Türkiye’de Gençlik Refahının Aile Temelli Kurumsallaşması: Tarihsel-Kurumsal Bir Analiz ve Sosyal Politika Çıktıları

Öz

Öz: Bu çalışma, Türkiye’de gençlik refahının bireysel sosyal vatandaşlık hakları temelinde değil, aile merkezli bir yapı içerisinde nasıl kurumsallaştığını tarihsel-kurumsal bir perspektifle analiz etmeyi amaçlamaktadır. Araştırmada nitel araştırma deseni benimsenmiş; 1924, 1961 ve 1982 Anayasaları ile 1963-2024 yıllarını kapsayan on iki Beş Yıllık Kalkınma Planı doküman analizi tekniğiyle incelenmiştir. Veriler, tarihsel kurumsalcılığın "patika bağımlılığı" ve "kritik eşik" kavramları çerçevesinde tematik analiz yöntemiyle çözümlenmiştir. Analiz sonuçları, Türkiye’de gençlik refahının "örtük aileselcilik" (implicit familialism) temelinde inşa edildiğini ortaya koymaktadır. 1960’larda "beşerî sermaye" odaklı sosyal yatırım denemeleri yapılsa da, 1980 sonrası neoliberal dönüşüm ve 1982 Anayasası ile sosyal risklerin yönetimi sistematik olarak hanehalkına devredilmiştir. Güncel planlarda ise gençliğin "girişimcilik" söylemiyle bireysel kadere terk edildiği, ancak bu süreçte ailenin bir "emniyet supabı" olarak kurumsal patikadaki yerini koruduğu görülmektedir. Çalışma, Türkiye’deki yüksek NEET (Ne eğitimde ne istihdamda) oranlarının ve gecikmiş yetişkinlik olgusunun bu aileselci tercihin yapısal bir sonucu olduğunu savunmaktadır. Çözüm olarak, gençlerin aileden bağımsızlaşmasını sağlayacak "Bireysel Sosyal Vatandaşlık" statüsünün tesisi, "Gençlik Geçiş Ödeneği" ve üçüncü sektörün sosyal ekonomi aktörü olarak güçlendirilmesi önerilmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Gençlik Refahı
• Sosyal Politika
• Aileselcilik
• Beş Yıllık Kalkınma Planları
• Tarihsel Kurumsalcılık.

Destekleyen Kurum

Hacı Bayram Veli Üniversitesi

Etik Beyan

Çalışmada kullanılan tüm belgeler, kamuya açık ve resmî yayınlar olması hasebiyle 25.02.2020 tarihli ve 31050 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan etik kurul izni gerektiren durumların dışındadır. Araştırmanın temel sınırlılığı, gençlik refahının sadece "resmi belgeler" üzerinden analiz edilmesidir; uygulamanın sahadaki yansımaları (istatistiksel veriler) sadece tartışma bölümünde destekleyici unsur olarak kullanılmıştır.

Teşekkür

Makalenin taslak halini inceleyerek değerli yorumlarını paylaşan Prof. Dr. Murat Atan’a teşekkürlerimi sunarım.

Family-Based Institutionalization of Youth Welfare in Türkiye: A Historical-Institutional Analysis and Social Policy Implications

Öz

This study aims to analyze the institutionalization of youth welfare in Turkey from a historical-institutionalist perspective, focusing on why it has developed within a family-centered framework rather than through individual social citizenship rights. A qualitative research design was employed, involving a document analysis of the 1924, 1961, and 1982 Constitutions, alongside twelve Five-Year Development Plans covering the period from 1963 to 2024. The data were interpreted using thematic analysis based on the concepts of "path dependency" and "critical junctures" from historical institutionalism. The findings indicate that youth welfare in Turkey is built upon "implicit familialism." Despite social investment attempts focused on "human capital" in the 1960s, the post-1980 neoliberal transition and the 1982 Constitution systematically transferred the management of social risks to the household. In contemporary plans, while youth are encouraged through a discourse of "entrepreneurship," the family continues to function as a "safety valve," maintaining its place within the institutional path. The study argues that high NEET (Not in Education, Employment, or Training) rates and the phenomenon of "delayed adulthood" in Turkey are structural consequences of this familialist policy choice. To address these challenges, the study proposes the establishment of an "Individual Social Citizenship" status to facilitate youth de-familialization, the introduction of a "Youth Transition Allowance," and the empowerment of the third sector as a social economy actor.

