Simplification Between Tradition and Modernity: An Ontological and Teleological Comparison of Sufi Zuhd (Asceticism) and Minimalism

Öz

This study addresses the “minimalism” movement, which meets the modern individual’s demand for simplification, and “zühd” (asceticism), one of the fundamental principles of Islamic Sufism (Tasavvuf). Going beyond the formal similarities of “simplification” and “reduction” inherent in both lifestyles, the study examines and evaluates the relationship between human beings, matter, and God through the frameworks of zühd and minimalism. The research encompasses the definitions and practices of zühd in classical sufi sources alongside the minimalist life philosophy of the modern West and popular culture. By dedicating sufficient space to the historical process, the study compares the ontological and teleological aspects of zühd and minimalism through the conceptions of human beings, objects, and God in traditional and modern thought. The mutual evaluation of these two approaches—which belong to two different eras and emerged in entirely distinct geographies—is crucial for interpreting humanity’s relationship with matter from a broad perspective. It discusses which layers of the human soul these two perspectives, both of which object to excess in consumption and advocate for simplicity, appeal to and which existential needs they address. The main purpose of the study is to conduct a comparative analysis of the concept of zühd in Islamic thought and the minimalism movement in modern thought, thereby examining the essential differences between the two lifestyles in terms of their purposes, processes, and outcomes. In line with this objective, the “comparative analysis” method, a qualitative research design, was employed. The data obtained by reviewing classical sufi texts and modern minimalism literature were classified and interpreted accordingly. In this context, an examination of the thought systems underlying both concepts reveals the following fundamental differences: Zühd, representing traditional Islamic thought, is based on a theocentric worldview where Allah, the Creator of all things, is at the center. Minimalism, representing the modern thought of the West, is based on an anthropocentric, secular, and humanist understanding that views human beings as the foundation of everything. Furthermore, in the understanding of zühd, worldly possessions are temporary trusts and are seen sometimes as a means for gratitude (shukr) and sometimes as a test. In minimalism, however, objects are evaluated as a burden that restricts human freedom, initially serving pleasure and comfort but eventually dominating the individual over time. From a teleological perspective, the goal of a minimalist life is the comfort and liberation of the self. Modern individuals opt for voluntary simplicity to escape the stress caused by excessive consumption, live a calmer life, and increase their sense of freedom by reducing their preoccupation with possessions. In minimalism, the individual is centralized rather than a transcendent purpose. In contrast, the ultimate goal of zühd is solely to know Allah, earn His pleasure, and establish closeness to Him. The ascetic (zâhid) aims to discipline the ego (nafs) by purifying the heart from everything other than God (mâsivâ); zühd is not an end in itself, but a necessary means on the path to reaching the Truth. It is a spiritual process that must be supported by inner states such as reliance on God (tawakkul), contentment (qana’ah), spiritual poverty (faqr), piety (taqwa), scrupulousness (wara’), diligence, and generosity. In conclusion, minimalism, as a product of modern thought, remains within the secular world and offers a “horizontal simplification” centered on the individual’s psychological well-being. By viewing possessions as a burden and discarding them, it provides worldly comfort, secular tranquility, and focus. Sufi zühd, on the other hand, is a “vertical simplification” aimed at transcending the world and becoming a better servant of God. On the path of zühd, worldly possessions are seen as a veil and a test to be overcome, thus becoming a means for otherworldly salvation. At the end of this journey, the zâhid aims to reach paradise, divine love, and ultimately, by shedding the mortal self, the station of annihilation in God (fanâ fi-Allah) and the ideal of becoming the perfect human (insân-ı kâmil). Although both behaviors essentially exhibit a stance against the domination of matter, minimalism represents an existential route aimed at returning humans to themselves, whereas zühd represents a fundamentally distinct route aimed at returning humans to their Creator.

Anahtar Kelimeler

• Sufism
• Zuhd (Asceticism)
• Minimalism
• Traditional
• Modern

Destekleyen Kurum

The author acknowledges that she received no external funding in support of this research.

