Z Kuşağının Web 1.0 ve Web 2.0 Üzerinden Sosyal Medyada Dijital Sağlık Bilgisi Edinimi ve Dijital Teyit Süreçlerine Yönelik Bir Araştırma

Öz

Araştırma, Z kuşağının dijital ortamda sağlık bilgisi edinme süreçlerini Web 1.0, Web 2.0 ve dijital teyit perspektifinden incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırmanın hipotezleri, demografik değişkenler (cinsiyet, yaş, eğitim, gelir) ve sosyal medya platformlarının (Facebook, Instagram, Twitter, TikTok, YouTube, WhatsApp) sağlık bilgisi edinimi üzerindeki etkilerini araştırmak üzerine kurulmuştur. Veriler, 340 katılımcıdan “Dijital Ortamda Sağlık Bilgisi Edinme Ölçeği” uygulanarak toplanmıştır. Veriler Z kuşağını temsilen sadece 18-29 yaş grubundan elde edilmiştir. Hipotezler bağımsız örneklem t-testleri ve ANOVA analizleriyle test edilmiştir. Analizler, eğitim düzeyinin Web 1.0 ve Web 2.0 puanlarında anlamlı farklılık yarattığını, yükseköğrenim görenlerin daha yüksek puanlar aldığını göstermiştir. Dijital teyit süreçlerinde Facebook kullanmayanların daha yüksek puanlar aldığı tespit edilmişken, gelir düzeyi düşük olan katılımcıların dijital teyit becerilerinin daha gelişmiş olduğu gözlemlenmiştir. Ayrıca, Instagram kullanımının dijital teyit süreçlerinde anlamlı bir fark oluşturduğu belirlenmiştir. Bulgular, sosyal medya kullanım alışkanlıklarının ve demografik değişkenlerin sağlık bilgisi edinimi üzerindeki etkilerini vurgulamakta ve Z kuşağının dijital teyit becerilerinin geliştirilmesinin sağlık bilgi kaynaklarının doğruluğunu artırmada kritik bir rol oynayacağını ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Dijital Teyit
• Sosyal Medya
• Sağlık Bilgisi
• Z Kuşağı
• Tüketici Davranışları
• Dijital Pazarlama

A Study on the Digital Health Information Acquisition and Digital Verification Processes of Generation Z through Web 1.0 and Web 2.0 on Social Media

Öz

The study aims to examine the processes by which Generation Z acquires health information in digital environments from the perspectives of Web 1.0, Web 2.0, and digital verification. The hypotheses investigate the effects of demographic variables (gender, age, education, income) and social media platforms (Facebook, Instagram, Twitter, TikTok, YouTube, WhatsApp) on health information acquisition. Data were collected from 340 participants using the “Digital Health Information Acquisition Scale,” specifically from individuals aged 18 to 29, representing Generation Z. The hypotheses were tested through independent sample t-tests and ANOVA analyses. The results revealed significant differences in Web 1.0 and Web 2.0 scores based on educational level, with participants possessing higher education scores performing better. Additionally, it was found that individuals who did not use Facebook scored higher in digital verification processes, while participants with lower income levels demonstrated more advanced digital verification skills. Furthermore, Instagram usage was identified as a significant factor influencing digital verification processes. The findings underscore the impact of social media usage habits and demographic variables on health information acquisition and emphasize that enhancing Generation Z’s digital verification skills is critical for improving the accuracy of health information sources.

