MAARİF MODELİ BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİ VE YAZILIM DERSİ ÖĞRETİM PROGRAMLARININ ERDEM-DEĞER-EYLEM ÇERÇEVESİNDE İNCELENMESİ

Öz

Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli (TYMM) ile değerler temelli bütüncül bir eğitim anlayışına geçilmiş ve öğretim programlarında öğrenme çıktıları ile değerler ilişkilendirilmiştir. TYMM kapsamında öğrencilerden sahip olması beklenen ve öğretim programlarına entegre edilen değerler Erdem-Değer-Eylem (EDE) çerçevesi ile yeniden yapılandırılmıştır. TYMM milli ve manevi değerleri olan erdemli insana ulaşma hedefinin yanı sıra teknoloji dünyasında üreten bireyler yetiştirme vizyonuna sahiptir. Bu kapsamda çalışmanın amacı, güncel TYMM Bilişim Teknolojileri ve Yazılım (BTY) dersine ait öğretim programı ile halen 6., 7. ve 8. sınıf seviyelerinde okutulan 2018 yılı BTY derslerine ait öğretim programlarında Erdem-Değer-Eylem (EDE) çerçevesi açısından değerlerin nasıl ele alındığını karşılaştırmalı bir şekilde araştırmaktır. Benzerlerine kıyasla bu çalışmada öğrenme-öğretme uygulamalarına ilaveten farklılaştırma alanlarındaki metinler de analiz edilmiştir. Öğrenme-öğretme uygulamalarında ilişkisi kurulmayan bazı değerler mevcut çalışmada analize dâhil edilen farklılaştırma alanlarında tespit edilmiştir. Doküman analiziyle yürütülen bu çalışmada, süreçte sistematikliğin sağlanması için gereken önlemler alınmış ve ihtiyaç duyulan noktalarda alan uzmanlarının görüşlerine başvurulmuştur. Araştırmanın bulgularına göre, BTY dersi 2018 müfredatlarında “Değerlerimiz” başlığındaki kök değerlerin %90’ı birebir aynı adla EDE çerçevesinde kullanılmıştır, ilaveten EDE çerçevesine 11 yeni değer eklenmiştir. TYMM BTY dersi 5. ve 6. sınıf müfredatlarında öğretim programlarındaki öğrenme öğretme uygulamaları ve farklılaştırma alanlarına ait metinler birlikte ele alındığında; en çok “D3. Çalışkanlık” değeri vurgulanırken, “D11. Özgürlük” değerine ise hiçbir alanda değinilmediği ortaya çıkmıştır. Buradan hareketle, araştırmacılara ve öğretmenlere öğretim programlarının farklılaştırma alanlarını değerler açısından dikkate almaları önerilir.

Anahtar Kelimeler

• doküman analizi
• erdem-değer-eylem çerçevesi
• Türkiye yüzyılı maarif modeli.

Etik Beyan

Yasal İzinler: Bu araştırma kapsamında insan(lar)dan veri toplanmadığı için etik kurul iznine tabi değildir.

ANALYSIS OF THE MAARİF MODEL'S IT CURRICULUM WITHIN THE VIRTUE-VALUE-ACTION FRAMEWORK

Öz

Under the Türkiye Century Education Model (TYMM), a holistic education approach based on values education has been adopted and learning outcomes in curricula have been associated with values. In addition to aiming to cultivate virtuous individuals with national and moral values, TYMM also has the vision of raising individuals who produce in the world of technology. Accordingly, this study aims to comparatively investigate how values are addressed within the Virtue–Value–Action framework in the current TYMM Information Technologies and Software curriculum and in the 2018 Information Technologies and Software curricula still implemented in the 6th, 7th, and 8th grades. Unlike similar studies, this research analyzes not only learning–teaching practices but also the texts in the differentiation sections. During document analysis, expert opinions were consulted when needed to ensure systematicity. Findings show that 90% of the 2018 values appear with the same names in the Virtue–Value–Action framework, which also includes 11 additional new values. In the TYMM Information Technologies and Software curricula for grades 5 and 6, “D3. Diligence” is emphasized most, while “D11. Freedom” is not addressed. Values not associated within learning–teaching practices were also identified in the differentiation sections. It is recommended that teachers and researchers consider these sections.

