![Eski Türk Edebiyatı Araştırmaları Dergisi [Journal Of Old Turkish Literature Researches] Kapak](https://dergipark.org.tr/media/cache/journal_croped/8840/7a2a/f31d/69ad3ada45c121.94418680.jpeg)
FUZULÎ'NİN BİR GAZELİNDEN HAREKETLE SÖZ-MANA İLİŞKİSİ
Öz
Üslup, dile ait ögelerin seçim ve düzenlemesiyle oluşur. Şairin bu düzenlemede geniş bir alanı vardır. Söz dizimi, kurduğu cümle yapısı, vezin, kafiye ve redif, edebî sanatlar, yararlandığı dil ile dil üstü kullanımlar üslubu belirleyen önemli unsurların başında gelir. Dil üstü veya dil ötesi, sesin özellikleriyle ilgili olup; sesin tonu, hızı, şiddeti, hangi kelimenin vurgulandığı, duraklamalar vb. özelliklerin bütünüdür.
Fuzulî, Türk edebiyatının başarılı şairlerinden birisidir. Kurguladığı her bir beyitte anlatmak istediği hususu uygun kelime, cümle, anlam veya seslendirmeye dönük edebî sanatları, anlatım tarzlarını; vurgu, uzatma veya kısma, birleştirme ya da ayırma, hece eksiltme ve kimi aruz kalıplarının değişik imkânlarını üst seviyede kullanır. Her bir kelimeyi seçer, birimin bütünlüğüne dikkat eder. Mesajını en uygun ve en etkili biçimde vermek ister.
Yazımızda Fuzulî'nin bir şiirinden hareketle beyti kurgulaması, dili kullanımı, şiir dilinin inceliklerine gösterdiği hassasiyeti, ahengi, ritmi, vezindeki tasarrufları, dil ötesi unsurları duygu durumlarıyla irtibatlandırması, anlatıma uygun edebî sanat seçimi, dilin doğal akışı içerisindeki güzelliklerden yararlanması gibi hususlar söz konusu metin üzerinden gösterilmeye çalışılacaktır.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Aydemir, Yaşar (2017). "Aruz Öğretimine Dair Dikkatler ve Teklifler", II. Uluslararası Türk Dili ve Edebiyatları Öğretimi Sempozyumu Bildirileri Prof. Dr. M. Fuad Köprülü Anısına, Ankara: Gazi Üniversitesi Matbaası.
- Aydemir, Yaşar (2018). "Leff ü Neşr Kullanımına Dair Dikkatler ve Bu Bağlamda Ahmet Paşa'nın Bir Gazelinin Şerhi", Bilimin İzinde Prof. Dr. Pakize Aytaç Armağanı, Editör: Dr. Reyhan Gökben Saluk, Ankara: Berikan Yayınları.
- Aydemir, Yaşar (2020). "Aruz-Prozodi İlişkisi ve Aruzla Yazılmış Metinleri Taktiye Uygun Okumak/Okutmak", Prozodi (Bürün Bilimi) ve Konuşma Çalıştayı Bildirileri, Editör: İsmet Çetin, Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
- Bilgin, Orhan(1996). “Fuzulî’nin Farsçaya Gösterdiği İlginin Sebepleri”, Fuzulî Kitabı, İstanbul Büyükşehir Belediyesi Yay., İstanbul, s. 163-65.
- Demircan, Ömer (2013). Türkçenin Sesdizimi, İstanbul: Der Yayınları.
- Dilçin, Cem (2001). Studies on Fuzulî's Divan, by Cem Dilçin, The Department of Near Eastern Languages and Civilizations Harvard University.
- Dilçin, Cem (2010). Fuzulî'nin Şiiri Üzerine İncelemeler, İstanbu: Kabalcı Yayınları.
- Fuzulî (2021). Fuzulî Divanı, Haz: Abdülhakim Kılınç, İstanbul: T.C. Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı.
- Günay, V. Doğan (2004). Dil ve İletişim, İstanbul: Multilingual.
- Okay, Orhan (2013). Poetika Dersleri, İstanbul: Dergâh Yayınları.
