Evli Bireylerde Benlik Algısı, Eş Davranışları ve Yükleme Tarzlarının Evlilik Uyumuyla İlişkisi

Öz

Son yıllarda eğitim, ekonomi, kadının iş dünyasında aktif olarak yer alması ve sosyal alanlardaki değişmeler evliliğe yönelik bakış açısını değiştirmiş; bu değişimler evliliklerin yapısını etkilemiş ve evlilik üzerinde yapılan araştırmaların sayısını arttırmıştır. Bu çalışmanın amacı; evli bireylerin sahip olduğu benlik algıları, eş değerlendirmeleri, yükleme tarzları ve evlilik uyumlarını incelemektir. Araştırma, Türkiye’nin çeşitli illerinde yaşayan ve en az bir yıldır evli olan 376 kadın ve erkek birey ile yürütülmüştür. Veri toplama aracı olarak, ‘Demografik Bilgi Formu’ (DBF), ‘Sosyal Karşılaştırma Ölçeği’ (SKÖ), ‘Birtchnell Eş Değerlendirme Ölçeği’ (BEDÖ) ‘İlişkilerde Yükleme Ölçeği’ (İYÖ) ve ‘Evlilik Uyumu Ölçeği’ (EUÖ) kullanılmıştır. Benlik algısı, eş değerlendirme, yükleme tarzları ve evlilik uyumu arasında ilişkileri tespit edebilmek amacıyla Pearson korelasyon analizi; değişkenlerin evlilik uyumunun yordayıcıları olup olmadığının tespiti için ise Regresyon analizi yapılmıştır. Araştırma sonucunda, evlilik uyumunun en güçlü yordayıcısının yükleme tarzları- sorumluluk alt boyutu olduğu; eş değerlendirme- kopukluk ve kontrolcülük alt boyutlarının ise evlilik uyumu ile yüksek ilişkili olduğu gözlenmiştir. Benlik algısı ve eş değerlendirme- güvenilebilirlik alt boyutunun evlilik uyumu ile pozitif; eş değerlendirme- kopukluk, kontrolcülük, bağımlılık alt boyutları ve ilişkide yükleme tarzları- sorumluluk ve nedensellik alt boyutlarının ise evlilik uyumu ile negatif yönde ilişkili olduğu bulunmuştur.

Anahtar Kelimeler

• Benlik algısı
• yükleme tarzları
• evlilik uyumu

The Relationship Between Self-Perception, Spousal Behaviors, Attribution Styles, and Marital Adjustment in Married Individuals

Öz

The aim of this study is to examine the self-perceptions, spouse evaluations, attribution styles and marital adjustment of married individuals. The study was conducted with 376 male and 376 female individuals living in various provinces of Turkey and married for at least one year. 'Demographic Information Form' (DIF), 'Social Comparison Scale' (SCS), 'Birtchnell Spouse Evaluation Scale' (BSES), 'Attribution in Relationships Scale' (ARS) and 'Marital Adjustment Scale' (MARS) were used as data collection tools. Pearson correlation analysis was used to determine the relationships between self-perception, spouse evaluation, attribution styles and marital adjustment; Regression analysis was used to determine whether the variables are predictors of marital adjustment. As a result of the study, it was observed that the strongest predictor of marital adjustment was the attributional styles-responsibility sub-dimension, while the spouse evaluation-disconnection and controlling sub-dimensions were highly related to marital adjustment. Self-perception and spouse appraisal - trustworthiness sub-dimension were positively related to marital adjustment, whereas spouse appraisal - disconnection, controlling, dependency sub-dimensions and attributional styles - responsibility and causality sub-dimensions were negatively related to marital adjustment.