Etik Beyan

*This study is based on the doctoral dissertation entitled “Comparison of Zuhd in Sufi Thought and Minimalism in Modern Thought” completed by Kevser Ay in 2024 under the supervision of Assoc. Prof. Dr. Sevim Yılmaz at the Department of Basic Islamic Studies, Institute of Social Sciences, Eskişehir Osmangazi University. This study does not require ethics committee approval, as the data used were obtained from literature review/published sources. It is declared that scientific and ethical principles have been followed while carrying out and writing this study and that all the sources used have been properly cited. Artificial intelligence-based tools were used to a limited extent in the preparation of this study. AI was employed only as a supportive tool for language editing, writing assistance, and formal structuring; the production of content, scientific evaluation, and interpretation of results remain the full responsibility and contribution of the author. The study has been conducted in line with scientific research methods and academic ethical principles.

Geleneksel ve Modern Arasında Sadeleşmek: Tasavvufi Zühd ile Minimalizmin Ontolojik ve Teleolojik Karşılaştırması

Öz

Bu çalışma, modern bireyin sadeleşme talebini karşılayan “minimalizm” akımı ile İslam tasavvufunun temel ilkelerinden “zühd”ü ele almaktadır. Çalışma, iki yaşam biçiminin “sadeleşme” ve “azaltma” özelliklerindeki şeklî benzerliklerin ötesine geçip insan, madde ve Tanrı arasındaki ilişkiyi zühd ve minimalizm üzerinden ele alıp değerlendirmektedir. Çalışma, klasik tasavvuf kaynaklarındaki zühd tanımları ve uygulamaları ile modern Batı ve popüler kültürün minimalist yaşam felsefesini içermektedir. Çalışmada tarihsel sürece yeteri kadar yer verilerek geleneksel ve modern düşüncenin insan, eşya ve Tanrı tasavvurları üzerinden zühd ve minimalizmin ontolojik ve teleolojik yönü karşılaştırılmıştır. Geleneksel ve modern iki farklı zamana ait ve bambaşka coğrafyalarda ortaya çıkmış iki yaklaşımın karşılıklı değerlendirilmesi insanın maddeyle ilişkisini geniş bir perspektiften yorumlamak açısından önemlidir. Tüketimdeki aşırılığa itiraz ederek sadeliği savunan bu iki bakış açısının insan ruhunun hangi katmanlarına hitap edip hangi varoluşsal ihtiyaçlarına yardımcı olduğu tartışılmıştır. Çalışmanın temel amacı, İslam düşüncesindeki zühd anlayışı ile modern düşündeki minimalizm akımını karşılaştırmalı analiz ederek iki yaşam biçiminin mahiyet farkını; amaç, süreç ve sonuç boyutlarıyla incelemektir. Bu hedefe uygun olarak araştırmada nitel araştırma yöntemlerinden “karşılaştırmalı analiz” yöntemi kullanılmıştır. Klasik tasavvuf metinleri ile modern minimalizm literatürü taranarak elde edilen veriler; amaç, süreç ve sonuç açısından tasnif edilerek yorumlanmıştır. Bu bağlamda, her iki kavramın dayandığı düşünce sistemleri incelendiğinde şu temel farklılıklar görülmektedir: Geleneksel İslam düşüncesini temsil eden zühd, her şeyin yaratıcısı olan Allah’ın merkezde olduğu (teosentrik) bir dünya görüşüne dayanır. Batı’nın modern düşüncesini temsil eden minimalizm ise insanı her şeyin dayanağı gören (antroposentrik) seküler ve hümanist bir anlayışa dayanmaktadır. Diğer yandan zühd anlayışında dünya hayatındaki sahiplikler geçici birer emanettir ve bazen şükür bazen de imtihan vesilesi olarak görülür. Minimalizmde ise eşya, insanın özgürlüğünü kısıtlayan, haz ve konfora hizmet ederken zamanla insana tahakküm eden bir yük olarak değerlendirilir. Teleolojik (amaçsal) açıdan bakıldığında, minimalist yaşamın hedefi benliğin konforu ve özgürleşmesidir. Modern insan, aşırı tüketimin sebep olduğu stresten kurtulmak, hayatı daha sakin yaşamak ve eşya ile meşguliyeti azaltarak özgürlük hissini artırmak amacıyla gönüllü sadeliği tercih eder. Minimalizmde aşkın bir amaçtan ziyade bireyin merkezileştiği görülür. Buna karşılık zühdün nihai hedefi yalnızca Allah’ı tanımak, O’nun rızasını kazanmak ve yakınlık kurmaktır. Zâhid, kalbini mâsivâdan arındırarak nefsini terbiye etmeyi amaçlar; zühd tek başına bir amaç değil, hakikate ulaşma yolunda zorunlu bir araçtır. Zühd; tevekkül, kanaat, fakr, takvâ, verâ, gayret ve cömertlik gibi içsel hallerle desteklenmesi gereken manevi bir ameliyedir. Sonuç olarak, minimalizm modern düşüncenin bir ürünü olarak seküler dünyanın içinde kalır ve bireyin psikolojik iyi oluşunu merkeze alan yatay bir sadeleşme sunar. Eşyayı bir yük olarak görüp ondan kurtularak dünyevî bir rahatlık, seküler bir dinginlik ve odaklanma elde etmeyi sağlar. Tasavvufi zühd ise dünyanın aşılıp daha iyi bir kul olmanın hedeflendiği dikey bir sadeleşmedir. Zühd yolunda eşya, aşılması gereken bir imtihan ve perde olarak görülerek uhrevi bir kurtuluşa vesile kılınır. Bu yolculuğun sonunda zâhid, cennete, muhabbete ve en nihayetinde fani benliğinden sıyrılarak “fenâfillah” makamına ve “insân-ı kâmil” olma idealine ulaşmayı hedefler. Özünde her iki davranış biçimi de maddenin tahakkümüne karşı bir duruş sergilese de minimalizm insanı kendine, zühd ise insanı Yaratıcı’sına döndürmeyi amaçlayan iki bambaşka varoluşsal rotayı temsil etmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Tasavvuf
• Zühd
• Minimalizm
• Geleneksel
• Modern

