Basit ve Mürekkeb Kavramları Açısından İbn Sina’da Tevhid
Öz
Vahye ve nübüvvete dayalı
Din’in en temel kavramı Tevhid, Din’in bütün anlam alanlarına ve insanın zihin
dünyasına yön vermektedir. Tevhidi esas almayan hiçbir düşüncenin, fikriyatın
Din temelinde bir karşılığı yoktur. Bu nedenle İslam alimleri ve mütefekkirleri
Tevhid’i en başat kavram olarak düşünce sistemlerinin merkezine
yerleştirmişlerdir. Bir İslam filozofu olan İbn Sina da oluşturduğu felsefeyi,
Zat-ı Mutlak ve Vacibu’l Vücud Allah Teala’nın birliğini esas alan Tevhid
düşüncesi üzerine bina etmiş; Tevhide gölge düşürecek bütün fikriyatlara karşı
çıkarak, Allah Teala’nın zatına yönelik şirk unsurlarını ortadan kaldırmaya yönelik
bir mücadele vermiştir. Bu çerçevede, İbn Sina’nın felsefi argüman ve
kavramlarla ortaya koymaya çalıştığı ve “genel kavramların ilkinin, yani varlık
ve birliğin bilgisi, en üstün
bilinenlerin en üstününe yani Yüce
Allah’a ve ondan sonraki sebeplere dair en üstün bilgi, Allah’ı bilmenin bilgisi, diye
tanımladığı” Felsefe-i Ûlâ içerisinde Tevhid esasından yola çıkarak amaçladığı
şey, Zat’a yönelik dolaylı şirk anlayışlarını önlemek, Vacibu’l Vücud’u bu tür
yaklaşımlardan tenzih etmektir, denebilir. İbn Sina, külliyatının değişik yerlerinde
Tevhid anlayışına yer verdiği gibi özellikle ‘Risalet-ü’ Arşiyye’de’ ve ‘İhlas
Suresi Tefsirinde’ bu hususa özel olarak dikkat çekmiştir.
Anahtar Kelimeler
Tevhid,zorunlu varlık,mümkün varlık,mahiyet,ilahi basitlik,ilahi sıfatlar
Kaynakça
- Az, Mehmet Ata, İlahi Basitlik Bağlamında Tanrı’nın Bilinebilirliği İbn Sina ve Thomas Aquinas Örneği, Basılmamış Doktora Tezi, Ankara, 2013.
- Bircan, Hasan Hüseyin, İbn Sina’da Tanrı-Evren İlişkisi, Van, 2010.
- Cevizci, Ahmet, “Basit Maddesi”, Felsefe Sözlüğü, İstanbul, 1999.
- Deniz, Gürbüz, Kelam-Felsefe Tartışmaları, Ankara, 2009, s. 133.
- Fahrettin er Razi, Tefsir-i Kebir, (Çev. Suat Yıldırım, Sadık Kılıç, Lütfullah Cebeci, C. Sadık Doğru), Ankara, 1988, c. 23.
- Güney, Ahmet Faruk, “Bir Felsefi Tefsir Örneği Olarak Ahmet Hamdi Akseki’nin İbn Sina’nın İhlas Suresi Tefsiriyle İlgili Telif Ettiği Tercüme ve Şerh”, Kutadgubilig Felsefe-Bilim Araştırma-ları Dergisi, sayı. Ekim 2011.
- Güney, Ahmet Faruk, İbn Sina’dan Elmalı’ya İhlas Suresi Felsefi Tefsir Geleneği, basılmamış doktora tezi, İstanbul, 2008.
- İbnManzur, Lisanü’l Arab, Beyrut, trs. c. 3.
- İbn Arabi, Marifet ve Hikmet (Çev. Mahmut Kanık), İstanbul, 1995.
- Terkan, Fehrullah, Çatışmanın Dinamikleri Din ve Felsefe Uzlaşmazlığı Üzerine, Ankara, 2007.