Anahtar Kelimeler

• Youth Welfare
• Social Policy
• Familialism
• Five-Year Development Plans
• Historical Institutionalism.

Destekleyen Kurum

Haci Bayram Veli University

Etik Beyan

All documents used in the study are public and official publications and therefore fall outside the scope of situations requiring ethics committee approval as published in the Official Gazette dated 25.02.2020 and numbered 31050. The main limitation of the research is that youth well-being is analyzed solely based on "official documents"; field-level implications of the practice (statistical data) were used only as supporting elements in the discussion section.

Teşekkür

I would like to thank Prof. Dr. Murat Atan for reviewing the draft version of the article and sharing his valuable comments.

Kaynakça

1. Beck, U. (1992). Risk society: Towards a new modernity (M. Ritter, Trans.). Sage. (Original work published 1986).
2. Bowen, G. A. (2009). Document analysis as a qualitative research method. Qualitative Research Journal, 9(2), 27-40. https://doi.org/10.3316/QRJ0902027.
3. Buğra, A. (2021). Kapitalizm, yoksulluk ve Türkiye’de sosyal politika. İletişim Yayınları.
4. Buğra, A., & Keyder, Ç. (2006). The Turkish welfare regime in transformation. Journal of European Social Policy, 16(3), 211-228. https://doi.org/10.1177/0958928706065593.
5. Castles, F. G. (1995). Welfare state development in Southern Europe. West European Politics, 18(2), 291-313. https://doi.org/10.1080/01402389508425073.
6. Chauvel, L. (2006a). Les classes moyennes à la dérive. Seuil.
7. Chauvel, L. (2006b). Social generations, life chances and welfare regime sustainability. In P. D. Culpepper, P. A. Hall, & B. Palier (Eds.), Changing France: The politics that markets make (pp. 150-175). Palgrave Macmillan.
8. Devlet Planlama Teşkilatı. (1963). Birinci Beş Yıllık Kalkınma Planı (1963-1967). https://www.sbb.gov.tr/wp-content/uploads/2022/07/Kalkinma_Plani_Birinci_Bes_Yillik_1963-1967.pdf.

