Türkiye’deki İslâmî Fırkalaşma ve Cemaat Olgusunun Felsefî Tahlili

Bu çalışmada, modern dönemde Türkiye’de gelişmiş olan dini ayrılıkların ve cemaat olgusunun felsefi bağlamda tahlili yapılmaktadır. Söz konusu tahlil, “fırka” ve “cemaat” kavramlarının, klasik İslâm tarihi, modern sosyoloji ve çağdaş Türkiye toplumu bakımından ayrı ayrı teşhisini zorunlu kılmaktadır. Bu nedenle Ludwig Wittgenstein ve Michel Foucault felsefeleriyle Gayatri Chakravorty Spivak’ın post-kolonyalist çözümlemeleri, modern Türkiye tecrübesine uygulanmaktadır. Çalışmanın temel savı, Türkiye’de dini tartışmaların gerçekçi bir toplum tabanının bulunmadığı ve cemaatlerin bir ihtiyaca karşılık olarak türedikleridir. Dini tartışmalar ile cemaatlerin mevcudiyetinden kaynaklanan din algılarının birbirine karıştırılmaması gerekmektedir. Fırkalaşma olgusunun hayali olmasına kıyasla cemaat olgusundan türeyen yeni din anlayışları toplumsal bir gelişmedir. İkisinin de anlaşılabileceği bağlam, sömürge tecrübesi ve küreselleşme kavramlarında bulunabilir. Böylece makale, toplumsal gerçekliğe ve onun bilime taşınmasının arkeolojisiyle meşgul olmaktadır.

This study examines the religious sects and the case of religious community which have developed in Turkey in the context of philosophy. This analysis requires to be identified the concepts of “sect” (al-firka) and “religious community” (al-camâa) separately in terms of classical history of Islam and modern sociology and contemporary Turkish society. Therefore, the philosophies of Ludwig Wittgenstein and Michel Foucault and Gayatri Chakravorty Spivak’s post-colonial analysis are applied to the experience of modern Turkey. The main argument of the study is the absence of real base of religious discussion and that religious community has derived from social necessities in Turkey. The religious discussions should not be confused with the presence of some new understandings which have derived from being of religious communities. In comparison with that the case of sectarianism is deceptious, new religious understandings which have derived from the case of religious community are social developments. Both can be understood in the context of the colonial experience and the concept of globalization. So, the article is interested with the archaeology of social reality and its moving to the science