Muluk al-Tawaʾif Banu Hud Emirates: Its Foundation, Political Development, Administrative and Socio-Economic Structure (431–503/1039–1110)

Öz

The Banu Hud Emirate (431–503/1039–1110), one of the leading political entities of the Muluk al-Tawaʾif period that emerged following the collapse of the Umayyad Caliphate of al-Andalus, was among the most prominent dynasties of its time in terms of its foundation, political development, administrative structure, and social composition. Established with Saraqusta (present-day Zaragoza) as its capital, the emirate occupied a strategically important position in the northeastern Iberian Peninsula, which led to continuous struggles with both neighboring Muslim principalities and the Christian kingdoms. Following its founder, Sulayman b. Hud, subsequent rulers failed to maintain political stability due to internal conflicts and external pressures, a situation that accelerated the decline of the emirate. Although the administrative organization of the Banu Hud was largely based on the traditions of the Umayyads of al-Andalus, it was unable to develop institutional innovations capable of meeting the needs of the period. The social structure consisted of Arabs, Berbers, Muwallads, Jews, Christian Dhimmīs, and Slavic elements living together, and this multicultural composition contributed significant social and economic dynamism to Saraqusta. In particular, the contributions of the Jewish and Christian communities to scholarship, the arts, and administration were remarkable. However, persistent struggles for the throne, heavy taxation, and civil wars severely affected the lower social classes and ultimately weakened the emirate. Following the incorporation of Saraqusta into the Almoravid dominion in 503/1110, the Banu Hud Emirate came to an end when its remaining territories were completely conquered by the Kingdom of Aragon in 511/1118.

Anahtar Kelimeler

• Banu Hud
• Saraqusta
• Muluk al-Tawaʾif
• al-Andalus
• Almoravids.

Mülûkü’t-Tavâif Beni Hûd Emirliği: Kuruluşu, Siyasi Gelişimi, İdari ve Sosyo-Ekonomik Yapısı (H.431-503 / M.1039-1110)

Öz

Endülüs’te Emevî hilafetinin yıkılmasından sonra ortaya çıkan Mülûkü't-Tavâif Dönemi'nin önde gelen siyasi oluşumlarından biri olan Beni Hûd Emirliği H.431-503/M.1039-1110, kuruluş süreci, siyasi gelişimi, idarî yapısı ve toplumsal dokusuyla dönemin dikkat çeken hanedanlarından biri olmuştur. Sarakusta (Bugünkü Zaragoza) merkezli olarak kurulan bu emirlik, özellikle kuzeydoğudaki stratejik konumu nedeniyle hem Müslüman emirliklerle hem de Hristiyan krallıklarla sürekli mücadele içinde bulunmuştur. Kurucusu olan Süleyman b. Hûd’un ardından gelen yöneticiler, iç siyasi çekişmeler ve dış baskılar nedeniyle yönetimde istikrar sağlayamamışlar ve bu durum emirliğin çöküşünü hızlandırmıştır. Beni Hûd’un idari yapılanması Endülüs Emevî geleneklerine dayanmakla birlikte dönemin ihtiyaçlarına cevap verecek kurumsal yenilikler geliştirilememiştir. Toplumsal yapıda ise Araplar, Berberîler, Müvelledler, Yahûdiler, Hristiyan Zimmiler ve Slav kökenli unsurlar bir arada yaşamış ve bu çok kültürlü yapı, Sarakusta’ya zengin bir sosyal ve ekonomik dinamizm kazandırmıştır. Özellikle Yahûdi ve Hristiyan cemaatlerin bilim, sanat ve yönetimdeki katkıları dikkat çekicidir. Ancak süregelen taht kavgaları, ağır vergi yükü ve iç savaşlar, halk sınıflarının büyük ölçüde zarar görmesine yol açmış, sonunda emirliğin zayıflamasına neden olmuştur. Beni Hûd Emirliği H.503/M.1110 yılında Sarakusta’nın Murâbıt hâkimiyeti altına girmesinin ardından H.511/M.1118’de Aragon Krallığı tarafından tamamen fethedilerek yıkılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Beni Hûd
• Sarakusta
• Mülûkü't-Tavâif
• Endülüs
• Murâbıtlar

