THE HEYBELIADA (HALKI) SEMINARY METAPHOR

Öz

The Heybeliada (Halki) Seminary was founded in 1844 and closed in 1971. The purpose of its establishment is to train Orthodox clergy under the administration and control of the Ecumenical Patriarchate of Constantinople. Throughout its 127 years of operation, the school underwent various changes in status and educational processes. Since its closure in 1971, 55 years have passed; however, discussions regarding the school have not ceased. It occasionally becomes a topic of public debate in national and international relations. The school's re-emergence in discussions is related to the Ecumenical status of the Patriarchate and the potential for its reopening. This research aims to elucidate how the school is conceptualized as a metaphor due to its association with the notion of ecumenism. In this context, the establishment of the school, its historical development over different periods, its closure, and the subsequent discussions regarding its potential reopening have been examined and evaluated. The research utilized historical methods and tools. The data sources for the study include relevant newspaper articles, scholarly articles and papers, postgraduate theses, books, reports, and texts related to legal regulations. All available sources were read, integrated with the core problem, analyzed, and relational explanations were developed, leading to some conclusions and recommendations. The primary conclusion reached in the research is as follows: The Heybeliada Seminary serves as a metaphor that evokes the ecumenical character of the Patriarchate, going beyond its function as merely an educational institution. The school signifies "ecumenism." The debate on whether the school should be reopened is being discussed through this metaphor, leading to a deadlock. The equivalence of the school with the concept of "ecumenism" has been assessed as a problem. Addressing this issue may facilitate the reopening of the school.

Anahtar Kelimeler

• Heybeliada (Halki) Seminary
• Metaphor
• Ecumenical
• Orthodox Patriarchate

Destekleyen Kurum

yok

Proje Numarası

yok

Etik Beyan

The author declares that the study was not subject to ethics committee approval and that the rules set by the Committee on Publication Ethics (COPE) were followed throughout the study.

Teşekkür

no

Heybeliada Ruhban Okulu Metaforu

Öz

Heybeliada Ruhban Okulu, 1844 yılında açılmış ve 1971 yılında kapanmıştır. Açılış amacı, Fener Rum Patrikhanesi’nin yönetim ve kontrolünde Ortodoks din adamı yetiştirmektir. Açık kaldığı 127 yıl içinde okul, statü ve eğitim süreçlerinde çeşitli değişimler geçirmiştir. Okulun kapandığı 1971’den günümüze 55 yıl geçmiştir. Ancak okulla ilgili tartışmalar bitmemiştir. Kamuoyunda, ulusal ve uluslararası ilişkilerde okul zaman zaman gündem konusu olabilmektedir. Okulun gündeme getirilişi Patrikhanenin ekümenik statüsü üzerinden yeniden açılmasıyla ilgilidir. İşte bu araştırmada, ekümenik kavramını anımsattığı için bir metafor olarak okulun nasıl anlamlandırıldığı açıklanmak istenmiştir. Bu amaç kapsamında okulun kuruluşu, dönemsel olarak tarihsel gelişimi, kapanışı ve sonrasında yeniden açılmasına ilişkin tartışmalar incelenmiş ve değerlendirilmiştir. Araştırmada tarihi yöntem ve araçları kullanılmıştır. Araştırmanın veri kaynakları ilgili gazete yazıları, bilimsel makale ve bildiriler, lisansüstü tezler, kitaplar, raporlar ve yasal düzenlemelere ilişkin metinlerdir. Ulaşılabilen tüm bu kaynaklar, okunup zihindeki problemle kaynaştırılarak analiz edilmiş, ilişkisel açıklama yoluna gidilmiş ve bazı bulgu ve sonuçlara ulaşılarak önerilerde bulunulmuştur. Araştırmada ulaşılan temel sonuç şudur: Heybeliada Ruhban Okulu, bir okul olmanın ötesinde Patrikhanenin ekümenikliğini çağrıştıran bir metafordur. Okul eşittir, “ekümeniklik” demektir. Okulun yeniden açılıp açılmaması bu metafor üzerinden tartışılmakta ve çıkmaza girmektedir. Okulun “ekümenik” kavramı ile eşdeğer anlamlandırılması bir problemdir. Bu sorunun giderilmesi, okulun yeniden açılmasını kolaylaştırabilir.

Anahtar Kelimeler

• Heybeliada Ruhban Okulu
• Metafor
• Ekümeniklik
• Ortodoks Patrikhane

Destekleyen Kurum

yok

Proje Numarası

yok

Etik Beyan

Yazar, çalışmanın etik kurul onayına tabi olmadığını ve Yayın Etiği Komitesi (COPE) tarafından belirlenen kurallara çalışma boyunca uyulduğunu beyan eder.

Teşekkür

yok

Kaynakça

1. AB İlerleme Raporu, (2004). Türkiye’nin katılım yönünde ilerlemesi hakkında 2004 yılı düzenli raporu.https://www.ab.gov.tr/files/ab_iliskileri/adayliksureci/ilerlemeraporlari/turkiye_ilerleme_rap_2004.pdf (24.02.2026).
2. AGİT (2009). Freedom of religion or belief: The ecumenical patriarchate in İstanbul (29 September 2009). https://cdn.osce.org/sites/default/files/f/documents/a/2/38832.pdf (15.09.2025). Akgönül, S. (2007). Türkiye Rumları. İletişim Yayınları.
3. Akyüz, Y. (2007). Türk eğitim tarihi. Pegem Akademi Yayıncılık.
4. Arsava, A. F. (1993). Azınlık kavramı ve azınlık kaklarının uluslararası belgeler ve özellikle medeni ve siyasi haklar sözleşmesinin 27. maddesi ışığında incelenmesi. Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Yayınları.
5. Atalay, T. (2005). Günümüz Süryani kilise ve manastırlarında din eğitimi. Dinî Araştırmalar Dergisi, 8 (23), 39-68.
6. BBC (2025). https://www.bbc.com/turkce/articles/c2033297y03o (25.01.2026).
7. Büyükkarcı, S. (2003). Türkiye’de Rum okulları. Yelken Yayınları.
8. Cihan, S. S. (2018). Türkiye ve fener Rum patrikhanesi ekümeniklik iddiası, ruhban okulu ve patrikhane sorunu. Batı Trakya Dergisi Yayınları.

