A Practice on Making a Bird Fountain Using Chamotte Clay

Yıl 2025, Cilt: 24 Sayı: 3, 1321 - 1336, 30.07.2025

Mutlu Köpüklü

https://doi.org/10.17755/esosder.1589642

Öz

'Bird fountain' or also known as 'bird dispensaries' In the Ottoman Empire, especially the placement of birds in a more special place than other animals has brought to the fore structures such as bird houses, bird palaces and bird fountains built for these animals. It is possible to see such works at the appropriate points of many historical buildings that have survived to the present day. In particular, the fact that the institution and structure of the 'foundation' are quite widespread in the Ottoman Empire has enabled many steps to be taken regarding the protection and care of all stray animals, especially birds. Today, it is possible to come across similar qualified works commissioned by many charitable citizens. Although bird fountains do not come across as often as bird houses, they are rare works of which we can come across examples that have survived to this day. These structures, which are especially built of materials such as stone, marble, concrete, are the structures that allow birds to quench their thirst and take a bath during the dry summer months. In this study, an original project has been applied on the bird fountain, which is a heritage of Ecdad, completely using only ceramics. The difficulties and suggestions encountered during the study were taken into consideration and the implementation stages were systematically conveyed.

Anahtar Kelimeler

Bird , Fountain , Ceramic , Chamotte , Décor.

Şamotlu Kil Kullanarak Kuş Çeşmesi Yapımı Üzerine Bir Uygulama

Öz

'Kuş çeşmesi' veya diğer adıyla 'kuş sebilleri' Osmanlı'da özellikle kuşların diğer hayvanlara nazaran daha özel bir yere konmaları bu hayvanlar için inşa edilen kuş evleri, kuş sarayları ve kuş çeşmeleri gibi yapıları öne çıkarmıştır. Bu türden eserleri günümüze ulaşan birçok tarihi binanın uygun noktalarında görebilmek mümkündür. Özellikle 'vakıf' kurum ve yapılanmasının Osmanlı'da oldukça yaygın olması, başta kuşlar olmak üzere tüm sokak hayvanlarının korunması ve bakımıyla ilgili birçok adımın atılmasını sağlamıştır. Bugün de birçok hayırsever vatandaş tarafından yaptırılan benzer nitelikli eserlere rastlamak mümkündür. Kuş çeşmeleri, kuş evleri kadar sıklıkla karşımıza çıkmasa da, günümüze dek ulaşan örneklerine rastlayabildiğimiz nadide eserlerdir. Özellikle taş, mermer, beton gibi malzemelerden inşa edilen bu yapılar, kuşların kurak yaz aylarında susuzluklarını giderip banyo yapabilmelerine imkân sağlayan yapımlardır. Bu çalışmada bir ecdad mirası olan kuş çeşmesi üzerine tamamen seramik kullanılarak özgün bir proje tatbik edilmiştir. Çalışma sırasında karşılaşılan zorluklar ve öneriler ele alınarak uygulama aşamaları sistematik olarak aktarılmıştır.

Anahtar Kelimeler

Kuş , Çeşme , Seramik , Şamot , Dekor.

Kaynakça

• Arcasoy, A. (1983). Seramik Teknolojisi. Marmara Üniversitesi, Güzel Sanatlar Fakültesi, Seramik Anasanat Dalı Yayınları. No:2. Marmara Üniversitesi Yayınları. No:457. s.243
• Baltacı, A. (2017). Nitel veri analizinde Miles-Huberman modeli. Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 3(1), 1-15.
• Cooper, E. (1978). Seramik ve Çömlekçilik. Remzi Kitabevi Yayınları. (Çeviren: Dr. Ömür Bakırer) İstanbul, s:34
• Çobanlı, Z. (1996). Seramik Astarları. Anadolu Üniversitesi Yayınları. s.47. Eskişehir
• Çobanlı, Z, Canbolat, A. (2014). Seramik Sanatında Kullanılan Tornalar. Anadolu Üniversitesi Sanat ve Tasarım Dergisi. s.157
• Erman, O, D. (2009). Seramik sanatında kuş figürü üzerine kişisel uygulamalar. (Yayımlanmamış Sanatta Yeterlilik Tezi) Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
• Göncüoğlu, F.S. (2017) . 'Z' Kültür, Sanat ve Şehir Tematik Dergisi. (2) Su ve Şifa. s.245
• Güner, G. (1988). Anadolu’da yaşamakta olan ilkel çömlekçilik. Ak Yayınları. İstanbul s:9- 11
• Kuruçay, H.N, Kuruçay, E. (2021). Doğa ve İnsan İlişkisinde Kuş Evleri. Sanat ve Tarih Dergisi. Aralık. s. 317 - 333
• Malik, A. (1968). Eski İstanbul’da Kuş Evleri ve Kuşlar. Türk Folkloru Araştırmaları C. XI. s. 225, İstanbul. s.4722
• Özen, T. A. (2002). Seramik Temel Eğitimi II. Anadolu Üniversitesi Yayınları 1345. E.a. II. Dizi. Güzel Sanatlar Fakültesi Yayınları No.29. TP.818.Ö93. s.97
• Sevim, S. S. (2003). Seramik Dekorları. Anadolu Üniversitesi Yayınları. s.71 Eskişehir.
• Şölenay, E, Çelikoğlu, Ö. (2012). Bir Malzeme Olarak Seramiğin Kuşevlerinde Kullanılması. Sanat ve Tasarım Dergisi, 2 (2) , s.41-51.
• Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2008). Sosyal Bilimlerde Nitel Araştırma Yöntemleri (6. Baskı). Ankara: Seçkin Yayıncılık.
• Kalaçlar Ticaret A.Ş. (https://www.kalaclar.com/sodyum-silikat-cam-suyu Erişim Tarihi: 07.12.2023)
• Polyester. (https://www.alsanalsa.com/blog/icerik/polyester-nedir Erişim Tarihi: 28.02.2023).
• Cambaz, M. (https://www.mustafacambaz.com/details.php?image_id=35687 Erişim Tarihi: 15.09.2023)