Yıl 2018, Cilt 1 , Sayı 1, Sayfalar 114 - 153 2018-08-20

MÜTERCİMİ BİLİNMEYEN BİR KIRK HADİS TERCÜMESİ: KIRK DİLBER

âdem CEYHAN [1] , Behiç ATA [2]


İslâmî konulara dair kırk hadisi ezberleme hakkındaki rivayetler dolayısıyla Arap ve Fars edebiyatında başlayıp devam edegelen “hadîs-i erbaîn” yahut “çihl hadîs” derleme, tercüme ve şerh faaliyeti, Türk edebiyatında da çok rağbet görmüş; bu türde tahminen 14. asırdan çağımıza kadar pek çok eser meydana getirilmiştir. Abdülkadir Karahan’ın bu mevzuda telif ederek ilkin 1954’te, sonra bazı ilâvelerle 1991’de yayınladığı hacimli eseri, Arap, Fars ve Türk edebiyatında kırk hadis derleme, tercüme ve şerh çalışmalarının tarihî gelişimini ortaya koymuştur. Aynı konuda son 25-30 yıldır yapılan ilmî araştırma ve yayınlar, Türk edebiyatı tarihinde kırk hadis türüyle alâkalı eserlerin tesbit edilenlerden daha fazla sayıda olduğunu göstermektedir.

 

Kırk hadis tercümesi konusunda yazılmış ve bugüne kadar müstakil olarak incelenmemiş eserlerden biri de Bursa’da yayınlanan Nilüfer dergisinde 1889-91 yılları arasında tefrika edilmiştir. İsmi bildirilmeyen mütercim, hadislerin Arapça asıllarından sonra ikişer beyitli kıt’alar hâlinde Farsçaya tercümelerini nakletmiş; nihai olarak Hz. Peygamber’e nisbet edilen o Arapça sözlerin Türkçe manzum çevirilerini sunmuştur. Mukayese sonucunda anlaşıldığına göre, buradaki hadisler Abdurrahmân-ı Câmî’nin (1414-1492) kırk hadis türündeki eserinde yer alan rivayetler, Farsça kıt’alarsa onların tercümesi olmak üzere yazdığı şiirlerdir. Kitapçığı için “Kırk Dilber” adını seçen mütercim, Câmî’nin söz konusu manzumelerini Türkçeye tercüme etmeye çalışmamış; doğrudan doğruya hadislerin çevirisi mahiyetinde birer kıt’a yazmıştır. Kıt’alarında “feilâtün mefâilün feilün” kalıbını kullanan şairin bazı mısralarında görülen imaleleri ve nadiren rastlanan zihaflarıyla birkaç kafiye kusuru bir tarafa bırakılırsa, tercüme işinde hayli başarılı olduğunu söylemek mümkündür. Bu çalışmada Arap harfli dergi sayfalarında kalmış ve kırk hadislere dair ilmî yayınlarda ele alınmamış bir 19. asır yadigârının tanıtılarak neşredilmesi hedeflenmiştir.      

