Güvence Hesabının Katılım Finans İlkeleri Açısından Değerlendirilmesi
Öz
Sigortasız araçların sebep olduğu zararlar, sigorta şirketlerinin iflası ya da faaliyet izinlerinin iptali gibi durumlar, zarar gören üçüncü kişilerin korunması bakımından sigorta sisteminin dışında kalan risk alanlarını ortaya çıkarmaktadır. Bu noktada Güvence Hesabı, zorunlu sigorta sistemini tamamlayan ve zarar görenlerin belirli şartlar altında tazminata erişimini sağlayan özel bir güvence mekanizması olarak önem kazanmaktadır. Aynı zamanda bu kurum, zorunlu sigorta sisteminin aksayan yönlerini telafi eden ve zarar görenlerin korunmasını hedefleyen tamamlayıcı bir fon mekanizması niteliği taşımaktadır. Bu yönüyle Güvence Hesabı, sigorta sisteminin sosyal koruma işlevini güçlendiren ve uygulamada ortaya çıkan boşlukları dolduran kurumsal bir yapı olarak değerlendirilmektedir. Çalışmanın çıkış noktası, zorunlu sigorta sisteminin çeşitli nedenlerle işlevini yerine getiremediği durumlarda ortaya çıkan mağduriyetlerin giderilmesinde önemli bir rol üstlenen Güvence Hesabının hukuki ve fıkhî boyutlarının birlikte değerlendirilmesidir. Çalışmada söz konusu kurum hem yürürlükteki hukuk düzeni hem de katılım finans ilkeleri bakımından bütüncül bir yaklaşımla ele alınmıştır. İlk olarak Güvence Hesabı sistemi yürürlükteki mevzuat çerçevesinde hukuki açıdan incelenmiş; Hesabın gider ve gelir kalemleri, başvuru şartları, tazminatın kapsamı ve ödenme usulü ile varlıklarının yönetimi ele alınmıştır. Bu çerçevede özellikle zorunlu sigortalarla ilişkisi, bedensel ve maddi zarar ayrımı, rücu mekanizması ve fonun finansman yapısına dair düzenlemelere temas edilmiştir. Ayrıca Hesabın zorunlu sigorta sistemi içerisindeki tamamlayıcı işlevi ve zarar gören üçüncü kişilerin korunmasındaki rolü değerlendirilerek, sigortasız araçların sebep olduğu zararlar, sigorta şirketlerinin iflası veya ruhsat iptali gibi hallerde devreye giren bu mekanizmanın, klasik sigorta tekniğinin ötesindeki kamusal nitelikli güvence işlevi ve sosyal dayanışma boyutu detaylandırılmıştır. Bu bağlamda Güvence Hesabının yalnızca teknik bir sigorta kurumu değil, aynı zamanda zarar görenlerin korunmasına yönelik kamusal nitelikli bir risk paylaşım mekanizması olduğu ortaya konulmuştur. Kurumun hukuki dayanakları, işleyiş usulleri ve uygulamadaki yeri analiz edilerek, zorunlu sigorta sisteminin bütünlüğü içerisindeki konumu açıklığa kavuşturulmuştur. Devamında ise Güvence Hesabı katılım finans ilkeleri açısından analiz edilmiştir. Bu kapsamda Hesabın fıkhî mahiyeti ve sigorta tartışmaları bağlamındaki konumu değerlendirilmiş; gelir kaynakları, fonların nemalandırılması ve mevcut uygulamanın katılım esaslı sigortacılık mevzuatıyla uyumu incelenmiştir. Çalışmada, kurumun işleyişinin katılım finans ilkeleriyle ne ölçüde bağdaştığı; fonların yönetimi, faiz yasağı ve risk paylaşımı gibi temel kıstaslar üzerinden analitik bir yaklaşımla ele alınmıştır. Yatırım araçlarının seçimi ve alacakların tahsil yöntemleri gibi hususlar, İslam hukukunun temel prensipleri ışığında değerlendirmeye tabi tutulmuştur. Bunun yanında fonların değerlendirilmesinde kullanılan araçların meşruiyeti, katılım esaslı finansal araçlarla uyum imkânı ve mevcut uygulamanın katılım sigortacılığı sistemiyle ilişkisi de ayrıca tartışılmıştır. Çalışma, Güvence Hesabının hem pozitif hukuk hem de İslam hukuku perspektifinden bütüncül bir değerlendirmesini sunmayı amaçlamaktadır. Yapılan analizler neticesinde, kurumun hukuki etkinliği ile fıkhî uyumu arasındaki dengenin gözetilmesi, mevcut yapıdaki teorik ve uygulama eksikliklerinin giderilmesi ve sistemin katılım esaslı bir modelle daha uyumlu hale getirilmesi noktasında problemler olduğu tespit edilmiş ve iyileştirme önerileri sunulmuştur. Böylece çalışma, Güvence Hesabının mevcut yapısının değerlendirilmesine katkı sunmanın yanında, katılım finans ilkeleriyle uyumlu bir güvence mekanizmasının nasıl geliştirilebileceğine dair teorik ve uygulamaya yönelik bir çerçeve ortaya koymaktadır.
Anahtar Kelimeler
- İslam Ekonomisi ve Finansı
- Güvence Hesabı
- Katılım Finans İlkeleri
- Zorunlu Sigortalar
- Katılım Sigortacılığı
- Rücu
Destekleyen Kurum
Etik Beyan
Kaynakça
- AAOIFI. Faizsiz Finans Standartları. İstanbul: Türkiye Katılım Bankaları Birliği, 2024.
- Âbidînzâde, Alâüddîn Muhammed b. Muhammed Emîn b. Ömer el-Hüseynî İbn. Ḳurretü uyûni’l-aḫyâr li-tekmileti Reddü’l-muhtâr. Beyrut: Dârü’l-fikr, ts.
- Affâne, Hüsâmüddîn. Fetâva’t-te’mîni’l-İslâmî. Erişim 15 Şubat 2026. https://www.tamkeen-ins.ps/files/server/fatawa.pdf
- Akyüz, Yunus. İslam Hukuku Açısından Tüzel Kişilik ve Sınırlı Sorumluluk. Marmara Üniversitesi, Doktora Tezi, 2024.
- Ali Haydar. Dürerü’l-hükkâm fî şerhi Mecelleti’l-ahkâm. 4 Cilt. Beyrut: Dârü’l-cîl, 1991.
- Ankaralı Uslu, Gözde. Karayolu Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortalarında Güvence Hesabı. İstanbul: Bahçeşehir Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2024.
- Arkan, Sabih. “Yeni Karayolları Trafik Kanununun Sigorta ve Garanti Fonuna İlişkin Hükümleri Üzerine Bir İnceleme”. Sigorta Hukuku Dergisi 1/3-4 (1983), 255-289.
- Aslan, Hakan. “Türkiye’de Tekafül (İslami Sigorta) Uygulamaları: Problemler ve Çözüm Önerileri”. International Journal of Islamic Economics and Finance Studies I/1 (2015), 93-117.
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
İslam Hukuku
Bölüm
Araştırma Makalesi
Yayımlanma Tarihi
15 Eylül 2026
Gönderilme Tarihi
1 Nisan 2026
Kabul Tarihi
10 Eylül 2026
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2026 Cilt: 13 Sayı: 2