9. Demir, C. ve Karakaş Yıldırım Ö. (2019). Türkçede metaforlar ve metaforik anlatım. Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 21 (4), 1085-1096. https://doi.org/10.32709/akusosbil.599335
10. Deri, M. (2009). Türkiye’de azınlıklar ve azınlık okulları. IQ Kültür Sanat Yayıncılık.
11. Doudoumis, I. & Doudoumis, N. & Ignatakis, C. (2018, 18-21 June). The theological school of Halki - seismic performance of the historical building. 16th European Conference on Earthquake Thessaloniki Enginering, Thessaloniki-Yunanistan https://www.researchgate.net/publication/325976260_The_Theological_School_of_Halki_-_Seismic_Performance_of_the_Historical_Building (16.08.2025).
12. Erdal, C. (2021). Re-opening of Halki theological school: Between politics, religion and international relations (Tez No. 698772) [Unpublished master's thesis, Boğaziçi University-İstanbul]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
13. Erden, N. (2023). Megali idea. Atatürk Ansiklopedisi. Atatürk Araştırma Merkezi Başkanlığı Yayınları.
14. Ergin, O. (1977) Türk maarif tarihi. Eser Matbaası.
15. Erkan, Ş. (2009). Lozan Antlaşması’nda yer alan düzenlemeler kapsamında Heybeliada ruhban okulu ve günümüze yansımalar (Tez No. 257747) [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi, Gazi Üniversitesi-Ankara].
16. Ersöz, İ. Ç. (2006). Küresel siyasetin odağında Fener Rum Patrikhanesi. Berikan Yayınevi.
17. Güllü, R.E. (2024, 25-27 Eylül). Bir dini eğitim kurumu olarak Heybeliada ruhban okulunun Ortodoks dünyasındaki önemi ve okulun kapatılmasının kamuoyuna yansıması. İstanbul Adaları Sempozyumu (Edit. E. Malkoç ve A. Neftçi), Adalar Kültür Derneği İktisadi İşletmesi, 497-506, İstanbul.
18. Güngör, E. (2013). Cumhuriyet döneminde Heybeliada (1923’ten günümüze) (Tez No. 354136)[Yayımlanmamış yüksek lisans tezi, Marmara Üniversitesi-İstanbul]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi. Haberler.Com (2019). https://www.haberler.com/guncel/israil-den-kudus-rum-ortodoks-patrikhanesinin-12134360-haberi/ (09.03.2026).
19. İnci, S. (2013). Heybeliada ruhban okulunda yapılan tezler. History Studies International Journal of History, 5 (6), 183-206.
20. İstanbul Barosu (2009). Mübadele ve ruhban okulu. İstanbul Barosu Yayınları.
21. Kaptan, E. (2002). Lozan Konferansı’nda azınlıklar sorunu. Harp Akademileri Basımevi.
22. Kaptan, S. (1989). Bilimsel araştırma ve gözlem teknikleri. Tekışık A. Ş. Veb Ofset Tesisleri.
23. Karahasanoğlu, C. O. (2019). Osmanlı Devleti’nden Türkiye Cumhuriyeti’ne Fener Rum-Ortodoks patriğinin sahip olması gereken nitelikler ve seçilme koşulları. Adalet Dergisi, 62-63, 313-332.
24. Karasar, N. (1991). Bilimsel araştırma yöntemleri (4. Baskı). Özel Baskı.
25. Kaya, N. ve Somel, S. A. (2013). Geçmişten günümüze azınlık okulları: Sorunlar ve çözüm önerileri. Tarih Vakfı Yayınları.
26. Kaynar, K. ve Ak, G. (2017). Heybeliada ruhban okulu (HRO) meselesi: Siyasa, menfaat, paranoya ve etkiler. Uluslararası Bilimsel Araştırmalar Dergisi, 2 (1), 34-47.
27. Macar, E. (2012). Cumhuriyet döneminde İstanbul Rum Patrikhanesi. İletişim Yayınları.
28. Macar, E. (2019). The question of training clerics in secular Turkey: The theological school of Halki, Laïcité en Débat (edit. S. Akgönül). Open Edition Books, 243-251.
29. Macar, E. ve Gökaçtı, M. A. (2009). Discussions and recommendations on the future of the Halki seminary. TESEV Publications.
30. MEB İstatistikleri (2025). https://sgb.meb.gov.tr/istatistik (23.01.2026).
31. Oktay, S. (2020). Türk basınında azınlıkların temsili kapsamında Heybeliada ruhban okulu örneği. Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Dergisi, 75 (4), 1595-1620. https://doi.org/10.33630/ausbf.486595
32. Okutan, H. (2019). Cumhuriyetten günümüze Heybeliada ruhban okulu (Tez No. 575601) [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi, İnönü Üniversitesi-Malatya].
33. ÖÖKK (2007). Millî Eğitim Bakanlığı Özel Öğretim Kurumları Kanunu. https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=5580&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=5 (26.03.2026).
34. Özbek, N. (2000). Türkiye’deki yabancıların öğrenim ve öğretim özgürlüğü. Mülkiyeliler Birliği Vakfı Yayınları. Özel, S. (2008). Fener Rum patrikhanesi ve ruhban okulu. IQ Kültür Sanat Yayıncılık. Özyılmaz, E. (2000). Heybeliada ruhban okulu. Tamga Yayıncılık Matbaacılık.
35. Peçenek, D. (2015). Dil ve dilbilgisi eğretilemelerine ilişkin gözlemler ve düşünce örüntüleri. Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Dergisi, 55(2), 1-26.
36. Resmi Yazı (1999). Dünya dinleri kültürü bölümü hakkında bilgilendirme. İstanbul Üniversitesi Yazısı.
37. Sofuoğlu, A. (1996). Fener Rum patrikhanesi ve siyasi faaliyetleri. Turan Yayıncılık.
38. T24 (2025, Eylül 26). Dış haberler 5 soruda Heybeliada ruhban okulu: Erdoğan ile Trump görüşmesinde gündeme gelen okul neden önemli? https://t24.com.tr/haber/abd-ve-trump-icin-heybeliada-ruhban-okulu-neden-onemli-5-soruda-ruhban-okulu,1263729 (17.10.2025).
39. Tekeli, İ. ve İlkin, S. (1993). Osmanlı İmparatorluğunda eğitim ve bilgi üretim sisteminin oluşumu ve dönüşümü. Türk Tarih Kurumu Yayınları.
40. Uygun, S. (2011). Çanakkale’de azınlık okullarının tarihsel gelişimi. Prof. Dr. Yahya Akyüz’e Armağan Türk Eğitim Tarihi Araştırmaları Eğitim ve Kültür Yazıları (edit. C. Öztürk ve İ. Fındıkçı). Pegem Akademi Yayınları, 1305-1330.
41. Uygun, S. (2018). Türkiye’de eğitimde millîlik yönelim ve yaklaşımları. Maya Akademi Yayınları.
42. Uygun, S. (2025). Heybeliada ruhban okulu. TÜRKAY Dergisi, 9 (100), 97-99.
43. Vahapoğlu, H. (1990). Osmanlı’dan günümüze azınlık ve yabancı okulları. Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü Yayınları.
44. Yalçın, E. (2008). Heybeliada ruhban okulunun yeniden açılması. Ankara Üniversitesi Türk İnkılap Tarihi Enstitüsü Atatürk Yolu Dergisi, 41, 125-158. https://doi.org/10.1501/Tite_0000000256
45. Yellice, G. (2024). The Halki theological school issue: The closure of the school amidst the Cyprus crisis and Its repercussions in Greece 1955-1971. VAKANÜVİS-International Journal of Historical Researches, Yıl 9 (Özel Sayı), 2437-2480.
46. Yıldırım, M. (2006). Dünden bugüne Heybeli Ada ruhban okulu sorunu ve etrafındaki tartışmalar. Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 15 (2), 383-400.