Anahtar Kelimeler

• Digital Verification
• Social Media
• Health Information
• Generation Z
• Consumer Behavior
• Digital Marketing

Kaynakça

1. Adams, S. A. (2010). Revisiting the online health information reliability debate in the wake of “web 2.0”: an inter-disciplinary literature and website review. International Journal of Medical Informatics, 79(6), 391-400.
2. Affinito, L. ve Mack, J. (2016). Integrating digital into your marketing communication mix. In: Socialize your patient engagement strategy (pp. 139-182). Routledge.
3. Afful-Dadzie, E., Afful-Dadzie, A. ve Egala, S. B. (2023). Social media in health communication: A literature review of information quality. Health Information Management Journal, 52(1), 3-17.
4. Ahmad, J., Shahar, H. K. ve Sarudin, N. S. (2023). The relationship between social media platforms and health screening awareness among Gen Y and Z in Malaysia. Journal of Positive School Psychology, 7(1), 722-732.
5. Akyol, M. (2015). Seçim kampanyalarında sosyal medya kullanımı: Facebook ve 2014 cumhurbaşkanlığı seçimleri. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 14(55), 98-114.
6. Awan, A. T., Gonzalez, A. D. ve Sharma, M. A. (2024). Neoteric approach toward social media in public health ınformatics: A narrative review of current trends and future directions. Information, 15(5), Makale Numarası 276.
7. Baktur, A. (2023). Covid-19 pandemisi döneminde sağlık bakanlığının kurumsal sosyal sorumluluk içeriklerine yönelik bir araştırma. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Selçuk Üniversitesi, Konya.
8. Balcı, Ş., Sarıtaş, H., İldız, S. ve Mohammed, R. (2024). Sosyal medyaya güven düzeyinin dijital ortamlarda sağlık bilgisi edinme ve teyit davranışı üzerindeki etkisinde kullanım süresinin aracılık rolü. Yeni Medya, 16(1), 122-143.

