Katolik Hıristiyanlıkta Kadın İmajı: Beytanyalı Marta ve Meryem Düalizmi

Amaç: Hıristiyanlık tarihinin tüm kayıtlarında, kadınlar çoğunlukla iki karşıt tipe indirgenerek karakterize edilmiştir. Bu fenomen, günahkâr Havva-bakire Meryem düalizmine benzer şekilde Marta ve Meryem üzerinden de kadınlara iki model sunmuştur. Hıristiyan kadınların karşılaştığı soru ve seçim Meryem’i mi yoksa Marta’yı mı örnek alacaklarıdır. Bu metinde Marta, ev işleri, çocuk yetiştirme ve pratik hizmetlerle uğraşan kadınları sembolize etmek için kullanılmaktadır. Meryem ise, bilgi edinme gibi manevî arayışlarla meşgul olan kadınları temsil etmek için kullanılmaktadır. Hayatın, Marta’nın örneğinde olduğu gibi eylemle mi, yoksa Meryem’in örneğinde olduğu gibi tefekkürle mi karakterize edilmesi gerektiği konusu karmaşıktır. Bu hizmetlerden hangisi daha değerlidir? Hıristiyan kadınların bu iki kadın tipolojisinden birini seçmeye zorlanmaları ve böylece her iki şekilde de hizmet edemeyecek duruma getirilmeleri gerekli midir? Bu anlatı, kadınların öğrenme hakkını ve yükümlülüğünü savunmak için sıklıkla atıfta bulunması nedeniyle de özel bir öneme sahiptir. Bu çalışma, Katolik Hıristiyanlık bağlamında geleneksel ayrıştırıcı ve feminist seçici yorumların eksikliklerini göstererek, İsa ile özdeşleşen mesajın özünü ortaya koymayı hedeflemektedir.

Yöntem: Bu makale eleştirel bir perspektiften Luka 10:38-42 metnini yeniden okumaktadır. Çalışmada metnin yakın okumasına ve tarihsel temellerine odaklanarak “hizmet” ve “tefekkür” kavramları incelenmektedir. Kilise babaları ve geleneksel yorumlar temelinde bu düalizmin nasıl keskinleştirildiğini ortaya koymak için hermenötik yöntem kullanılmıştır. Ayrıca, geleneksel ve eşitlikçi yorumları karşı karşıya getirirken karşılaştırmalı yöntemden de istifade edilmiştir.

Bulgular: Geleneksel yorum, iki kadını teolojik esaslara ve tiplere indirgeyerek, kadınları ayrıştırdığı için yapıcı değildir. Buna karşılık feminist yorumlar ise, Marta’nın ev kilisesinin liderliğini, Meryem’in de havariliği temsil etmesiyle kadınların liderlik ve hizmetteki ortaklığını kanıtlamaya çalışır. Ancak hem geleneksel yorumun ayrıştırıcı niteliği hem de feministlerin hizmet etmekten çekinmeleri, İsa’nın hizmet anlayışıyla uyuşmamaktadır.

Sonuç: Ülkemizde Beytanyalı Marta ve Meryem üzerine akademik bir çalışma olmaması nedeniyle, literatürdeki boşluğu doldurarak makalenin alana önemli bir katkı sağlaması beklenmektedir. Metnin yakın okuması, “hizmet” ile “tefekkür” kavramlarının doğası gereği birbirine karşı olmadığını ortaya koymaktadır. Aksine, bunlar topluluğun olgunlaşması için gerekli olan tamamlayıcı unsurlardır. İncelenen anlatıda, hizmet ve liderlik bağlamında iş birliğine dayalı çabaların yararlarını örneklemek için Marta ve Meryem gibi iki kadın figürünün kullanıldığı açıktır. Hikâyeyi çağdaş bir bakış açısıyla ele aldığımızda, toplumda kadına biçilen roller değişip ilerliyor gibi görünmektedir. Ancak, temel toplumsal yapılar ve kalıplar değişmeden kaldığı için, bu sadece yüzeysel bir değişimdir. Bu anlamda gerek ev hanımlığının görünmez emeği gerekse de çalışan kadının artan sorumlulukları gibi modern çağımızın sorunlarının ele alınacağı disiplinlerarası çalışmalar önerilmektedir.

Purpose: Throughout the annals of Christian history, women have been predominantly characterised by a dichotomous reduction to two conflicting archetypes. This phenomenon has also presented women with two models through Martha and Mary, similar to the dualism of sinful Eve and virgin Mary. The question and choice that Christian women face is whether to emulate Mary or Martha. In this text, Martha is used to symbolise women engaged in household chores, childrearing, and practical service. Mary, on the other hand, is used to symbolise women engaged in spritiual pursuits, such as the acquisition of knowledge. The question of whether one's life should be characterised as one of action, as exemplified by Martha or of contemplation, as typified by Mary is a complex one. Which of these services is more worthy? Is it necessary for Christian women should be compelled to select one of these two typologies of women, being thereby rendered unable to serve in either way? This narrative is of particular significance as it is frequently cited to in support of women’s right and obligation to learn. The present study aims to reveal the essence of the message associated with Jesus by demonstrating the shortcomings of traditional divisive and feminist selective interpretations in the context of Catholic Christianity.

Method: The present article offers a re-reading of Luke 10:38-42 from a critical perspective. A thorough examination of the text reveals an exploration of the concepts of “sevice” and “contemplation” with a focus on their historical underpinnings. The present study employs a hermeneutical approach to elucidate the manner in which this dualism has been accentuated by the Church Fathers and traditional interpretations. Furthermore, a comparative method is utilized to juxtapose traditional and egalitarian interpretations.

Findings: The conventional interpretation is considered to be of an unconstructive natüre, insofar as it reduces the two women to theological principles and types, thereby creating a division between them. Conversely, feminist interpretations seek to demonstrate the partnership of women in the leadership of the house church, with Mary representing the apostleship. However, both the divisive nature of the traditional interpretation and the reluctance of feminists to serve are incompatible with Jesus’ understanding of service.

Conclusion: Given the absence of academic research on Martha and Mary of Bethany in this country, the present article is anticipated to make a significant contribution to the field by addressing a significant gap in the existing literature. A thorough examination of the text reveals that the concepts of “service” and “contemplation” are not inherently contradictory. Instead, they are complementary elements that are essential for the maturation of the community. It is evident that the narrative under scrutiny employs dual female figures, Martha and Mary, to exemplify the merits of collaborative endeavours in the context of service and leadership. When examined through a contemporary lens, it appears that the roles assigned to women in society are undergoing change and progression. However, this is merely superficial, as underlying societal structures and patterns remain consistent. In this sense, interdisciplinary studies addressing the problems of our modern age, such as the invisible labor of housewives and the increasing responsibilities of working women, are recommended.