Kırk hadis, Abdülkadir Karahan, Abdurrahmân-ı Câmî, Nilüfer, Kırk Dilber
  • AKSOY, Hasan (1991). Mustafa Âlî’nin Manzum Kırk Hadis Tercümeleri, İstanbul.
  • CEYHAN, Âdem (2003). “Harîmî’nin Hz. Ali’den Kırk Vecize Tercümesi”, Celal Bayar Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, Manisa, Sayı 2, Güz, s.s.45-58.
  • CEYHAN, Âdem (2003). “Usûlî’nin Hadis ve Vecize Tercümeleri”, İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Dergisi, İstanbul, c. XXX, s.s.147-188.
  • CEYHAN, Âdem (2008). “Azmî’nin Kırk Hadis Tercümesi”, Prof. Dr. Abdülkadir Karahan Anısına Uluslararası Divân Edebiyatı Sempozyumu, 27-28 Mayıs, Beykoz Belediyesi, İstanbul, s.s.131-156.
  • CEYHAN, Âdem (2015). “Şirvanlı Hatiboğlu Habîbullâh’ın Kırk Hadis Tercümesi”, Erdem, Aralık, Sayı 69, s.s.53-72.
  • CEYHAN, Âdem (2017). “17. Asırda Yaşamış Aksaraylı Bir Âlim, Şair ve Yazar: Dânişî Şa‘bân bin Mustafa’nın Hayatı, Eserleri ve Hz. Ali’den Yüz Söz Tercümesi”, Türkiyat Mecmuası, İstanbul, C. 27/1, s.s.65-99.
  • CEYHAN, Âdem ve YILMAZ, Hasan (2018). “Lutfi Mahlaslı Bir Şairimizin Manzum Bir Eseri: Nazm-ı Nesr-i Leâl”, Manisa Celal Bayar Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Sosyal Bilimler Dergisi, C. 16, Sayı 1, s.s.417-462.
  • CUNBUR, Müjgân (1981). “İmadu’l-Cihad ve XVI. Yüzyıl Kadın Şairlerinden Ayşe Hubbî Kadın”, IX. Türk Tarih Kongresi- Bildiriler, C. II, s.s.901-913.
  • KANDEMİR, Yaşar (2002). “Kırk Hadis”, Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, C. 25, s.s.467-470.
  • KARAHAN, Abdülkadir (1995). “Dini Edebiyatta Kırk Hadis”, Türkiye Gazetesi, 22 Aralık, 10.
  • KARAHAN, Abdülkadir (1954). İslâm-Türk Edebiyatında Kırk Hadîs Toplama, Tercüme ve Şerhleri, İstanbul. (2. bs. Diyanet İşleri Başkanlığı, Ankara 1991).
  • KASUMOVİC, Ismet (1994). Ali Dede Bošnjak- I Njegova Filozofijsko Sufijska Misao, Sarajevo.
  • METİN, Beyazıt Bilge (2016). “Sâ‘atî- Terceme-i Hadîs-i Erba‘în”, Doktora Tezi, Erzurum: Atatürk Üniversitesi.
  • Necip Âsım (1915). “Hadîs-i Erbaîn Tercemeleri”, Millî Tetebbûlar Mecmuası, Eylül-Teşrîn-i Evvel 1331 (Eylül-Ekim), nr. 4, s.s.143-155.
  • Nev‘îzâde Atâyî (2017). Hadâiku’l-Hakâ’ik fi Tekmileti’ş-Şakâ’ik, (Haz: Suat Donuk), İstanbul: Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı.
  • SEVGİ, Ahmet (1999). “Molla Câmî’nin ‘Erba‘în’i ve Türkçe Manzûm Tercümeleri”, Selçuk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi, Sayı 6, s.s.1-145.
  • SEVGİ, Ahmet (2001). “Azmî’nin Hadis-i Erbain Tercümesi”, Selçuk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Türkiyat Araştırmaları Dergisi, Konya, Sayı 9, s.s.107-132.
  • ÜNVER, İsmail (1986). “Kemal- Ümmî”, Bolu İli Halk Edebiyatı Sempozyumu, Bolu, s.s.21-28.
  • ÜNVER, İsmail (2002). “Kemâl Ümmî” Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, C. 25, s.s.229-230.
  • YAVUZER, Hayati (1997). Kemâl Ümmî Dîvânı, (İnceleme- Metin), Ankara: Gazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
  • YAZAR, Sadık (2011). “Anadolu Sahası Klâsik Türk Edebiyatında Tercüme ve Şerh Geleneği”, Doktora Tezi, İstanbul: İstanbul Üniversitesi
  • YILDIRIM, Selahattin (2000). Osmanlı’da Kırk Hadis Çalışmaları, İstanbul.
Birincil Dil tr
Bölüm MAKALELER
Yazarlar

Yazar: âdem CEYHAN (Sorumlu Yazar)
Kurum: MANİSA CELÂL BAYAR ÜNİVERSİTESİ
Ülke: Turkey


Yazar: Behiç ATA (Sorumlu Yazar)