9. Bastawrous, A. ve Armstrong, M. J. (2013). Mobile health use in low-and high-income countries: an overview of the peer-reviewed literature. Journal of the Royal Society of Medicine, 106(4), 130-142.
10. Boyer, C. (2012). The Internet and health: International approaches to evaluating the quality of web-based health information. In: eHealth: Legal, ethical and governance challenges (pp. 245-274). Springer Berlin Heidelberg.
11. Bölükbaş, O. (2023). Doğrulama sitelerinin doğrulama yöntemleri. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Selçuk Üniversitesi, Konya.
12. Choi, W. (2020). Older adultsʼ credibility assessment of online health information: An exploratory study using an extended typology of web credibility. Journal of the Association for Information Science and Technology, 71(11), 1295-1307.
13. Chou, W. Y. S., Prestin, A., Lyons, C. ve Wen, K. Y. (2013). Web 2.0 for health promotion: reviewing the current evidence. American Journal of Public Health, 103(1), 9-18.
14. Coulibaly, S. (2023). Exploring health misinformation on WhatsApp within the African migrant and refugee community in Southeast Queensland (SEQ). Media International Australia, 189(1), 8-23.
15. Creswell, J. W. (2012). Educational research: Planning, conducting, and evaluating quantitative and qualitative research (4th ed.). Boston: Pearson.
16. Cumming, G. P., Morris, E., Simpson, P., French, T., Kahana, E., Luciano, J. S. ve Molik, D. (2016). The future of post-reproductive health - The role of the Internet, the Web, information provision and access. Post Reproductive Health, 22(3), 123-130.
17. Çağlar, Ş. ve Gülgör, M. (2024). Dijital çağda medyatik iletişim - 1. Eğitim Yayınevi.
18. Çalışkan, M. ve Mencik, Y. (2015). Değişen dünyanın yeni yüzü: Sosyal medya. Akademik Bakış Dergisi, 50(4), 254-277.
19. Çavmak, D. (2021). Sağlık hizmetlerinde dijital pazarlama uygulamaları. İçinde: Dijital pazarlamada güncel araştırmalar (ss. 103-120). Artikel Akademi Yayınları.
20. Çetin, E. ve Ercansungur, D. O. (2022). Covid-19 ve tüketim: Dönüşen pratikler, dijitalleşme ve Z kuşağı. Süleyman Demirel Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi, 56(Ağustos), 36-49.
21. Çömlekçi, M. F. ve Bozkanat, E. (2021). İnfodemide dijital ortamda sağlık bilgisi edinme ve teyit davranışları. İstanbul University Journal of Sociology, 41(1), 103-125.
22. DataReportal. (2024, Ocak). Digital 2024: Global overview report. we are social & meltwater. https://datareportal.com/reports/digital-2024-global-overview-report
23. DataReportal. (2025, Ocak). Digital 2025: Turkey. https://datareportal.com/reports/digital-2025-turkey
24. Diviani, N., Van Den Putte, B., Giani, S. ve van Weert, J. C. (2015). Low health literacy and evaluation of online health information: a systematic review of the literature. Journal of Medical Internet Research, 17(5), Makale Numarası 112.
25. Eysenbach, G. (2008). Credibility of health information and digital media. In: New perspectives and implications for youth (pp. 123-154). MacArthur Foundation Digital Media and Learning Initiative.
26. Farsi, D., Martinez-Menchaca, H. R., Ahmed, M. ve Farsi, N. (2022). Social media and health care (Part II): narrative review of social media use by patients. Journal of Medical Internet Research, 24(1), Makale Numarası 30379.
27. Gamache-Oleary, V. ve Grant, G. (2017). Social media in healthcare. Proceedings of the 50th Hawaii International Conference on System Sciences, 3774-3783.
28. Gardasevic, S., Jaiswal, A., Lamba, M., Funakoshi, J., Chu, K. H., Shah, A., ... ve Washington, P. (2024). Public health using social network analysis during the COVID-19 era: A systematic review. Information, 15(11), Makale Numarası 690.
29. Gedik, Y. (2020). Pazarlamada yeni bir çerçeve: Sosyal medya ve Web 2.0. Uluslararası Yönetim Akademisi Dergisi, 3(1), 252-269.
30. Gedik, Y. (2023). Viral pazarlama: Avantajları, zorlukları ve stratejileri üzerine kavramsal bir çerçeve. Uluslararası Sosyal Bilimler ve Eğitim Dergisi, 5(8), 93-124.
31. Göldağ, B. (2021). Üniversite öğrencilerinin dijital okuryazarlık düzeyleri ile dijital veri güvenliği farkındalık düzeyleri arasındaki ilişkinin incelenmesi. E-International Journal of Educational Research, 12(3), 82-100.