Kaynakça

1. İnan, M. A. (1988). Devletü’l-İslâm fi’l-Endelüs. Kahire: Mektebetü’l-Hancî, Üçüncü Baskı.
2. Abbâdî, A. (1979). el-İslam fi Ard el-Endülüs, C. 10. Kahire: Mecellet'ül âlem el-Fikir.
3. Abdülhalim, R. (2009). el-Alâkât beyne’l-Endelüsi’l-İslâmiyye ve İsbanya en-Nasraniyye fi Asri Benî Ümeyye ve Mülûki’t-Tavâif. Beyrut: Daru’l-Kütübi’l-İslâmiyye.
4. Arefe, M. (1993). Hıttet eş-Şurta bil-Endülüs fi Ahd-il Halife el-Hakem el-Mustansır (H.350-366/M.961-976). Kahire: Mecellet-ül Muarrih-il Masri.
5. Arslan, Ş. (1997). el-Hulelu’s-Sündüsiyye fi Ahbâri ve’l-Asâri’l-Endelüsiye. Beyrut: C. 2, Dar ve Mektebe-t el-Hayat.
6. Balbas, L. T. (1953). “el-Ebniyeti’l-İsbaniyyeti’lİslâmiyye” . Madrid: (Arapça Terc. Aliye İbrahim elGani), Mecellet el- Ma’had elMısri li’d-Dirasat el-İslâmiyye.
7. Bustani, B. (1887). dairetü'l Ma’rif el-Karn el-İşrin, . Beyrut: Dar'ül Ma’rife.
8. Dahmani, Ş. M. (2006). el-Alakat es-Siyasiye Beyne et-Taifeteyn el-Endülüsiye ve el-Berberiye fi Cenub el-Endülüs fi Asr Mülûkü't-Tavâif. İskenderiye: Müesseset'ül Şebab el-Camia.