Tarihler

Yayımlanma Tarihi : 20 Ağustos 2018

Bibtex @araştırma makalesi { estad445105, journal = {Eski Türk Edebiyatı Araştırmaları Dergisi [Journal Of Old Turkish Literature Researches]}, issn = {2651-3013}, eissn = {2651-3013}, address = {kayaokay\_2323@hotmail.com}, publisher = {İlyas KAYAOKAY}, year = {2018}, volume = {1}, pages = {114 - 153}, doi = {}, title = {MÜTERCİMİ BİLİNMEYEN BİR KIRK HADİS TERCÜMESİ: KIRK DİLBER}, key = {cite}, author = {Ceyhan, âdem and Ata, Behiç} }
APA Ceyhan, â , Ata, B . (2018). MÜTERCİMİ BİLİNMEYEN BİR KIRK HADİS TERCÜMESİ: KIRK DİLBER . Eski Türk Edebiyatı Araştırmaları Dergisi [Journal Of Old Turkish Literature Researches] , 1 (1) , 114-153 . Retrieved from https://dergipark.org.tr/tr/pub/estad/issue/38886/445105
MLA Ceyhan, â , Ata, B . "MÜTERCİMİ BİLİNMEYEN BİR KIRK HADİS TERCÜMESİ: KIRK DİLBER" . Eski Türk Edebiyatı Araştırmaları Dergisi [Journal Of Old Turkish Literature Researches] 1 (2018 ): 114-153 <https://dergipark.org.tr/tr/pub/estad/issue/38886/445105>
Chicago Ceyhan, â , Ata, B . "MÜTERCİMİ BİLİNMEYEN BİR KIRK HADİS TERCÜMESİ: KIRK DİLBER". Eski Türk Edebiyatı Araştırmaları Dergisi [Journal Of Old Turkish Literature Researches] 1 (2018 ): 114-153
RIS TY - JOUR T1 - MÜTERCİMİ BİLİNMEYEN BİR KIRK HADİS TERCÜMESİ: KIRK DİLBER AU - âdem Ceyhan , Behiç Ata Y1 - 2018 PY - 2018 N1 - DO - T2 - Eski Türk Edebiyatı Araştırmaları Dergisi [Journal Of Old Turkish Literature Researches] JF - Journal JO - JOR SP - 114 EP - 153 VL - 1 IS - 1 SN - 2651-3013-2651-3013 M3 - UR - Y2 - 2018 ER -
EndNote %0 Eski Türk Edebiyatı Araştırmaları Dergisi [Journal Of Old Turkish Literature Researches] MÜTERCİMİ BİLİNMEYEN BİR KIRK HADİS TERCÜMESİ: KIRK DİLBER %A âdem Ceyhan , Behiç Ata %T MÜTERCİMİ BİLİNMEYEN BİR KIRK HADİS TERCÜMESİ: KIRK DİLBER %D 2018 %J Eski Türk Edebiyatı Araştırmaları Dergisi [Journal Of Old Turkish Literature Researches] %P 2651-3013-2651-3013 %V 1 %N 1 %R %U
ISNAD Ceyhan, âdem , Ata, Behiç . "MÜTERCİMİ BİLİNMEYEN BİR KIRK HADİS TERCÜMESİ: KIRK DİLBER". Eski Türk Edebiyatı Araştırmaları Dergisi [Journal Of Old Turkish Literature Researches] 1 / 1 (Ağustos 2018): 114-153 .
AMA Ceyhan â , Ata B . MÜTERCİMİ BİLİNMEYEN BİR KIRK HADİS TERCÜMESİ: KIRK DİLBER. ESTAD. 2018; 1(1): 114-153.
Vancouver Ceyhan â , Ata B . MÜTERCİMİ BİLİNMEYEN BİR KIRK HADİS TERCÜMESİ: KIRK DİLBER. Eski Türk Edebiyatı Araştırmaları Dergisi [Journal Of Old Turkish Literature Researches]. 2018; 1(1): 114-153.
IEEE â. Ceyhan ve B. Ata , "MÜTERCİMİ BİLİNMEYEN BİR KIRK HADİS TERCÜMESİ: KIRK DİLBER", Eski Türk Edebiyatı Araştırmaları Dergisi [Journal Of Old Turkish Literature Researches], c. 1, sayı. 1, ss. 114-153, Ağu. 2018