Anahtar Kelimeler

• Self-perception
• relationship attribution style
• marital adjustment

Kaynakça

1. Allchin, D., & Zemplen, G. A. (2020). Finding the place of argumentation in science education: Epistemics and whole science. Science Education, 104(5), 907-933. https://doi.org/10.1002/sce.215899
2. Almasaranı, Z. N. (2023). Evlilikte bilinçli farkındalık ve evlilik uyumu ilişkisinde evlilikte sorun çözmenin aracı rolünün incelenmesi. (Master dissertation, İzmir Demokrasi University). Retrieved from Council of Higher Education Thesis Center (840509).
3. Baron, R. A. & Byrne, D. (2000). Social psyhology (9th ed.). Boston: Allyn & Bacon, USA.
4. Birtchnell, J. (1987). Attachment detachment, directiveness receptiveness: A system for classifying interpersonal attitudes and behavior. British Journal of Medical Psychology, 60, 17-27. https://doi.org/10.1111/j.2044-8341.1987.tb02713.x
5. Bradbury, T. N. & Fincham, F. D. (1992). Attributions and behavior in marital interaction. Journal of Personality and Social Psychology, 63(4), 613- 628. https://doi.org/10.1037/0022-3514.63.4.613
6. Butcher, J. N., Mineka, S. & Hooley, J. M. (2013). Anormal psikoloji (1th ed.). İstanbul: Kaknüs yayınları.
7. Büyüköztürk, Ş., Çakmak, E. K., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş. & Demirel, F. (2013). Bilimsel araştırma yöntemleri (14th ed.). Ankara: Pegem Akademi.
8. Canel, A. N. (2012). Evlilik ve aile hayatı (2th ed.). İstanbul: Nakış Ofset.