9. Dâvûd, A. N. (1992). Devle-t Beni Hûd fi Sarakusta, İslam Tarihinde Bir Araştırma. (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi). İskenderiye: İskenderiye Üniversitesi.
10. Dendeş, İ. (1988). el-Endelüs fî Nihâyeti’l-Murâbitîn ve Müstehilli’l-Muvahhiddîn Asri’-Tavâifi’s-Sânî, Daru’l-Ğarbi’l-İslamî. Beyrut: Dar'ül Garb el-İslami.
11. Devlet, A. S. (1959). Coğrafya el-'Alem ’Dirase İklimiyye’. Kahire: Mektebet'ül incilü'ül Mısrıyya.
12. Dozy, R. (2012). Mülûkü't-Tavâ'if ve Nazarât fi Târihi'l-İslam. Mısır: Çev: Kâmil Keylani, Müesses-et Hindavi.
13. Ebi Ras, M. B.-N.-M. (2002). el-Hilel es-Sündüsiyye fi Şein Vahran ve el-Cezire el-Endülüsiyye,. Trablus: Thk. Selime Bin’amır, Menşurat Cemiyet ed-Dava el-İslamiyye el-A’lemiyye,.
14. Ebu Sa', H. A. (2007). Kurtuba fi Zıl Beni Cuhur (H.422-462/M.1031-1070), ,. Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi. Bingazi: University of Benghazi.
15. Ebu Şa'riye, H. M. (2011). et-Tarih es-Siyasi ve el-Hadari li-Memleket Beni Hûd fi Sarakusta (H.431-503/M.1039-1110). Yayınlanmış Yüksek Lisans Tezi. Bİngazi: University of Benghazi.
16. Ebu’l-Kâsım, M. b. (2004). ez-Zehrat el-Mensura fi Nektub el-Ahbar el-Mesura. Kahire: Mektebet'ül Sakafa ed-diniye.
17. ed-Debbağ, A. (2011). Sarakusta (Zaragoza) Bavvabe-t el-Endülüs el-Şimaliyye fi A’sr Beni Hûd (M.1038-1109/H.430-503). Mısır: Dar'ül Hilal li-Tiba' ve en-Neşir.
18. ed-Duri, T. A. (1997). Tarih el-Müslimin ve Âsarihim fi el-Endülüs. Trablus: Menşurat Cami'et Nasır.
19. el-Bekrî, E. U. (1968). el-Mesâlik ve’l-Memâlik. Bağdad: (nşr. Abdurrahman Ali el-Haccî), ed-Dar-ul Arabiye.
20. el-Kureşi, M. B. (1990). Ma’lim el-Kurbe fi Taleb el-Hisbe, ‘’et-Turas el-İktisadi el-İslami’’ kitabında geçmiştir, ‘’Abdulhamit Faid’’ sunmuştur. Beyrut: Darü'l Hadise.
21. el-Kürevi, İ., & şerefettin, A. (1984). el-Hadaratu'l Arabiyye. Kuveyt: Dar Zatü'l Selasil.
22. el-Udri. (1965). Ters’i el-Ahbar ve Tenv’i el-Asar ve el-Bustan fi Garaip el-Buldan ve el-Mesalik ila Cem’i el-Memalik. Madrid: (thk, Abdulaziz el-Ahvani), Ma’had ed-Dirasat el-İslamiyye.
23. Endelüsî, Y. b. (1956). Kitâbu Ahkâmi’s-Sûk. Madrid: (nşr. M. A. Mekkî), Sahifetu’lMa‘hedi’l-Mısrî li’d-dirâsâti’lİslâmiyye.
24. Erbil, K. (2025). Mülûkü’t-tavâif’in Etkili Emirliklerinden Hûdîler. Gümüşhane Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 14(27), 133-165. https://doi.org/10.53683/gifad.1534802.
25. es-Sâmerrâî, H. İ., Tâhâ, A., & Maslûb, N. (2000). Târîhu’l-Arab ve Hadâratuhum fi’l-Endülüs. Beyrut: Dâru’l-Kitâbi’lCedîdi’l-Müttehide.
26. es-Seyyid, K. (2014). Muhadarat fi Tarih el-Mağrib ve el-Endülüs. İskenderiye: Merkez el-İskenderiyye Li'l-kitab.