9. Devlet Planlama Teşkilatı. (1967). İkinci Beş Yıllık Kalkınma Planı (1968-1972). https://www.sbb.gov.tr/wp-content/uploads/2022/07/Ikinci_Bes_Kalkinma_Plani-1968-1972.pdf.
10. Devlet Planlama Teşkilatı. (1973). Üçüncü Beş Yıllık Kalkınma Planı (1973-1977). https://www.sbb.gov.tr/wp-content/uploads/2022/08/Yeni-Strateji-ve-Kalkinma-Plani_Ucuncu-Bes-Yil_1973_1977.pdf.
11. Devlet Planlama Teşkilatı. (1979). Dördüncü Beş Yıllık Kalkınma Planı (1979-1983). https://www.sbb.gov.tr/wp-content/uploads/2022/08/Dorduncu-Bes-Yillik-Kalkinma-Plani_1979_1983.pdf.
12. Devlet Planlama Teşkilatı. (1984). Beşinci Beş Yıllık Kalkınma Planı (1985-1989). https://www.sbb.gov.tr/wp-content/uploads/2022/08/Besinci-Bes-Yillik-Kalkinma-Plani-1985-1989.pdf.
13. Devlet Planlama Teşkilatı. (1989). Altıncı Beş Yıllık Kalkınma Planı (1990-1994). https://www.sbb.gov.tr/wp-content/uploads/2022/07/Altinci_Bes_Yillik_Kalkinma_Plani-1990-1994.pdf.
14. Devlet Planlama Teşkilatı. (1995). Yedinci Beş Yıllık Kalkınma Planı (1996-2000). https://www.sbb.gov.tr/wp-content/uploads/2022/07/Yedinci_Bes_Yillik_Kalkinma_Plani-1996-2000.pdf.
15. Devlet Planlama Teşkilatı. (2000). Uzun Vadeli Strateji ve Sekizinci Beş Yıllık Kalkınma Planı (2001-2005). https://www.sbb.gov.tr/wp-content/uploads/2022/07/Uun_Vadeli_Strateji_ve_Sekizinci_Bes_Yillik_Kalkinma_Plani-2001-2005.pdf.
16. Devlet Planlama Teşkilatı. (2006). Dokuzuncu Kalkınma Planı (2007-2013). https://www.sbb.gov.tr/wp-content/uploads/2025/03/Dokuzuncu_Kalkinma_Plani_2007-2013.pdf.
17. Esping-Andersen, G. (1990). The three worlds of welfare capitalism. Polity Press.
18. Eurofound. (2024). Becoming adults: Young people in a post-pandemic world. Publications Office of the European Union. https://doi.org/10.2806/87785.
19. European Commission. (2020, July 1). Youth employment support: A bridge to jobs for the next generation (COM(2020) 276 final). https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX:52020DC0276.
20. Eurostat. (2023, September 4). When do young Europeans leave their parental home? https://ec.europa.eu/eurostat/web/products-eurostat-news/w/ddn-20230904-1.
21. Evers, A. (1995). Part of the welfare mix: The third sector as an intermediate area. Voluntas: International Journal of Voluntary and Nonprofit Organizations, 6(2), 159-182. https://doi.org/10.1007/BF02353995.
22. Ferraretto, V., & Vitali, A. (2024). The transition to adulthood in Europe at the intersection of gender and parental socioeconomic status. Demographic Research, 51, 723-762. https://doi.org/10.4054/DemRes.2024.51.23.
23. Ferrera, M. (1996). The Southern model of welfare in social Europe. Journal of European Social Policy, 6(1), 17-37. https://doi.org/10.1177/095892879600600.
24. Furlong, A., & Cartmel, F. (2007). Young people and social change: New perspectives (2nd ed.). Open University Press.
25. Gal, J. (2010). Is there an extended family of Mediterranean welfare states? Journal of European Social Policy, 20(4), 283-300. https://doi.org/10.1177/095892871037437.
26. Gençlik ve Spor Bakanlığı. (2013, 27 Ocak). Ulusal Gençlik ve Spor Politikası Belgesi (Bakanlar Kurulu Kararı No. 2012/4242). Resmî Gazete (Sayı 28541). https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2013/01/20130127-8-1.pdf.
27. Hall, P. A., & Taylor, R. C. R. (1996). Political science and the three new institutionalisms. Political Studies, 44(5), 936-957. https://doi.org/10.1111/j.1467-9248.1996.tb0034.
28. Hofmann, S. C., & Yeo, A. (2024). Historical institutionalism and institutional design: Divergent pathways to regime complexes in Asia and Europe. European Journal of International Relations, 30(2), 306-332. https://doi.org/10.1177/1354066123117071.
29. Leibfried, S. (1992). Towards a European welfare state? On integrating poverty regimes into the European Community. In Z. Ferge & J. E. Kolberg (Eds.), Social policy in a changing Europe (pp. 245-279). Campus Verlag.