9. Canel, N. A. (2007). Ailede problem çözme, evlilik doyumu ve örnek bir grup çalışmasının sınanması. (Doctoral dissertation, Marmara University). Retrieved from Council of Higher Education Thesis Center (210292).
10. Caner, M. (2009). Evli bireylerde kendi ebeveynlerini algılama biçimleri erken dönem uyum bozucu şemalar ve eşe yönelik değerlendirmeler arasındaki ilişkiler: Şema Terapi modeli çerçevesinde bir inceleme. (Master dissertation, Hacettepe University). Retrieved from Council of Higher Education Thesis Center (258345).
11. Ceyhan, U. (2022). Partner ve ilişki obsesyonları ile evlilikte yüklemelerin evlilik uyumuyla ilişkisinin incelenmesi. (Master dissertation, Ankara Yıldırım Beyazıt University). Retrieved from Council of Higher Education Thesis Center (756778). Curun, F. (2006). Yüklemeler, iletişim çatışmaları, cinsiyet ve cinsiyet rolü yönelimi ile evlilik doyumu arasındaki ilişki. (Doctoral dissertation, Ankara University). Retrieved from Council of Higher Education Thesis Center (191465).
12. Cüceloğlu, D. (2016). İnsan ve davranışı (28th ed.). İstanbul: Remzi Kitabevi.
13. Cüceloğlu, D. (2017). Evlenmeden önce (1st ed.). İstanbul: Remzi Kitabevi.
14. Çanakçı, M. (2000). Flört ve benlik saygısı arasındaki ilişki. (Master dissertation, Middle East Technical University). Retrieved from Council of Higher Education Thesis Center (94013).
15. Çelenoğlu, A. (2011). Evli bireylerin, bağlanma stillerine ve kendilik algısına göre evlilikte yaşanan sorunlarla başa çıkma yollarının incelenmesi. (Master dissertation, Haliç University). Retrieved from Council of Higher Education Thesis Center (296270).
16. Demoulin, D. F. (1999). A personalized development of self-concept for beginning readers. Education, 120(1), 14-26.
17. Dölen, Z. A. (2014). Üniversite öğrencilerinin yakın ilişkilerinde bağlanım: romantik ilişkilerle ilgili akılcı olmayan inançlar ve cin¬siyet rolleri. (Master dissertation, Muğla Sıtkı Koçman University). Retrieved from Council of Higher Education Thesis Center (412188).
18. Dwire, J. D., & Acklin, M. W. (2024). Assessing self–other agreement and dyadic adjustment in marital dyads. Frontiers in Psychology, 15, 1363165. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2024.1363165
19. Egozi, S., Shalev, O., Svorai, L., Touch, R., & Snir, S. (2024). The Couples' Closeness–Distance Scale– Observation through joint-drawing: A pilot dyadic validation study. Journal of Marital and Family Therapy, 50, 567–588. https://doi.org/10.1111/jmft.12701
20. Erden, A. D. (2016). Kendini izleme tarzı, yakın ilişkilerde yaşanan kaygı ve algılanan eş davranışlarının evlilik doyumu üzerine etkisinin incelenmesi. Ege University- Institue of Social Sciences Thesis Collection (4622).
21. Ersanlı, K. & Kalkan, M. (2008). Evlilik ilişkilerini geliştirme kuram ve uygulama (1th ed.). Ankara: Nobel Yayın Dağıtım.
22. Eisenberg, S. & Patterson, L. E. (1979). Helping clients with special concerns. USA: Houghton Mifflin Company.
23. Festinger, L. (1954). A theory of social comparison processes. Human Relations, 7, 117–140. https://doi.org/10.1177/001872675400700202
24. Festinger, L. (1957). A theory of cognitive dissonance. Stanford: Stanford University Press.
25. Fincham, F. D., Beach, S. D. & Nelson, G. (1987). Attributional process in distressed and nondistressed couples: 3.causal and responsibility attributions for spouse behaviour. Cognitive Therapy Research, 11, 77-83.
26. Fincham, F. D. & Bradbury, T. N. (1988). The impact of attributions in marriage: An experimental analysis. Journal of Social and Clinical Psychology, 7, 147-162. https://doi.org/10.1521/jscp.1988.7.2-3.147
27. Ghasemi A. & Zahediasl S. (2012). Normality tests for statistical analysis: A guide for non-statisticians. International Journal of Endocrinology and Metabolism, 10 (2), 486 - 489. https://doi.org/10.5812/ijem.3505
28. Gladding, S. T. (2015). Aile terapisi: Tarihi, kuram ve uygulamaları. Ankara: Türk Psikolojik Danışma ve Rehberlik Derneği Yayınları.
29. Gülaydın, G. & Semerci, B. (2018). Romantik ilişkisi olan yetişkin bireylerin ilişki doyumlarının bağlanma stilleri, benlik saygısı ve kişilerarası ilişki tarzları açısından incelenmesi. Psikoloji Araştırmaları Dergisi, 3(6), 14-25.
30. Günay, S. (2007). Evlilik çatışması, nedensellik-sorumluluk yüklemeleri, eşlerin evlilik ilişkisinden sağladıkları genel doyuma ilişkin görüşleri ve evliliğe ilişkin değerlendirmeler arasındaki ilişkiler. (Master dissertation, Ankara University). Retrieved from Council of Higher Education Thesis Center (191541).
31. Hamachek, D. E. (1981). Encounters with the ego. Mexico: Interamericana.
32. Heider, F. (1958). The psychology of ınterpersonal relations. New York: Wiley.
33. Işınsu-Halat, M. (2009). Yatırım kuramı bağlamında evli çiftlerde uyum, nedensel ve sorumluluk yüklemeleri ile yalnızlık arasındaki bağlantılar. (Doctoral dissertation, Ankara University). Retrieved from Council of Higher Education Thesis Center (250298).
34. İnanç, B. Y. & Yerlikaya, E. E. (2014). Kişilik kuramları (8th ed.). Ankara: Pegem Akademi.
