A Study of G. H. A. Juynboll’s Five Companion Entries in The Encyclopaedia of Islam
Abstract
During the formative period of the ḥadīth tradition, the Companions were regarded as the most reliable and fundamental link in the chain of transmission. This is because they were individuals who directly witnessed both the process of revelation and the Prophet Muḥammad himself. Such direct witnessing gave rise to a strong presumption of trustworthiness and authenticity of the information they transmitted. However, in the modern period, historical-critical approaches directed at ḥadīth studies have questioned this assumption from various perspectives. Orientalist scholarship that developed from the nineteenth century onward tended to examine the historical formation of ḥadīths in conjunction with the religious, political, and social structures of early Islamic society. Consequently, the biographies of the Companions—particularly their transmitted reports and their positions within the tradition—became the subject of new analyses that went beyond traditional approaches. Within this framework, G. H. A. Juynboll (1935–2010) emerged as one of the scholars who focused extensively on the Companions. In many of his works, Juynboll examined the central role of prominent Companions in the ḥadīth transmission tradition from a historical-critical perspective. He also maintained this approach in the entries on Companions that he authored for the second (EI²) and third (EI³) editions of The Encyclopaedia of Islam. The present study focuses on Juynboll’s entries entitled ‘Ṣafwān b. al-Muʿaṭṭal’, ‘al-Miḳdād b. ʿAmr’, and ‘Saʿīd b. Zayd’ in the second edition of The Encyclopaedia of Islam, as well as his entries on ‘Abū Hurayra’ and ‘Anas b. Mālik’ in the third edition. Through an analysis of these entries, the study aims to demonstrate how Juynboll shaped the biographies of the Companions by means of his use of Islamic sources, his handling of transmitted reports, and his methodological preferences. To this end, the study first draws attention to Juynboll’s principal claims that stand out in his evaluations of the Companions, such as the theory of the muʿammerūn and the common-link theory. Subsequently, the information he provides concerning the Companions is presented within a chronological framework based on their dates of death. Particular effort is made to distinguish between sections in which Juynboll merely transmits reports at the level of narration and those in which he interpreted them in accordance with his methodological assumptions. Wherever possible, the transmitted information is compared with its counterparts in the rijāl literature. The study offers a critical evaluation of issues such as Juynboll’s selective transmission of reports, his detachment of reports from their original contexts, and the problem of encyclopedic neutrality. The analyses showed that the common-link theory is reflected in the entries on ‘Ṣafwān b. al-Muʿaṭṭal’, ‘al-Miḳdād b. ʿAmr’, ‘Abū Hurayra’, and ‘Anas b. Mālik’, whereas the muʿammerūn claim emerged distinctly prominent only in the entry on ‘Anas b. Mālik’, due to the determining role of the age factor. In the entry on ‘Saʿīd b. Zayd’, it is observed that Juynboll revised the article originally written by A. J. Wensinck (1882–1939) for the first edition of The Encyclopaedia of Islam. In addition to the two principal theories mentioned in his entries on the Companions, three methodological approaches are also found to have become apparent. Although they do not appear together or to the same extent in every entry, the first of these approaches is the evaluation of reports attributed to the Companions within a framework of skepticism. The second is the selective foregrounding of negative reports in the biographical portrayal of the Companions. The third approach concerns the bias that emerges from the use of certain early sources to substantiate specific theoretical assumptions. In conclusion, this study demonstrates that the entries on the Companions authored by Juynboll do not remain confined to the neutral transmission of information expected of encyclopedic writing, but also reflect his views on the historical formation of the ḥadīth tradition. In this respect, the research offers an original contribution by illustrating how Orientalist ḥadīth criticism is reflected at the encyclopedic level in the biographies of the Companions.
