Moses, Jesus, and Muḥammad are depicted as guided by direct divine revelation, whereas Kūkai, Shinran, and Nichiren derive insight through meditative visions; nonetheless, all six figures fulfill an analogous departure–initiation–return cycle. For instance, Moses’s revelation on Mount Horeb, Jesus’s crucifixion and resurrection, and Muḥammad’s first vision in the Cave of Ḥirāʾ find parallels in Kūkai’s enlightenment on a sacred peak, Shinran’s exile and spiritual rebirth, and Nichiren’s near-execution miracle, respectively. Such parallels highlight a common departure–initiation–return pattern underlying disparate traditions, demonstrating the model’s cross-cultural applicability in the study of religious founders. In conclusion, the analysis underscores the sacred mountain as a liminal threshold between human and divine and affirms the universality of the monomyth pattern, suggesting a Sophia Perennis—a perennial wisdom—shared across cultures. It further shows how individual mystical experiences are transformed into institutionalized traditions, as each hero’s personal journey becomes the foundation for enduring communal practices and beliefs.

Anahtar Kelimeler

History of Religions , Monomyth , Moses , Jesus , Muḥammad , Kūkai , Shinran , Nichiren

Etik Beyan

The author of this article is also one of the editors of this special issue. The peer review process for this manuscript was managed by the other editor, and the author’s access to the review process was restricted.

Kaynakça

• Aygül, Merve Susuz. “Japonya’da Kamakura Dönemi (1185-1333) Budist Okulları ve Manastır Kurumu”. Din & Felsefe Araştırmaları 3/6 (2020), 210-231.
• Campbell, Joseph. Kahramanın Sonsuz Yolculuğu. Trans. Sabri Gürses. İstanbul: İthaki Yayınları, 2017.
• Campbell, Joseph. The Hero With Thousand Faces. Princeton: Princeton University Press, 2004.
• Eliade, Mircea. Doğuş ve Yeniden Doğuş. Trans. Fuat Aydın. İstanbul: Kabalcı Yayıncılık, 2015.
• Eliade, Mircea. Kutsal ve Kutsal Dışı. Trans. Ali Berktay. İstanbul: Alfa Yayınları, 2017.
• Eliade, Mircea. Mitler, Rüyalar ve Gizemler. Trans. Cem Soydemir. Ankara: Doğu Batı Yayınları, 2017.
• Eliade, Mircea. Myths, Dreams, and Mysteries. Trans. Philip Mairet. New York: Harper Torchbooks, 1967.
• Eliade, Mircea. Rites and Symbols of Initiation: The Mysteries of Birth and Rebirth. Trans. Willard R. Trask. New York: Harper Colophon Books, 1975.
• Eliade, Mircea. The Sacred and the Profane. Trans. Willard R. Trask. New York: Harcourt, 1959.
• Hakeda, Yoshito S. Kukai Major Works. New York: Columbia University Press, 1972.
• Hamidullah, Muhammed. İslâm Peygamberi. Trans. Mehmet Yazgan. İstanbul: Beyan Yayınları, 2011.
• The Collected Works of Shinran. Trans. Dennis Hirota vd. Kyoto: Jodo shinshu Hongwanji-ha, 1997.
• Karataş, Hüsamettin. “Erken Dönem Japon Budizmi”. Fırat Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 18/2 (2013), 53-67.
• Karataş, Hüsamettin. Mahayana Budizmi’nde Bodhisatva Anlayışı. Ankara: Berikan Yayınları, 2020.
• Karataş, Hüsamettin. Nichiren Budizmi. Ankara: Berikan Yayınları, 2020.
• Karataş, Hüsamettin. “Nichiren’in Hayatı ve Temel Öğretileri”. Dini Araştırmalar 17/44 (2014), 141-170.
• Kawasaki, Kazuhiro. Kōbō Daishi to Deau 弘法大師と出会う. Tokyo: Iwanami Shoten, 2016.
• Kasahara, Kazuo (ed.). A History of Japanese Religion. Trans. Paul McCarthy - Gaynor Sekimori. Tokyo: Kosei Publishing, 2001.
• Kōyū, Sonoda. “Kūkai”. Shapers of Japanese Buddhism. ed. Kashiwahara Yūsen - Sonoda Kōyū. 39-51. Tokyo: Kōsei Publishing, 1994.
• Kur’ân-ı Kerîm Meâli. trans. Halil Altuntaş – Muzaffer Şahin. Ankara: Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları, 2005.
• Kutsal Kitap: Tevrat, Zebur İncil. İstanbul: Kitabı Mukaddes Şirketi – Yeni Yaşam Yayınları, 2011.
• Manabu, Fujii. “Nichiren”. Shapers of Japanese Buddhism. ed. Kashiwahara Yūsen - Sonoda Kōyū. 123-134. Tokyo: Kōsei Publishing, 1994.
• Matsunaga, Yukei. Kūkai 空海. Tokyo: Iwanami Shoten, 2022.
• “Shinran 親鸞”. Bukkyō Jiten 仏教辞典. ed. Hajime Nakamura vd. 584-585. Tokyo: Iwanami Shoten, 2020.
• Nicoloff, Philip L. Sacred Koyasan: A Pilgrimage to the Mountain Temple of Saint Kōbō Daishi and the Great Sun Buddha. New York: State University of New York Press, 2008.
• Plutarkhos. Theseus-Romulus (Paralel Hayatlar). Trans. İo Çokona. İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 2019.
• Sarıkçıoğlu, Ekrem. Din Fenomenolojisi (Dinlerin Mahiyeti ve Tezahür Şekilleri). Isparta: Fakülte Kitabevi, 2011.
• Şenavcu, Halil İbrahim. “Tarihsel Süreç İçerisinde Japon Budizmi: Genel Bir Bakış”. Türkiye Din Eğitimi Araştırmaları Dergisi 1 (2016), 46-64.
• Takehiko, Furuta. “Shinran”. Shapers of Japanese Buddhism. ed. Kashiwahara Yūsen - Sonoda Kōyū. 87-96. Tokyo: Kōsei Publishing, 1994.
• Yamasaki, Taiko. Shingon: Japanese Esoteric Buddhism. Trans. Richard Peterson - Cynthia Peterson. Boston & London: Shambhala, 1988.
• Yoshifumi, Ueda - Hirota, Dennis. Shinran: An Introduction to his Thought. Kyoto: Hongwanji International Center, 1989.