32. Grajales, F. J., Sheps, S., Ho, K., Novak-Lauscher, H. ve Eysenbach, G. (2014). Social media: a review and tutorial of applications in medicine and health care. Journal of Medical Internet Research, 16(2), Makale Numarası 2912.
33. Haile, T. T. (2023). Web’s progression: moving from passive content consumption to active content creation and content validation. International Journal of Business and Management, 18(6), 135-142.
34. Hair, J. F., Black, W. C., Babin, B. J. veAnderson, R. E. (2014). Multivariate data analysis (7th ed.). Pearson Education Limited.
35. Hesse, B. W., Nelson, D. E., Kreps, G. L., Croyle, R. T., Arora, N. K., Rimer, B. K. ve Viswanath, K. (2005). Trust and sources of health information: the impact of the Internet and its implications for health care providers: findings from the first Health Information National Trends Survey. Archives of Internal Medicine, 165(22), 2618-2624.
36. Jiao, W., Chang, A., Ho, M., Lu, Q., Liu, M. T. ve Schulz, P. J. (2023). Predicting and empowering health for generation Z by comparing health ınformation seeking and digital health literacy: cross-sectional questionnaire study. Journal of Medical Internet Research, 25(3), Makale Numarası 47595.
37. Kamel Boulos, M. N. ve Wheeler, S. (2007). The emerging Web 2.0 social software: an enabling suite of sociable technologies in health and health care education. Health Information & Libraries Journal, 24(1), 2-23.
38. Kartal, N. ve Erigüç, G. (2018). Sağlık iletişiminde bir unsur olarak sosyal medya: bir sosyal içerik platformundaki sağlık haberlerinin incelenmesi. Gümüşhane Üniversitesi İletişim Fakültesi Elektronik Dergisi, 6(1), 569-587.
39. Kavaklı, N. (2019). Üniversite öğrencileri arasında internet teyit/doğrulama platformlarının kullanımı. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 18(69), 398-411.
40. Keselman, A., Arnott Smith, C., Murcko, A. C. ve Kaufman, D. R. (2019). Evaluating the quality of health information in a changing digital ecosystem. Journal of Medical Internet Research, 21(2), Makale Numarası 11129.
41. Kirkpatrick, C. E. ve Lawrie, L. L. (2024). TikTok as a source of health information and misinformation for young women in the United States: Survey study. JMIR Infodemiology, 4(1), Makale Numarası 54663.
42. Kolt, G. S., Rosenkranz, R. R., Vandelanotte, C., Caperchione, C. M., Maeder, A. J., Tague, R., ... ve Duncan, M. J. (2017). Using Web 2.0 applications to promote health-related physical activity: findings from the WALK 2.0 randomised controlled trial. British Journal of Sports Medicine, 51(19), 1433-1440.
43. Laranjo, L. (2016). Social media and health behavior change. In: Participatory health through social media (pp. 83-111). Academic Press.
44. Liu, H., Liu, W., Yoganathan, V. ve Osburg, V. S. (2021). COVID-19 information overload and generation Z’s social media discontinuance intention during the pandemic lockdown. Technological Forecasting and Social Change, 166(5), Makale Numarası 120600.
45. Loeb, S., Langford, A. T., Bragg, M. A., Sherman, R. ve Chan, J. M. (2024). Cancer misinformation on social media. A Cancer Journal for Clinicians, 74(5), 453-464.
46. Luttrell, R. ve Wallace, A. A. (2024). Social media and society: An introduction to the mass media landscape. Rowman & Littlefield.
47. Metzger, M. J. (2007). Making sense of credibility on the Web: Models for evaluating online information and recommendations for future research. Journal of the American Society for Information Science and Technology, 58(13), 2078-2091.
48. NapoleonCat. (2024, Aralık). Social media users in Turkey – 2024. https://napoleoncat.com/stats/social-media-users-in-turkey/2024/
49. Nikoloudakis, I. A., Vandelanotte, C., Rebar, A. L., Schoeppe, S., Alley, S., Duncan, M. J. ve Short, C. E. (2018). Examining the correlates of online health information–seeking behavior among men compared with women. American Journal of Men’s Health, 12(5), 1358-1367.
50. Nursanti, S., Dharta, F. Y., Chaerudin, C., Syam, S. P. ve Purnama, R. N. (2022). Generation Z’s perceptions of health information about the Covid-19. Jurnal Studi Komunikasi, 6(2), 587-602.
51. Oladokun, B. D., Aruwa, J. E., Ottah, G. A. ve Ajani, Y. A. (2024). Misinformation and disinformation in the era of social media: The need for fact-checking skills. Journal of Information and Knowledge, 61(1), 1-7.