Keywords
G. H. A. Juynboll’un The Encyclopaedia of Islam’da Yer Alan Beş Sahâbî Maddesi Üzerine Bir İnceleme
Öz
Hadis geleneğinin teşekkül sürecinde sahâbîler, rivayet zincirinin en güvenilir ve temel halkası olarak kabul edilmiştir. Çünkü onlar vahyin nüzûl sürecine ve Hz. Peygamber’e doğrudan tanıklık etmiş kimselerdir. Bu doğrudan tanıklık, onların rivayet ettikleri bilgilerin sahîhliğine dair güçlü bir güven telakkisinin oluşmasına yol açmıştır. Ne var ki modern dönemde hadis ilmine yöneltilen tarihsel-eleştirel yaklaşımlar, bu kabulü çeşitli açılardan sorgulamaya yönelmiştir. On dokuzuncu yüzyıldan itibaren gelişen Oryantalist araştırmalar, hadislerin tarihsel oluşum sürecini İslâm toplumunun erken dönemindeki dinî, siyasî ve toplumsal yapısıyla birlikte inceleme eğilimi göstermiştir. Böylelikle sahâbîlerin biyografileri bilhassa rivayetleri ve konumları geleneksel yaklaşımların ötesine geçen yeni analizlerin konusu hâline gelmiştir. Bu çerçevede G. H. A. Juynboll (1935-2010), sahâbîlerle yakından ilgilenmiş isimlerden biri olarak öne çıkmıştır. Pek çok eserinde Juynboll, önemli sahâbîlerin hadis rivayet geleneğindeki merkezi konumunu tarihsel-eleştirel bir perspektiften incelemiştir. Bu yaklaşımını eserlerinin dışında The Encyclopaedia of Islam’ın ikinci (EI²) ve üçüncü (EI³) edisyonlarında kaleme aldığı sahâbî maddelerinde de sürdürmüştür. Bu çalışma, Juynboll’un The Encyclopaedia of Islam’ın ikinci edisyonundaki ‘Ṣafwān b. al-Muʿaṭṭal’, ‘al-Miḳdād b. ʿAmr’ ve ‘Saʿīd b. Zayd’ adlı maddeleri ile üçüncü edisyonda kaleme aldığı ‘Abū Hurayra’ ve ‘Anas b. Mālik’ isimli sahâbî maddelerini merkeze almaktadır. Söz konusu maddeler üzerinden bu çalışma Juynboll’un İslâmî kaynakları kullanma biçimi, rivayet aktarımı ve metodolojik tercihleriyle sahâbî biyografilerini nasıl şekillendirdiğini ortaya koymayı amaçlamaktadır. Bu amaçla öncelikle Juynboll’un sahâbî değerlendirmelerinde öne çıkan muʿammerûn ve müşterek râvi teorisi gibi temel iddialarına dikkat çekilmiştir. Daha sonra vefat tarihleri esas alınarak kronolojik bir çerçevede sahâbîlerle ilgili verdiği bilgilere yer verilmiştir. Juynboll’un rivayetleri nakil düzeyinde aktardığı bölümler ile metodolojik kabuller doğrultusunda yorumladığı kısımlar özellikle ayrıştırılmaya çalışılmıştır. Aktarılan bilgilerin ricâl kaynaklarındaki karşılıkları mümkün olduğu ölçüde incelenmiştir. Çalışmada Juynboll’un seçici rivayet aktarımı, rivayeti bağlamdan koparma ve ansiklopedik tarafsızlık sorunu gibi hususlar eleştirel biçimde değerlendirilmiştir. Yapılan analizler müşterek râvi teorisinin ‘Ṣafwān b. al-Muʿaṭṭal’, ‘al-Miḳdād b. ʿAmr’, ‘Abū Hurayra’ ve ‘Anas b. Mālik’ maddelerine yansıdığını, buna karşılık muʿammerûn iddiasının yaş faktörünün belirleyici olması sebebiyle yalnızca ‘Anas b. Mālik’ maddesinde belirgin biçimde öne çıktığını göstermiştir. ‘Saʿīd b. Zayd’ maddesinde ise A. J. Wensinck’in (1882-1939) The Encyclopaedia of Islam’ın birinci edisyonunda kaleme aldığı maddeyi revize ettiği tespit edilmiştir. Juynboll’un sahâbîlere dair kaleme aldığı maddelerde zikredilen iki temel teorisinin yanı sıra üç metodolojik yaklaşımın da belirginleştiği anlaşılmıştır. Her maddede aynı ölçüde ve birlikte yer almamakla birlikte bu üç temel metodolojik yaklaşımın ilki, sahâbîlere nispet edilen rivayetlerin şüphecilik çerçevesinde değerlendirilmesidir. İkinci olarak sahâbî biyografilerinde olumsuz rivayetlerin seçici biçimde öne çıkarılmasıdır. Üçüncü yaklaşım ise erken dönem bazı kaynakların belirli teorik kabulleri doğrulamak amacıyla kullanılması sonucu ortaya çıkan taraflılıktır. Sonuç olarak bu çalışma, Juynboll’un kaleme aldığı sahâbî maddelerinde ansiklopedik yazımın nötr bir bilgi aktarımıyla sınırlı kalmadığını ve hadis geleneğinin tarihsel teşekkülüne ilişkin yaklaşımlarının da bu metinlere yansıdığını ortaya koymaktadır. Bu yönüyle araştırma, oryantalist hadis tenkidinin ansiklopedik düzeyde sahâbî biyografileri üzerindeki yansımalarını gösteren özgün bir katkı sunmaktadır.
Anahtar Kelimeler
Bu çalışma, etik kurul izni gerektirmeyen nitelikte olup kullanılan veriler literatür taraması/yayınlanmış kaynaklar üzerinden elde edilmiştir. Çalışmanın hazırlanma sürecinde bilimsel ve etik ilkelere uyulduğu ve yararlanılan tüm çalışmaların kaynakçada belirtildiği beyan olunur. Bu çalışmanın hazırlanma sürecinde yapay zeka tabanlı araçlardan sınırlı ölçüde yararlanılmıştır. Yapay zeka, yalnızca dil kontrolü, yazım desteği ve biçimsel düzenlemelerde yardımcı bir araç olarak kullanılmış; içerik üretiminde, bilimsel değerlendirmelerde ve sonuçların yorumlanmasında yazarın akademik sorumluluğu ve katkısı esas alınmıştır. Çalışma, bilimsel araştırma yöntemleri ve akademik etik ilkelere uygun şekilde yürütülmüştür.