30. Lewis, J. (1992). Gender and the development of welfare regimes. Journal of European Social Policy, 2(3), 159-173. https://doi.org/10.1177/095892879200200301.
31. Lüküslü, D. (2009). Türkiye’de “gençlik miti”: 1980 sonrası Türkiye gençliği. İletişim Yayınları.
32. Mahoney, J. (2000). Path dependence in historical sociology. Theory and Society, 29(4), 507-548. https://doi.org/10.1023/A:1007113830879.
33. Marshall, T. H. (1950). Citizenship and social class, and other essays. Cambridge University Press.
34. Moreno, L. (2006). The model of social protection in Southern Europe: Enduring characteristics? Revue française des affaires sociales, (5), 73-95. https://doi.org/10.3917/rfas.en605.0073.
35. OECD. (2022). Youth not in employment, education or training (NEET) [Data set]. Retrieved September 3, 2026, from https://doi.org/10.1787/72d1033a-en. OECD. (2024). Creating pathways to success for young people. OECD Publishing. https://www.oecd.org/content/dam/oecd/en/publications/reports/2024/11/creating-pathways-to-success-for-young-people_085a8502/fa0145d1-en.pdf.
36. Pestoff, V. A. (1992). Third sector and co-operative services—An alternative to privatization. Journal of Consumer Policy, 15(1), 21-45. https://doi.org/10.1007/BF01016352.
37. Pierson, P. (2000). Increasing returns, path dependence, and the study of politics. American Political Science Review, 94(2), 251–267. https://doi.org/10.2307/2586011.
38. Rhodes, M. (1996). Southern European welfare states: Identity, problems and prospects for reform. South European Society and Politics, 1(3), 1-22. https://doi.org/10.1080/13608749608539480.
39. Saraceno, C. (1994). The ambivalent familism of the Italian welfare state. Social Politics: International Studies in Gender, State & Society, 1(1), 60-82. https://doi.org/10.1093/sp/1.1.60.
40. Saraceno, C., & Keck, W. (2010). Can we identify intergenerational policy regimes in Europe? European Societies, 12(5), 675-696. https://doi.org/10.1080/14616696.2010.483006.
41. Standing, G. (2011). The precariat: The new dangerous class. Bloomsbury Academic.
42. Steinmo, S. (2008). Historical institutionalism. In D. della Porta & M. Keating (Eds.), Approaches and methodologies in the social sciences: A pluralist perspective (pp. 118-138). Cambridge University Press.
43. T.C. Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı. (2019). On Birinci Kalkınma Planı (2019-2023). https://www.sbb.gov.tr/wp-content/uploads/2022/07/On_Birinci_Kalkinma_Plani-2019-2023.pdf.
44. T.C. Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı. (2023). On İkinci Kalkınma Planı (2024-2028). https://www.sbb.gov.tr/wp-content/uploads/2025/06/Onuncu_Kalkinma_Plani-2014-2018.pdf.
45. T.C. Kalkınma Bakanlığı. (2013). Onuncu Kalkınma Planı (2014-2018). https://www.sbb.gov.tr/wp-content/uploads/2025/06/Onuncu_Kalkinma_Plani-2014-2018.pdf
46. Teşkilât-ı Esasiye Kanunu (Kanun No. 491). (1924, 24 Mayıs). Resmî Gazete (Sayı 71). https://www.tbmm.gov.tr/anayasa/yirmi-dort-teskilati-esasiye-kanunu.
47. Türkiye Cumhuriyeti Anayasası (Kanun No. 334). (1961, 20 Temmuz). Resmî Gazete (Sayı 10859). https://www.tbmm.gov.tr/anayasa/altmis-bir-anayasasi.
48. Türkiye Cumhuriyeti Anayasası (Kanun No. 2709). (1982, 9 Kasım). Resmî Gazete (Sayı 17863, Mükerrer). https://www.tbmm.gov.tr/anayasa/seksen-iki-anayasasi.
49. Vardar, N. B., Yanık İlhan, B., Ekal Şimşek, B., Bozkurt, G., & Erer, E. (2023). Leaving the nest: Inquiring the determinant factors of leaving the parental home for young individuals in Turkey. Fiscaoeconomia, 7(3), 2273-2301. https://doi.org/10.25295/fsecon.1328687.
50. Walther, A. (2006). Regimes of youth transitions: Choice, flexibility and security in young people’s experiences across different European contexts. Young, 14(2), 119-139. https://doi.org/10.1177/1103308806062737.
51. Yentürk, N. (2018). Sosyal yardımlardan güvenliğe Türkiye’nin kamu harcamaları (2006-2017). İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları.