SİMURG’U SİNEKLE AVLAMAK: DİVAN ŞİİRİNDE SEVGİLİNİN AV OLARAK NİTELENMESİ

Av, insanoğlunun en eski uğraşlarından biridir. Bu etkinlik; beslenme, giyinme gibi temel ihtiyaçların dışında bir çeşit savaş idmanı, eğlence ve spor aracı olmasıyla da tarih boyunca ilgi görmüştür. İnsanlığın her döneminde gündemde kalan bu aktivitenin edebî akislerinin bulunması da kaçınılmazdır. Klasik Türk edebiyatı metinleri, oldukça geniş kaynakları arasında avcılığa da yer vermiş; bu uğraşın pek çok terim ve kavramını şiirlerde anmıştır. Örneğin divan şiirinin zalim sevgili tipi, avına eziyet çektiren bir avcı olarak; âşıklar ise bu sevgilinin tuzağına düşen çaresiz av hayvanları olarak düşünülmüştür. Bu bakış açısı, eski şiirin vuslat nedir bilmez, platonik aşk anlayışına daha uygun görülebilir. Ancak şairlerimiz, sevgiliyi avcı değil de av olarak düşündüklerinde; günlük hayatta karşılığı olan bir aşk anlayışını yansıtan; aynı zamanda tabiat görüntülerini canlı tablolar suretinde sergileyen beyitler vücuda getirmişlerdir. Sevgili nazlı nazlı seğirten bir ceylan olduğunda âşıklar; birer yırtıcı olarak belirirler. Aşk ilişkisinde erkeğe yüklenen tarihsel rol göz önüne alındığında, erkek şairlerin bu türden beyitlerde şahsi duygularına ve tecrübelerine yer verdikleri düşünülebilir. Vuslat için hiçbir hamle yapmayan, bununla birlikte sürekli ağlayıp feryat eden âşığın yerine; aşkı için eyleme geçen, belki de çapkın bir erkeğin bulunduğu beyitler daha makul karşılanabilir. Sevgilinin bir kadın olarak daha alımlı, bakımlı ve güzel olduğu düşünülürse; onun ceylan, keklik, sülün, güvercin, Hüma, Anka olarak anıldığı ve âşığın da bu hayvanları tuzağa çeken bir avcı olduğu beyitler divan şiirinin tabiata ve aşka daha makul yaklaşan müstesna parçaları olduğu sonucuna ulaşılabilir. Çalışmada avcılık ve şiir ilişkisi çerçevesinde sevgilinin av konumunda edilgen ve âşığın avcı konumunda etken olduğu beyitler değerlendirilecektir.