27. es-Seyyid, K. (tarih yok). Tarihu Medineti Belensiye fi'l Asr el-İslami. İskenderiye: Merkez el-İskenderiye li-Lkitab.
28. es-Seyyid, K. (tarih yok). Tarihu’l-Endelüs el-İktisadî fi Asri Devletey elMurabitûn ve’l-Muvahhidûn. İskernderiye: Merkez el-İskenderiye li'L-kitab.
29. Eşbâh, Y. (1996). Târîhu’l-Endelüs fî asri’l-Murâbitîn ve’l-Muvahhidîn. trc. Muhammed Abdullah İnân. . Kahire: Mektebetü’l-Hâncî, B. 2, C. 1.
30. et-Tlisi, B., & ez-Zuveyb, C. (2002). Tarihu'l Hadaratü'l İslamiye. Beyrut: Dar el-Madar eL-İslami.
31. et-Tuvati, A. (1967). Ma’sat İnhiyar el-Vucud el-Arabi bil-Endülüs. ed-Darü'l-Beyda: Mektebetü'l-İrşad.
32. ez-Zührî, M. b. (1911). Kitabü'l-Coğrafya. Kahire: Thk. Muhammed Hac Sadık, Mektebetü'l Sakafat'i-Diniye.
33. Haccî, A. (1983). et-Târîhu’l-Endelüsî mine’lFethi’l-İslâmî Hattâ Sukûtu Gırnata. Kâhire: Dâru’l-İ’tisâm.
34. Hâlis, S. (1981). İşbiliye fi'l-Karn el-Hamis el-Hicri. Beyrut: Daru'l-Sakâfa.
35. Hasan, İ. H. (1962). en-Nuzum el-İslâmiyye. Kahire: Mektebetu Nahdeti'l Mısriyye.
36. Hattâb, M. (1966). Kâdet Feth'il-Mağrib'il-Arabî. Beyrut: Matba'at Dâr'il-Feth.
37. Himyerî, A. (1937). Sıfatu’l-Ceziretu’l-Endelüs. Kahire: (thk, Lévi PROVENÇAL), Matba’at Licne-t et-Telif ve et-Terceme ve en-Neşir.
38. Holstar, W. (1988). Avrupa fi'l-Usur el-Vusta,. Kahire: Çev: Muhammed Fethi eş-Şair, Mektebetü'l İnco el-Mısriye.
39. Huşenî, M. (1982). Kudatu Kurtuba. Kahire, Beyrut: (Thk. İbrahim el-Ebyari), Daru’l-Kitabi’l-Mısri, Daru’l-Kitabi’l-Lübnani.
40. İbn Abdun, M. A.-T. (1955). Risaletu İbni Abdun fi’lKada ve’l-Hisbe. Kahire: (Thk: Levi Provencial, Selâsu Resâil Endelüsiyye fi Adabi’l-Hisbe ve’l-Muhtesib adıyla yayınlandı), el-Ma’hedi’l-İlmi’lFransi li’l-Asari’ş-Şarkiyye.
41. İbn Bessâm, A. E.-Ş. (1978). ez-Zahîre fî Mehâsin-i Ehli’l-Cezîre. Beyrut: (Thk: İhsan Abbas), Dâru’s-Sekâfe.
42. İbn Bulukkîn, e.-E. A. (1955). et-Tibiyan. Kahire: (Tahk.Levi Provençial), Daru’l-Mearif, Bu eser Muzekkireat Emir Abdullah adıyla yayınlanmıştır.
43. İbn Ebī Zer. (1972). el-Enīsu’l-Mutrib bi-Ravḍi’l-Kirtās fī Ahbāri Mulūki’l-Maġrib ve Tārīhu Medīneti Fās. Ribat: Daru'l Mansur.
44. İbn Hayyan. (1973). el-Muktebes min Enbâi Ehli’l-Endelüs. Beyrut: (Thk: Mahmûd Ali Mekkî), Dâru’l-Kitâbi’l-Arabî.
45. İbn İzârî, E. A. (1983). el-Beyanu’l-Muğrib fi Ahbari’l-Endelüs ve’l-Mağrib. Beyrut: (Thk: G.S.Colin – E.Levi Provençal), Daru’s-Sekafe.
46. İbn-Haldûn. (1971). Kitâbü’l-İber ve Dîvânü’lMübtedei ve’l-Haber. Beyrut: Müessesetü’l-A’lâ li’l-Matbûât.
47. İbn-Haldûn. (1998). el-Mukaddime. Beyrut: Daru'l Fikir (Thk.Halil Şehhade).
