![Eski Türk Edebiyatı Araştırmaları Dergisi [Journal Of Old Turkish Literature Researches] Kapak](https://dergipark.org.tr/media/cache/journal_croped/8840/7a2a/f31d/69ad3ada45c121.94418680.jpeg)
SÂLİH BABA DİVÂNI’NDA TİPLER VE KİŞİLİKLER
Öz
Klasik
Türk Edebiyatı’na, yaşanılan din ve kültür başta olmak üzere birçok muhtelif
unsur kaynaklık eder. Tipler ve kişilikler, Klasik Türk Edebiyatı’nın önemli
kaynakları arasında yer alır. Bu kaynakların müstakil eserler incelenerek ortaya
çıkarılması gerekmektedir. Klasik Edebiyat’ta tipler ve kişilikler edebî bir metnin
kurgulanmasındaki temel unsurlardır. Şair, eserinde yer verdiği tipler ve kişilikler
sayesinde düşüncelerini ve hissiyatını somutlaştırma fırsatı bulur. Bu sebeple metni tam olarak anlayabilmek için
tip ve kişiliklerin doğru tesbit edilmesi önemlidir. Tip,
toplumun süregelen yaşantısı içinde kendini gösteren belirgin davranışları
temsil eder. Divan Şiiri’nde belirgin davranışları temsil eden pek çok tip
vardır. Bunlar, Âşık, Maşuk, Rakîb, Mecnun, Leylâ, Saki, Derviş gibi tahayyülî
ve tasavvurî tipler ile ‘Andelîb, Bülbül, Gül, Şem’, Pervane, Zühre gibi
temsilî tiplerdir. Kişilik, kişinin kendi görüş, düşünüş ve davranışlarıyla
şekillenir. Kişilik, basmakalıp davranışlar yerine değişken davranışlar sergiler.
Divan Şiiri’nde kişilikler, Dinî, Tarihî (Destani-Mitolojik), Edebî ve
Sanatkâr, Mutasavvıf ve Bilgin şeklinde tasnif edilebilir. Ayrıca, bir milletin
kendi değer yargılarını öğrenmesi kültürel ve sanatsal açıdan çok önemlidir.
Toplumun davranış ve yapısını temsil eden tipler ve kişilikler de bu düşünceden
hareketle ele alınmalıdır. Böylece hem edebi eserlerin anlaşılması kolaylaşmış
olacak hem de toplumun değer yargıları daha iyi anlaşılacaktır. Tüfekçizade Sâlih Baba,
1846-1906 yılları arasında Erzincan’da yaşamış, Nakşibendi Tarikatı’nın Halveti kolunun isim yapmış müridlerinden biridir. Salih Baba'nın bir Divân'ı vardır. Sâlih Baba Divanı’nın lakabı Rabıta-i Nakş-ı Hayâlî’dir. Bu divan, şeyhini çok seven ve ona çok bağlı olan bir müridin hocasına duyduğu saygıyı, sevgiyi, bağlılığı; güzel, yalın bir ifadeyle aktardığı, incelenmeye değer önemli bir eserdir. Salih Baba, şiirlerinde tasavvufu kullanmıştır. Şiirlerinin birçoğunda tasavvufî tip ve kişiliklere yer vermiş ve şiirlerini bu tip ve kişilikler üzerine kurmuştur. Bu çalışmada Sâlih Baba’nın, şiirlerinde tip ve kişilikleri nasıl işlediği ve bunlara yüklediği roller incelenecektir
1846-1906 yılları arasında Erzincan’da yaşamış, Nakşibendi Tarikatı’nın Halveti kolunun isim yapmış müridlerinden biridir. Salih Baba'nın bir Divân'ı vardır. Sâlih Baba Divanı’nın lakabı Rabıta-i Nakş-ı Hayâlî’dir. Bu divan, şeyhini çok seven ve ona çok bağlı olan bir müridin hocasına duyduğu saygıyı, sevgiyi, bağlılığı; güzel, yalın bir ifadeyle aktardığı, incelenmeye değer önemli bir eserdir. Salih Baba, şiirlerinde tasavvufu kullanmıştır. Şiirlerinin birçoğunda tasavvufî tip ve kişiliklere yer vermiş ve şiirlerini bu tip ve kişilikler üzerine kurmuştur. Bu çalışmada Sâlih Baba’nın, şiirlerinde tip ve kişilikleri nasıl işlediği ve bunlara yüklediği roller incelenecektir
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- AKKAYA, Mehmet (2018). “Divân ve Halk Şiirinin Şahıs Dünyası”, Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi C: 20, S: 3, ss. 363-380
- AKKUŞ, Metin (1995). Nefi Divanı’nda Tipler ve Kişilikler, Erzurum: FEF Yayınları.
- AKKUŞ, Metin (2000). Divan Şiirinde İnsan I-Dini Kişilikler, Erzurum: FEF Yayınları.
- AKKUŞ, Metin (2006). “Klasik Edebiyatta Tipler”, Türk Edebiyatı Tarihi, Talat Sait Halman vd. C: 2, İstanbul, ss. 393-402
- AKTEPE, Orhan (1977). “Erzincanlı Tekke Şairi Sâlih Baba”, Muştu Dergisi.
- ALBAYRAK, Nurettin (1986). "Bir Tasavvuf Şairi Tüfekçizade Salih Baba", Mavera Dergisi, S.109, ss. 8-10.
- AYDIN, Haluk (2010), Cevrî Divanı’nın Tahlili, Doktora Tezi, Balıkesir Üniversitesi.
- BANARLI, N. Sami (1998). Resimli Türk Edebiyatı Tarihi, C: 2, İstanbul: M.E.B. Yayınları.
- CAN, Adem (2016). “Salih Baba’nın Şiirinde İnsân-ı Kâmil”, Uluslararası Erzincan Sempozyumu Bildiri Kitabı C: 1, ss. 879-890
- ÇAKIR, Mehmet Saki (2017). " Şeyh Abdurrahman-ı Tâğî ve Norşin Tekkesi’nden Yayılan Kollar", İHYA Uluslararası İslâm Araştırmaları Dergisi, C: 3, S: 2, ss. 26-53