Destekleyen Kurum

Bu araştırmayı desteklemek için dış fon kullanılmamıştır.

Etik Beyan

Bu çalışma Kevser Ay tarafından Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Temel İslam Bilimleri Anabilim Dalı bünyesinde Doç. Dr. Sevim Yılmaz danışmanlığında 2024 yılında tamamlanan “Tasavvuf Düşüncesindeki Zühd ile Modern Düşüncedeki Minimalizmin Mukayesesi” başlıklı doktora tezi esas alınarak hazırlanmıştır. Bu çalışma, etik kurul izni gerektirmeyen nitelikte olup kullanılan veriler literatür taraması/yayınlanmış kaynaklar üzerinden elde edilmiştir. Çalışmanın hazırlanma sürecinde bilimsel ve etik ilkelere uyulduğu ve yararlanılan tüm çalışmaların kaynakçada belirtildiği beyan olunur. Bu çalışmanın hazırlanma sürecinde yapay zeka tabanlı araçlardan sınırlı ölçüde yararlanılmıştır. Yapay zeka, yalnızca dil kontrolü, yazım desteği ve biçimsel düzenlemelerde yardımcı bir araç olarak kullanılmış; içerik üretiminde, bilimsel değerlendirmelerde ve sonuçların yorumlanmasında yazarın akademik sorumluluğu ve katkısı esas alınmıştır. Çalışma, bilimsel araştırma yöntemleri ve akademik etik ilkelere uygun şekilde yürütülmüştür.

Kaynakça

1. Abdullāh b. el-Mübârek, Ebû Abdirrahmân. Kitâbü’z-Zühd ve’r-Rekâik. thk. Habiburrahman Azamî. Beyrut, 1386.
2. Afîfî, Ebu’l-A’lâ. Tasavvuf: İslâm’da Manevî Hayat. çev. Ekrem Demirli - Abdullah Kartal. İstanbul: İz Yayıncılık, 6. Basım, 2015.
3. Akarsu, Bedia. Felsefe Terimleri Sözlüğü. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları, 1975.
4. Alexander, Samuel - Ussher, Simon. “The Voluntary Simplicity Movement: A multi-national survey analysis in theoretical context”. Journal of Consumer Culture 12/1 (2012), 66-86.
5. Alexander, Samuel. “The Voluntary Simplicity Movement: Reimagining The Good Life Beyond Consumer Culture”. The International Journal of Environmental Cultural, Economic and Social Sustainability 7/3 (2011), 1-18.
6. Algül, Hüseyin. İslâm Tarihi -Hulefâ-i Râşidîn-. 3 Cilt. Bursa: Emin Yayınları, 2018.
7. Altay, Şule - Özgündoğdu, A. Feyza. “Yaşamdan Sanata, Sanattan Yaşama Akımlar”. Ulakbilge 5/16 (2017), 1561-1575.
8. Apak, Adem. Ana Hatlarıyla İslâm Tarihi (Hulefâ-i Râşidîn Dönemi). 4 Cilt. İstanbul: Ensar Nesriyat, 14. Basım, 2015.