52. Özen, N. ve Topbaş, M. (2023). İnternet ortamında ve sosyal medyada doğru ve güvenilir sağlık bilgisi edinebilme. Farabi Tıp Dergisi, 2(2), 27-32.
53. Özüdoğru, Ş. (2014). Bir Web 2.0 uygulaması olarak bloglar: Blogların dinamikleri ve blog alemi. Turkish Online Journal of Design Art and Communication, 4(1), 36-50.
54. Pallant, J. (2020). SPSS survival manual: A step by step guide to data analysis using IBM SPSS. Routledge.
55. Papp-Zipernovszky, O., Horváth, M. D., Schulz, P. J. ve Csabai, M. (2021). Generation gaps in digital health literacy and their impact on health information seeking behavior and health empowerment in Hungary. Frontiers in Public Health, 13(9), Makale Numarası 635943.
56. Park, S. ve Kim, J. (2024). Do multi-channel use and online engagement matter for critical literacy and information verification behaviors? Comprehensive comparisons of six generations from before 1954 (war generation) to generation Z (after 1997). Computers & Education, 218(9), Makale Numarası 105078.
57. Prestin, A. ve Chou, W. Y. S. (2014). Web 2.0 and the changing health communication environment. In: The Routledge handbook of language and health communication (pp. 184-197). Routledge.
58. Rains, S. A. (2007). Perceptions of traditional information sources and use of the world wide web to seek health information: findings from the health information national trends survey. Journal of Health Communication, 12(7), 667-680.
59. Sharma, P. ve Kaur, P. D. (2017). Effectiveness of web-based social sensing in health information dissemination - A review. Telematics and Informatics, 34(1), 194-219.
60. Soroya, S. H., Farooq, A., Mahmood, K., Isoaho, J. ve Zara, S. E. (2021). From information seeking to information avoidance: Understanding the health information behavior during a global health crisis. Information Processing & Management, 58(2), Makale Numarası 102440.
61. Sykora, M. (2017). Web 1.0 to Web 2.0: an observational study and empirical evidence for the historical r (evolution) of the social web. International Journal of Web Engineering and Technology, 12(1), 70-94.
62. Şengüler, E. B. (2023). Medyada üretim ve tüketim pratikleri üzerinde dijitalleşmenin rolü: dijital emek kavramının incelenmesi. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Marmara Üniversitesi, İstanbul.
63. Tabachnick, B. G. ve Fidell, L. S. (2020). Using multivariate statistics (Çok değişkenli istatistiklerin kullanımı). Çev. Ed. Mustafa Baloğlu. Ankara: Nobel Yayıncılık.
64. Tanyıldızı, N. (2020). Covid-19 salgını sürecinde sağlık iletişiminde sosyal medya. Ankara: İksad Yayınevi.
65. Tokgöz, Ö. G. ve Altin, M. A. (2022). The development of Internet Web 1.0 to Web 3.0 and its effects on architectural education. Eskişehir Technical University Journal of Science and Technology A-Applied Sciences and Engineering, 23, 144-155.
66. Tosyalı, H. ve Sütçü, C. S. (2016). Sağlık iletişiminde sosyal medya kullanımının bireyler üzerindeki etkileri. Maltepe Üniversitesi İletişim Fakültesi Dergisi, 3(2), 3-22.
67. Uçar, B. ve Tanyer, D. K. (2021). X, Y, Z kuşaklarında sağlığın önemi ve sağlıklı yaşam biçimi davranışlarının değişimi. Etkili Hemşirelik Dergisi, 17(3), 323-336.
68. Ünal, R. ve Taylan, A. (2017). Sağlık iletişiminde yalan haber-yanlış enformasyon sorunu ve doğrulama platformları. Atatürk İletişim Dergisi, 14, 81-100.
69. Veljkovic, N., Bogdanovic-Dinić, S. ve Stoimenov, L. (2012). Web 2.0 as a technological driver of democratic, transparent, and participatory government. In: Web 2.0 Technologies and democratic governance. public administration and ınformation technology (pp. 137-151). Springer.
70. Vizcaya-Moreno, M. F., & Perez-Canaveras, R. M. (2020). Social media used and teaching methods preferred by generation z students in the nursing clinical learning environment: A cross-sectional research study. International Journal of Environmental Research and Public Health, 17(21), Makale Numarası 8267.
71. Yumrutaş, M. (2022). Covid-19 pandemi sürecinde aşı haberleri ve haber doğrulama platformları: “doğruluk payı” ve “teyit” örnekleri. Etkileşim, 9, 194-222.
72. Zhang, X., Wen, D., Liang, J. ve Lei, J. (2017). How the public uses social media wechat to obtain health information in China: a survey study. BMC Medical Informatics and Decision Making, 17, Makale Numarası 66.