35. İyiaydın, A. A., & Sümer, Z. H. (2023). The mediational role of intimate partner acceptance and psychological adjustment in the relationship between intimate partner control and marital adjustment. Current Psychology, 42, 1598–1608. https://doi.org/10.1007/s12144-021-01468-2
36. James, W. (1950). The principles of psychology. Oxford, England: Dover Publications.
37. James, W. (1963). The varieties of religious experience. New York: University Boks.
38. Jiang, Z., Xu, L., & Qian, X. (2024). Examining short-term and long-term effects of self-esteem on relationship satisfaction using a dyadic response surface analysis. Journal of Social and Personal Relationships, 41(9), 2592–2615. https://doi.org/10.1177/02654075241248829
39. Kabakçı, E., Tuğrul, C. & Öztan, N. (1993). Birtchnell eş değerlendirme ölçeği: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Türk Psikoloji Dergisi, 8(29), 31-37.
40. Kaplan, H. B. (1986). Social psychology of self-referent behavior. Plenum.
41. Larson, J .H. (2002). The great marriage tune-up book. San Francisco: Jossey- Bass.
42. Murray, S. L., Holmes, J. G. & Griffin, D. L. (2000). Self-esteem and quest for felt security: How perceived regard regulates attacment processes. Journal of Personal and Social Psychology, 78(3), 478-498. https://doi.org/10.1037/0022-3514.78.3.478
43. Özbucak Tıraşoğlu, S.E. & İpek, M. (2019). Evli bireylerde evlilik uyumu ve benlik algısı arasındaki ilişki. Aydın Sağlık Dergisi, 5(1), 69-92.
44. Rogers, C. (1959). A theory of therapy, personality, and interpersonal relationships as developed in the client-centered framework. Boston: Houghton Mifflin.
45. Rogers, C. (1961). On becoming a person. Boston: Houghton Mifflin.
46. Rosenberg, M. (1986). Conceivingthe self. New York: Basic Books
47. Sayar, K. (2003). Kültürel bakış açısından benlik ve kişilik. Yeni Symposium Dergisi, 41(2), 78-85.
48. Schafer, R. B. & Keith P. M. (1992). Self-esteem agreement in the marital relationship. The Journal of Social Psychology, 132(1), 5-9. https://doi.org/10.1080/00224545.1992.9924683
49. Sharpley, C. F. & Khan, J. A. (1982). The relationship between marital adjustment and self-concept for married individuals and couples. Journal of Individual Psychology. 38(1), 62-71.
50. Spainer, G. B. (1976). Measuring dyadic adjustment: New scales for assessing the quality of marriage and similar dyads. Journal of Marriage and The Family, 38(1), 15-28. https://doi.org/10.2307/350547
51. Spanier, G. B. & Lewis, R. A. (1980). Marital quality: A review of the seventies. Journal of Marriage and the Family, 42(4), 825-839. https://doi.org/10.2307/351827
52. Şahin, N. H., Durak, A. & Şahin, N. (1993). Bir grup banka personelinde iş doyumu ve stres. Basılmamış Araştırma Raporu.
53. Tarhan, N. (2016). Kadın psikolojisi (85th ed.). İstanbul: Nesil Yayınları.
54. Tarhan, N. (2017). Mutlu evlilik psikolojisi (28th ed.). İstanbul: Timaş yayınları.
55. Taycan, S. & Kuruoğlu, A. (2014). Evlilik uyumu ile bağlanma stilleri ve mizaç ve karakter özellikleri arasındaki ilişkilerin incelenmesi. Türk Psikiyatri Dergisi, 25(1), 9-18.
56. Taylor, S. E. & Brown, J. D. (1988). Illusion and well-being: A social psychological perspective on mental health. Psychological Bulletin, 103(2), 192-210.
57. Tutarel-Kışlak, Ş. (1995). Cinsiyet, evlilik uyumu, depresyon ile nedensel ve sorumluluk yüklemeleri arası ilişkiler üzerine bir araştırma. (Doctoral dissertation, Ankara University). Retrieved from Council of Higher Education Thesis Center (41466).
58. Tutarel-Kışlak, Ş. (1997). Evlilik uyumu ile nedensellik ve sorumluluk yüklemeleri arasındaki ilişkiler. Türk Psikoloji Dergisi, 12(40), 55-64.
59. Tutarel-Kışlak, Ş. (1999). Evlilik uyum ölçeğinin güvenilirlik ve geçerlilik çalışması, 3P Dergisi, 7(3), 193-199.
60. Tutarel-Kışlak, Ş. & Çavuşoğlu, Ş. (2006). Evlilik uyumu, bağlanma stilleri, yüklemeler ve benlik saygısı arasındaki ilişkiler. Aile ve Toplum Dergisi, 3(9), 61-68.
61. TurkStat, (2025). Turkish Statistical Institute.
62. Tümöz, E. D. (2018). Kadınlarda evlilik doyumunun kadınların kişilik özellikleri, yalnızlık algıları ve eş değerlendirmeleri bağlamında incelenmesi. (Master dissertation, Selçuk University). Retrieved from Council of Higher Education Thesis Center (531738).
63. Uyar, S. (1999). Boşanmış bireylerin evlilik süreci ve bugüne ilişkin psikolojik sorunları üzerine bir araştırma. (Specialization dissertation, Gülhane Military Medical Academy). Retrieved from Council of Higher Education Thesis Center (86876).
64. Yıldırım, İ. (2019). Evli bireylerde kendilik algısı, algılanan eş davranışları, ilişkide yükleme tarzları ve çift uyumu ilişkisinin incelenmesi. (Master dissertation, Van Yüzüncü Yıl University). Retrieved from Council of Higher Education Thesis Center (578174).
65. Yıldız, M. A. & Baytemir, K. (2016). Evli bireylerde evlilik doyumu ile yaşam doyumu arasındaki ilişkide benlik saygısının aracılığı. İnönü Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 17(1), 67-80.