9. Âsım Efendi. Kâmus Tercümesi. İstanbul: Matbaatu’l-Osmâniyye, 1304.
10. Ayten, Ali - Düzgüner, Sevde. Tasavvuf Psikolojisine Giriş Bireysel Arınma ve Güzel Ahlak. İstanbul: Sufi Kitap, 2. Basım, 2019.
11. Babauta, Leo. “On Minimalism”. Zen Habits. 20 Eylül 2023. https://zenhabits.net/on-minimalism/
12. Baranoğlu, Selen. Bana Bi Sade-Hayata Yer Aç-. Ankara: Elma Yayınevi, 3.Basım., 2021.
13. Becker, Joshua - Stanford, Eric. Minimalist Ev. çev. Sevinç Seyla Tezcan. İstanbul: Pegasus Yayınları, 2023.
14. Beyhakî, Ebû Bekr Ahmed b. el-Hüseyn b. Alî . ez-Zühdü’l-kebîr. thk. Amir Ahmed Haydar. Beyrut: Müessesetü’l-Kütübi’s-Sekāfiyye, 3. Basım, 1417.
15. Bolat, Ali. “Muhâsibî (ö. 241/855)’nin el-Mekâsib’i Bağlamında Tasavvufta Dünyaya Bakış ve Hakikî Zühd Anlayışı”. Tasavvuf: İlmî ve Akademik Araştırma Dergisi 4/11 (2003), 177-196.
16. Boujbel, Lilia - Astous, Alain d’. “Voluntary Simplicity and Life Satisfaction: Exploring the Mediating Role of Consumption Desires”. Journal of Consumer Behaviour 11/6 (2012), 487-494. https://doi.org/10.1002/cb.1399
17. Breen Pierce, Linda. Choosing Simplicity: Real People Finding Peace and Fulfillment in a Complex World. Seattle: Gallagher Press, 2000. http://archive.org/details/choosingsimplici0000pier Cambridge Dictionary. Erişim 15 Ocak 2026. https://dictionary.cambridge.org/tr/s%C3%B6zl%C3%BCk/ingilizce/minimalism
18. Canatan, Kadir. “Gelenek, Din ve Modernite”. Bilgi ve Hikmet Dergisi 9 (1995), 28-39.
19. Cengiz, Muammer. “Mevlânâ’da Zâhid ve Ârif Tipi”. Ondokuz Mayıs Üniversitesi İnsan Bilimleri Dergisi 2/2 (2021), 283-300. https://doi.org/10.51533/insanbilimleri.1021807
20. Cevizci, Ahmet. Aydınlanma Felsefesi. İstanbul: Say Yayınları, 2017.
21. Cevizci, Ahmet. Felsefe Sözlüğü. İstanbul: Paradigma Yayınları, 3. Basım, 1999.
22. Cohen, Connie Alba. The Path to Reinvention: The Art of Minimalism and Living a Meaningful Life. Blurb, 2023.
23. Coşkun, Ali. Sosyal Değişme ve Dini Normlar. İstanbul: Rağbet Yayınları, 2. Basım, 2016.
24. Cürcânî, Ali b. Muhammed es-Seyyid eş-Şerîf el-. Mu’cemü’t-Ta’rîfât. thk. Muhammed Sıddîk el-Minşâvî. Kahire: Dâru’l-Fazîle, ts.
25. Dâye, Necmuddîn-i. Mirsâdu’l-ibâd mine’l-mebde ile’l-me’ad-Sûfîlerin Seyri-. çev. Hakkı Uygur. İstanbul: İlk Harf Yayınevi, 2013.
26. Demirli, Ekrem. İslam Düşüncesi Üzerine Söyleşiler ve Konuşmalar. İstanbul: Sufi Kitap, 2016.
27. Döl, Attila - Avşar, Pelin. “Minimalizm Akımı Kapsamında Nesne Anlayışının Yeniden Değerlendirilmesi”. İdil Dergisi 2/10 (2013), 1-18.
28. Elgin, Duane. “Voluntary Simplicity – A Path to Sustainable Prosperity”. Social Change Review 11/1 (2013), 69-84.
29. Erginli, Zafer. “Temel Tasavvuf Klasiklerinde Dünyâ Algısına Toplu Bir Bakış”. Uludağ Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 15/2 (2006), 13-76.
30. Etzioni, Amitai. “Voluntary simplicity: Characterization, Select Psychological Implications, and Societal Consequences”. Jounal of Economic Psychology 19 (1998), 619-643.