48. İbn-Hazm, e.-E. (1982). Cemheratu Ensâbi’l-Arab. Kahire: (Thk. Abdüsselam Muhammed Harun), Daru’l-Maarif.
49. İbn-Saîd. (1980). el-Muğrib fî Hule’l-Mağrib. Kahire: (Üçüncü Baskı), (Thk: Şevki Dayf), Dâru’l-Meârif.
50. İbnu’l-Hatîb. (1956). A’mal el-iIlam. Beyrut: Darü'l Mekşuf.
51. İbnü’l-Kerdebus. (1971). Tarihu el-Endülüs,. Madrid: Ma'had ed-Dirasat el-İslamiyye.
52. İbnü’s-Simak, e.-A. (1979). el-Hilel el-Muşiye fi Zikri’l-Ahbari’l-Marakeşiyye. ed-Dârü'l Beydâ: (Thk. Süheyl Zekkar - Abdülkadir Zemame), Darü’r-Reşad el-Hadise.
53. İbnü'l-Ebbar. (1961). A’tab el-Kitab,. Şam: thk, Salih el-Eşter, Metbua'at Mucem'tü'l-Luggatü'l Arabiya.
54. İbnü'l-Ebbar. (1963). el-Hulletu’s-Siyera. Kahire: thk, Hüseyin Munis, eş-Şirketu’l-Arabiyye li’t-Tibae ve’n-Neşr.
55. İdrîsî, Ş. (2002). Nüzhetü’l-Müştak fi İhtiraki’l-Afak. Kahire: Mektebetü’s-Sekafe’dDiniyye t.y.
56. Kazvinî, Z. b. (1969). Asaru’l-Bilad ve Ahbaru’l-'İbad. Beyrut: Dar Sadr.
57. Kehiyle, U. (1998). el-Kutuf ed-Devani fi et-Tarih el-İsbani. Kahire: Darü'l Kutub el-Mısriyye.
58. Kennedy, H. (1996). Muslim Spain and Portugal, . London and Newyork: Roudlege Taylor&Francis Group.
59. Kernus, M. (1954). Şeriatü'l Hisbe fi el-İslam, Mecellet Liva el-İslam,. Kahire: Darü'l Kitab el-Arabi.
60. Kürd Ali, M. (1939). Kitab fi el-Hisbe. Kahire: Meceletü'l Sakafa, b.1.
61. Makkarî, A. B. (1983). Nefhu’t-Tîb Min Ğusni’l-Endelüsi’r-Ratîb I-VII. Beyrut: thk. İhsan Abbas, Dâru Sâdır.
62. Meçhul, M. (1989). Ahbaru Mecmû’a fi Fethi’l-Endelüs. Beyrut: (Thk: İbrahim el-Ebyari), Daru’l-Kitabi’l-Lübnani.
63. Merrâkuşî, A. b. (1963). el-Mu’cib fî Telhîs-i Ahbâri’l-Mağrib. Kahire: (Thk: Muhammed Saîd elUryân), el-Meclisü’l-A’lâ li’şŞuûni’l-İslâmiyye.
64. Munis, H. (1958). es-Sayyid el-Kâmbîtûr ve A'lakatuhu bil-Müslimin. Kahire: el-Mecelletü't Tarihiye el-Mısriyye. Munis, H. (1963). Rıhletü’l-Endelüs: Hadîsü’l-Firdevsi’l-Mev’ûd. Cedde: Dâru’s-Su’ûdiyye.
65. Munis, H. (1985). Fecru’l-Endelüs, Endülüs Tarihinde Bir Çalışma. Cidde: Daru’s-Suudiyye.
66. Munis, H. (1992). es-Süğrü’l-A’lâ el-Endülüsi fi Asr el-Murabitin,. Kahire: Mektebetü'l Sakafati'l diniye.
67. Sâlim, S. A. (1984). Kurtuba Hâdıratü’l-Hilafe fi’l-Endelüs. İskenderiyye: Müessesetü Şebâbi’l-Câmia.
68. Sebteci, H. (2023). Şiddet İkliminde Kılıç ile Kalemin Keskinliği: Cluny Manastır Başrahibi Muhterem Peter Örneği,. Ortaçağ Araştırmaları Dergisi.
69. Şatşat, A. (2001). Tarihu'l İslam fi el-Endülüs. Kahire: Daru Kiba.
70. Üveys, A. (2000). İbn Hazm el-Endelüsî ve cühûduhü fi'l-bahsi't-târîhî ve'l-hadârî, . Kahire: Dâru’l-İ‘tisâm.
71. Zeydan, J. (1935). Tarihü't-Temeddün el-İslami. Beyrut: Darü'l Hilal.