![Eski Türk Edebiyatı Araştırmaları Dergisi [Journal Of Old Turkish Literature Researches] Kapak](https://dergipark.org.tr/media/cache/journal_croped/8840/7a2a/f31d/69ad3ada45c121.94418680.jpeg)
NEDÎM DÎVÂNI’NDA KUŞLAR
Öz
Dîvân şiiri, zengin anlam dünyasına sahiptir. Dîvân şairleri, şiirlerini yazma sürecinde Kur’ân-ı Kerîm, Hz. Muhammed, Hadîs-i Şerîf, peygamber kıssaları, tasavvuf, çeşitli ilim dalları, tarihî-efsanevî olaylar, tabiat ve günlük yaşam gibi pek çok kaynaktan ilham almışlardır. Dîvân şiirlerinin muhtevaları incelendiğinde şiirlerde gerçek, mecazî ya da efsanevî olarak anlamı zenginleştiren çeşitli kuş adları dikkat çekmektedir.
Nedîm, 18. yüzyılın ve tüm dîvân şiirinin en büyük şairlerindendir. “Lâle Devri” şairi olarak bilinen Nedîm, asıl şöhretini Dîvân’ı ile kazanmıştır. Nedîm Dîvânı’nda anlamı zenginleştiren 26 farklı kuş adı ve bu kuş adlarının geçtiği 161 bend/beyit tespit edilmiştir. Beyitlerde geçen bu kuşlar; efsanevî kuşlar (sîmurg, hümâ, ankâ, hüdhüd, semender), yırtıcı kuşlar (bûm, nesr, ukâb, şâhin, şahbâz, bâz, huffâş, zagan) ve evcil kuşlar (andelîb, bülbül, kebûter, kumrî, bebgâ/tûtî, tezerv, sülün, tavûs) olarak sınıflandırılmıştır. Kuşların şiirlerin anlam dünyasına katkılarını belirlemek amacıyla kuşların özellikleri, insanoğlunun muhayyilesindeki çağrışımları, kuşlara dayalı inanışlar ve dîvân şiirinde kullanım biçimleri araştırılmıştır. Nedîm Dîvânı’nda kuşların gerçek ve efsanevî dünyadaki yaşamlarının, zâhire ve bâtına ait özelliklerinin doğrudan ya da edebî sanatlar vasıtasıyla şiirlere yansıtıldığı; kuşlara ait sembol ve benzetmelerle şiirlerde anlam zenginliği oluşturulduğu görülmüştür. Nicel ve nitel araştırma yöntemlerinden yararlanılarak hazırlanan bu çalışmada, Nedîm Dîvânı’nda Kuşlar örneği ile kuşların anlam bakımından dîvân şiirine katkısı ortaya konulmaya çalışılmıştır.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- AKBUDAK, Yasemin (2008). “Nedim'in Şiirlerinde Aşkı Besleyen İki Kavram”, Journal of Istanbul University Faculty of Theology, (18), 249-276.
- AKIN, Erhan vd. (2016). “Şeyh Galib Divanında Mitolojik ve Efsanevî Kuşlar”, Türk İslam Dünyası Sosyal Araştırmalar Dergisi, Yıl: 3, Sayı: 9, s. 82-98.
- AKSOY, Ömer Asım (1988). Atasözleri ve Deyimler Sözlüğü -2 Deyimler Sözlüğü, İstanbul: İnkılâp Kitabevi.
- BAYRAM, Yavuz (2001). “Çiçekler ve Diğer Bitkilerin Dîvân Şiirine Yansımaları ile Anlam Çerçeveleri”, Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı, Doktora Tezi, Samsun.
- BİRİCİ, Sevim (2016). “Nedîm Dîvânı’nda Ateş ve Ateşle İlgili Kelimelerin Kullanımı”, Journal of Turkish Language and Literature. Yıl: 2, S: 4, s. 1-15.
- CEYLAN, Ömür (2015). Kuşlar Dîvânı, İstanbul: Kapı Yayınları.
- COŞKUN, Menderes, Ali İhsan Öbek ve Yavuz Bayram (2016). Gazel Şerhleri, İstanbul: Kesit Yayınları.
- ÇAĞBAYIR, Yaşar (2017). Ötüken Osmanlı Türkçesi Sözlüğü, İstanbul: Ötüken Neşriyat.
- DEVELLİOĞLU, Ferit (2013). Osmanlıca – Türkçe Ansiklopedik Lûgat, 30. Baskı, Ankara: Aydın Kitabevi.
- DİREKCİ, Bekir (2020). “Kitâbu Kıssa-i Kahramân-ı Kâtil‘in Paris Bibliotheque Nationale (Supp. 344) Nüshası Üzerine Bir Değerlendirme”, SUTAD, Ağustos, (49): 73-91.