31. Ferîd, Ahmed. el-Bahru’r-râik fi’z-zühd ve’r-rekâik. Cidde: Mektebetü’s-Sahâbe, 1411.
32. Fromm, Erich. Psikanaliz ve Din. çev. Elif Erten. İstanbul: Say Yayınları, 6. Baskı., 2019.
33. Fromm, Erich. Psikanaliz ve Zen Budizm. çev. İlhan Güngören. İstanbul: Yol Yayınları, 5. Baskı., 1997.
34. Gazzâlî, Ebû Hâmid Muhammed. el-Münḳıẕ mine’ḍ-ḍalâl ve’l-müfṣıḥ ʿani’l-aḥvâl. çev. Abdürrezzak Tek. Bursa: Bursa Akademi Yayınları, 2015.
35. Gazzâlî, Ebû Hâmid Muhammed. İḥyâʾü ʿulûmi’d-dîn. Beyrut: Dâru’l-Cîl, 1992.
36. Gencer, Bedri. İslâm’da Modernleşme (1839-1939). İstanbul: Doǧu Batı Yayınları, 3. Basım, 2014.
37. Görgün, Tahsin. İslam Modernizm ve Batılılaşma. İstanbul: Tire Kitap, 2021.
38. Gregg, Richard B. The Value of Voluntary Simplicity. The Floating Press, 2009.
39. Guénon, René. Modern Dünyanın Bunalımı. çev. Mahmut Kanık. İstanbul: İnsan Yayınları, 2. Basım, 2017.
40. Günay, Ünver. Din Sosyolojisi. İstanbul: İnsan Yayınları, 16. Basım, 2020.
41. Güngören, İlhan. Zen Budizm Bir Yaşama Sanatı. İstanbul: Yol Yayınları, 8. Baskı., 2020.
42. Haidt, Jonathan. The Happiness Hypothesis: Finding Modern Truth in Ancient Wisdom. Basic Books, 2006.
43. Haldun, İbn. Mukaddime. çev. Süleyman Uludağ. İstanbul: Dergâh Yayınları, 2. Basım, 2020.
44. Hammond, K. L. Minimalism for Living, Family & Budgeting. Create Space Independent Publishing Platform, 2017.
45. Hanefi, Hasan. Gelenek ve Yenilenme. çev. M. Emin Maşalı. Ankara: Otto, 2. Basım, 2016.
46. Hatipler, Mustafa - Köksalan, Nilgün. “Gönüllü Kölelikten Gönüllü Sadeliğe”. XIV. IBANESS Congress Series on Economics, Business and Management. 676-681. Plovdiv, Bulgaristan, 2020.
47. Hutchinson, Melanie. Minimalism: The Art of Clarity and Meaning in Life, 2019.
48. Hücvîrî, Ebü’l-Hasen Alî b. Osmân b. Ebî Alî el-Cüllâbî. Keşfü’l-maḥcûb. çev. İs‘âd Abdülhâdî Kındîl. Beyrut: Dâru’n-Nahdati’l-Arabiyye, 1980.
49. Islakoğlu, Pınar Mine. Minimalizm Kavramı ve Mimarlıkta Minimalist Yaklaşımlar. İzmir: Dokuz Eylül Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2006.
50. Işıtan, İbrahim. Sûfî Psikolojisi ve Sülemî’ye Göre Sûfî Benlik Dönüşümü. İstanbul: Divan Kitap, 2. Basım, 2020.
51. Iwata, Osamu. “Attitudinal and Behavional Correlates of Voluntary Simplicity Lifestyles”. Social Behavior and Personality 25/3 (1997), 233-240.
52. İbn Ebi’d-Dünyâ, Abdullah b. Muhammed b. Ubeyd. Zemmu’d-Dünyâ: ez-Zühd (Hadislerde Dünyanın Yerilmesi: Zühd). çev. Hüseyin Yıldız. İstanbul: Ocak Yayıncılık, 2008.
53. İbn Hanbel, Ahmed. Kitâbu’z-Zühd. thk. Muhammed Celal Şeref. Beyrut: Dâru’n-Nahdati’l-Arabiyye, 1981.
54. İbn Hanbel, Ahmed. Müsned. thk. Muhammed Abdulkâdir Atâ. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1429.
55. İbn Manzûr, Muhammed b. Mükerrem el-Mısrî. Lisânü’l-‘Arab. 15 Cilt. Beyrut: Dâr-u Beyrut, 1955.
56. İsfahânî, Ebû Nuaym Ahmed b. Abdillâh b. İshâk. Ḥilyetü’l-evliyâʾ ve ṭabaḳātü’l-asfiyâʾ. 10 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Fikr, 1416.
57. İsfahânî, Râgıb el-. el-Müfredât fî ġarîbi’l-Ḳurʾân. thk. Safvân Adnân Dâvûdî. Dımaşk: Dâru’l-Kalem, 2009.
58. İzmirli, Betül. “Erken Dönem Tasavvufunda Mütezehhid Tipler”. Iğdır Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 19 (01 Temmuz 2019), 213-232.
59. İzmirli, Betül. Tasavvufta Tipoloji -Semantik Analiz-. Ankara: Araştırma Yayınları, 2019.
60. Jeanniere, Abel. “Modernite Nedir?” çev. Nilgün Tutal. Modernite versus Postmodernite. ed. Mehmet Küçük. 111-124. Ankara: Say Yayınları, 2011.
61. Kang, Jiyun vd. “Minimalism as a Sustainable Lifestyle: Its Behavioral Representations and Contributions to Emotional Well-being”. Sustainable Production and Consumption 27 (2021), 802-813. https://doi.org/10.1016/j.spc.2021.02.001
62. Kant, Immanuel. “Aydınlanma Nedir? Sorusuna Yanıt”. çev. Nejat Bozkurt. Toplumbilim Dergisi Aydınlanma Özel Sayısı 11 (2000).
63. Kayıklık, Hasan - Yıldırım, İbrahim. “Minimalist Yaşam Tarzı ile Dinî Hayat İlişkisi Üzerine Kuramsal Bir Değerlendirme”. Çukurova Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 22/2 (2022), 220-238. https://doi.org/10.30627/cuilah.1158940
64. Kelâbâzî, Ebû Bekr Tâcülislâm Muhammed b. Ebû İshâk İbrâhîm b. Ya‘kūb el-Buhârî. et-Taʿarruf li-meẕhebi ehli’t-taṣavvuf. thk. Ahmed Şemseddin. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1993.
65. Kırlı, Özlem. “‘Kadim’in Restitüsyonu ve ‘Kutsal’ın Restorasyonu”. Öteki Muhafazakârlık. ed. A. Çağlar Deniz. 17-54. Ankara: Phoenix, 2016.
66. Kongar, Emre. Toplumsal Değişme Kuramları ve Türkiye Gerçeği. İstanbul: Remzi Kitabevi, 22. Basım, 2019.
67. Köksalan, Nilgün. “Minimalist Tüketim”. Tekirdağ, 2019.
68. Kumar, Krishan. Sanayi Sonrası Toplumdan Post-modern Topluma Çağdaş Dünyanın Yeni Kuramları. çev. Mehmet Küçük. Ankara: Dost Kitabevi, 1999.
69. Kuşeyrî, Ebü’l-Kāsım Zeynülislâm Abdülkerîm b. Hevâzin b. Abdilmelik. er-Risâletü’l-Ḳuşeyriyye. thk. Abdülhalîm Mahmûd - Mahmûd eş-Şerîf. Kahire: Dâru’ş-Şa’b, 1989.
70. Kükrer, Meriç. “Minimalizm Anlamlı Bir Yaşam mı?: Dünyada ve Türkiye’de Minimalist Pratikler”. FLSF (Felsefe ve Sosyal Bilimler Dergisi) 32 (2021), 321-340.
71. Lloyd, Kasey - Pennington, William. “Towards a Theory of Minimalism and Wellbeing”. International Journal of Applied Positive Psychology 5 (2020), 121-136.
72. Luc - Breysse, Toula. Zen. çev. Işık Ergüden. Ankara: Dost Kitabevi, 2. Baskı., 2019.
73. Lucas, Richard E. - Scollon, Christie Napa. “Beyond the Hedonic Treadmill: Revising the Adaptation Theory of Well-Being”. The Science of Well Being. ed. Ed Deiner. 103-118. Springer, 2009.
74. Mahir Efendi, Kastamonulu Seyyid Hafız Ahmed. El-Muhkem fi şerhi’l-Hikem (Hikem-i Atâiyye Şerhi). İstanbul: Sufi Kitap, 6. Basım, 2016.
75. Mekkî, Ebû Tâlib Muhammed b. Ali b. Atıyye. Ḳūtü’l-ḳulûb fî muʿâmeleti’l-maḥbûb ve vaṣfi ṭarîḳi’l-mürîd ilâ maḳāmi’t-tevḥîd. thk. Mahmud İbrahim er-Rıdvânî. 4 Cilt. Kâhire: Mektebetü Dârü’t-Türâs, 2001.
76. Mendonça, Gabrielle Oliveira de vd. “The Minimalist Process: An Interpretivist Study”. Journal of Consumer Behaviour 20 (2021), 1040-1050.
77. Millburn, Joshua Fields - Nicodemus, Ryan. İnsanları Sev Eşyaları Kullan- Çünkü Tersi Asla İşe Yaramaz. çev. Hülya Key. İstanbul: Eksik Parça Yayınları, 2022.
78. Millburn, Joshua Fields - Nicodemus, Ryan. Minimalizm: Anlamlı Bir Yaşam. çev. Hülya Key. İstanbul: Eksik Parça Yayınları, 8. Baskı., 2021.
79. Millburn, Joshua Fields - Nicodemus, Ryan. Minimalizm: Geriye Kalan Her Şey. çev. Hülya Key. İstanbul: Eksik Parça Yayınları, 3. Basım, 2022.
80. Muhâsibî, Ebû Abdillâh el-Hâris b. Esed. er-Riâye li-hukûkillah. thk. Abdülkâdir Ahmed Atâ. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 4.Baskı., ts.
81. Nasr, Seyyid Hüseyin. Modern Dünyada Geleneksel İslam. çev. Ali Sertan Beşer. İstanbul: İnsan Yayınları, 11. Basım, 2022.
82. Northbourne, Lord. Modern Dünyada Din. çev. Şahabeddin Yalçın. İstanbul: İnsan Yayınları, 2. Basım, 1998.
83. Ortaç, Betül. Mimarlıkta Yalınlık ve Karmaşa. İstanbul: Yıldız Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2004.
84. Özer, İnan. “Toplumsal Değişme/ Gelişme”. Sosyolojiye Giriş. ed. İhsan Sezal. 561-587. İstanbul: Beta, 3. Basım, 2010.
85. Özkalp, Enver. Sosyolojiye Giriş. Bursa: Ekin Basım Yayın Dağıtım, 18. Basım, 2010.
86. Özköse, Kadir. “Tasavvuf ve Ekoloji”. Çevre ve Ahlak Sempozyum Bildiri Metinleri. 369-379. Gaziantep, 2014.
87. Özköse, Kadir. “Zühd ve Sûfilerin Zühde Yükledikleri Anlam Tasavvufta Dünyevileşmeye Tepkisel Yaklaşım”. Cumhuriyet Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 6/1 (2002), 175-194.
88. Rakipoğlu, Numan. Seküler Dünya Atlası -Geleneksel Ekol Açısından Modernizm Eleştirisi-. İstanbul: Kurtuba Kitap, 2011.
89. Rich, Stacey Ann vd. “Simply Satisfied: The Role of Psychological Need Satisfaction in the Life Satisfaction of Voluntary Simplifiers”. Journal of Happiness Studies 18/1 (2017), 89-105. http://dx.doi.org/10.1007/s10902-016-9718-0
90. Sayın, Esma. “Tasavvuf Kültüründeki Zühd Anlayışının Tasavvufî ve Psikolojik Etkileri”. Balıkesir Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 4/1 (2018), 121-134.
91. Serrâc, Ebû Nasr Abdullah b. Alî b. Muhammed. el-Lümaʿ. thk. Abdülhalîm Mahmûd - Taha Abdülbâki Sürûr. Kahire: Dâru’l-Kütübi’l-Hadîse, 1960.
92. Sezgin, Fuat. Geschıchte des Arabıschen Schrıfttums. Leiden, 1967.
93. Sühreverdî, Ebû Hafs Şihâbüddîn Ömer b. Muhammed b. Abdillâh b. Ammûye el-Kureşî el-Bekrî. Avârifü’l-maʿârif. thk. Abdülhalîm Mahmûd - Mahmûd eş-Şerîf. Matbaatu’s-Seâde, ts.
94. Sülemî, Ebû Abdirrahmân Muhammed b. el-Hüseyn b. Muhammed. Hakâiku’t-tefsîr. thk. Seyyid İmrân. 2 Cilt. Beyrut: Dâru’l Kütübi’l İlmiyye, 2001.
95. Sülemî, Ebû Abdirrahmân Muhammed b. el-Hüseyn b. Muhammed. Tabakātu’s-sûfiyye. thk. Nûreddîn Şerîbe. Kahire: Mektebetü’l-Hancî, 1986.
96. Sülemî, Ebû Abdirrahmân Muhammed b. el-Hüseyn b. Muhammed. Derecâtü’l-Muâmelât (İşlemlerin Dereceleri). çev. Süleyman Ateş. thk. Süleyman Ateş. Ankara: Ankara Üniversitesi Basımevi, 1981.
97. Sülemî, Ebû Abdirrahmân Muhammed b. el-Hüseyn b. Muhammed. Kitâbü Sülûkü’l-Ârifîn (Mutasavvıfların Halleri). çev. Süleyman Ateş. thk. Süleyman Ateş. Ankara: Ankara Üniversitesi Basımevi, 1981.
98. Taylor, Charles. Modernliğin Sıkıntıları. çev. Uğur Canbilen. İstanbul: Ayrıntı Yayınları, 4. Basım, 2020.
99. Tekin, Mustafa. “Tasavvufun Post/Modernizme İmkanı”. Gelenekselden Post/Moderne Tasavvufun Sosyolojisi. ed. Mustafa Tekin. 311-340. Ankara: Eskiyeni, 2025. https://doi.org/10.70458/fcr.9786255536556
100. Tokat, Latif. “Modern Batı Dünya Görüşünün Tanrı ve İnsan Tasavvuru Açısından Tahlil ve Eleştirisi”. Bilimname 34 (2017), 121-143.
101. Touraine, Alain. Modernliğin Eleştirisi. çev. Hülya Uğur Tanrıöver. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları, 9. Basım, 2014.
102. Tüzer, Abdüllatif. “Mistik Birlik ve Ekoloji”. Uluslararası Çevre ve Din Sempozyumu Bildiriler Kitabı. 2/85-100. İstanbul, 2008.
103. Uludağ, Süleyman. “Sülûk”. Türkiye Diyânet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 38/127-128. İstanbul: TDV Yayınları, 2010.
104. Uyar, Mehmet. “Îsârın Tasavvufî Derinliği Bilimsel Yaklaşım ile Bir Kıyaslama”. Dinbilimleri Akademik Araştırma Dergisi 19/2 (2019), 453-478. https://doi.org/10.33415/daad.554316
105. Uyar, Mehmet. “Sûfî Tanım ve İbareleri Bağlamında Zühd Kavramı”. İlahiyat 11 (Aralık 2023), 95-120.
106. Vaneenoo, Cedric. “Minimalism in Art and Design: Concept, influences, implications and perspectives”. Journal of Fine and Studio Art 2/1 (2011), 7-12.
107. Watts, Alan W. Zen Yolu-Zen Budizm’in İlkeleri. çev. Sena Uğur. Şule Yayınları, 1998.
108. Weinswig, Deborah. “Millennials Go Minimal: The Decluttering Lifestyle Trend That Is Taking Over”. Forbes. Erişim 28 Mayıs 2024. https://www.forbes.com/sites/deborahweinswig/2016/09/07/millennials-go-minimal-the-decluttering-lifestyle-trend-that-is-taking-over/
109. Wılson, Bryan. “Sekülerleşme”. çev. Ali Bayer. Sekülerleşme Klasik ve Çağdaş Yaklaşımlar. ed. M. Ali Kirman - İhsan Çapcıoğlu. 9-25. Ankara: Otto, 2015.
110. Williamson, Tina. “8 Benefits of a Minimalist Lifestyle That Get You to Live With Less”. Erişim 27 Mayıs 2024. https://www.lifehack.org/articles/lifestyle/top-8-benefits-living-minimalist-lifestyle.html
111. Yıldırım, Ahmet. “Hadis Edebiyatında Zühd Literatürü ve Zühdle İlgili Rivayetlerin İncelenmesi”. Süleyman Demirel Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 20 (Ocak 2008), 119-138.
112. Yılmaz, Hasan Kamil. Tasavvufî Hadis Şerhleri ve Konevî’nin Kırk Hadis Şerhi. İstanbul: Marmara Üniversitesi İlâhiyat Fakültesi Vakfı Yayınları, 1990.