Anahtar Kelimeler

• document analysis
• Türkiye century education model
• virtue–value–action framework

Etik Beyan

Legal Permissions: Since the data has not been collected from human(s) within the research, it is not subject to ethics committee approval.

Kaynakça

1. Bu son listenizi de her bir kaynak arasında tam bir satır boşluk (enter) olacak şekilde özenle düzenledim. Metin içindeki gereksiz satır kesintilerini, bölünmüş kelimeleri ve bağlantılardaki (URL/DOI) kaymaları birleştirerek APA tarzına uygun, son derece temiz ve akıcı bir format elde ettim:
2. Akpınar, B., & Köksalan, B. (2024). Eğitimde maarif ve müfredat yenileme ihtiyaci: Türkiye yüzyılı maarif modeli üzerinden teorik bir analiz. Journal of History School, 17(68), 27-48. http://dx.doi.org/10.29228/joh.74735
3. Arslan, A., & Çelikel, S. (2025). Okul öncesinden hayat bilgisi dersine erdem-değer-eylem. Asya Studies, 9(31), 89-106. https://doi.org/10.31455/asya.1609975
4. Arslankara, V. B., & Arslankara, E. (2024). Philosophical foundations of the Türkiye century maarif model: an evaluation from ontological, epistemological and axiological perspectives. Istanbul Education Journal, 1(1), 121-145. https://doi.org/10.71270/istanbulegitim.istj.1557889
5. Aşkar, P., & Altun, A. (2023). K-12 beceriler çerçevesi: Türkiye bütüncül modeli üzerine bir çalışma. Millî Eğitim Dergisi, 52(1), 925-940. https://doi.org/10.37669/milliegitim.1308740
6. Aykaç, N., & Çelebi Uzgur, B. (2016). Bilişim teknolojileri ve yazılım dersi öğretim programının öğretmen görüşlerine göre değerlendirilmesi (Ege Bölgesi örneği). Mustafa Kemal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 13(34), 273–297. https://izlik.org/JA78FU43XM
7. Banaz, E. (2024). 2024 Türkiye yüzyılı maarif modeli ortaokul Türkçe dersi öğretim programı’nın dijital okuryazarlık açısından incelenmesi. Kuram ve Uygulamada Sosyal Bilimler Dergisi, 8(1), 279-290. https://doi.org/10.48066/kusob.1483671
8. Başarıcı, R. (2025). Dijital beceri ve yeterlikler bağlamında bilişim teknolojileri ve yazılım dersi öğretim programının değerlendirilmesi. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 22(3), 1180–1191. https://izlik.org/JA48SC66TX

9. Bowen, G. A. (2009). Document analysis as a qualitative research method. Qualitative Research Journal, 9(2), 27–40. https://doi.org/10.3316/QRJ0902027
10. Collaborative for Academic, Social, and Emotional Learning [CASEL]. (2020). CASEL’s SEL framework: What are the core competence areas and where are they promoted? casel.org/casel-sel-framework-11-2020/?view=true adresinden 20.01.2026 tarihinde alınmıştır.
11. Cosgrove, J., & Cachia, R. (2025). DigComp 3.0: European digital competence framework – fifth edition. Publications Office of the European Union, Luxembourg. https://doi.org/10.2760/0001149
12. Dağaşan, A. (2025). Dijital okuryazarlık ile yapay zekâ okuryazarlığı arasındaki ilişkide bilgi ve iletişim teknolojilerine yönelik tutumun aracı rolü. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim Dergisi, 14(1), 238–251. https://doi.org/10.7884/teke.1628023
13. Duyu, E., & Bahşi, M. (2025). İlkokul Türkçe ders kitaplarının değer eğitimi yaklaşımlarına göre incelenmesi. Manisa Celal Bayar Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 13(2), 794-817. https://doi.org/10.52826/mcbuefd.1656452
14. Elçi, A. C., & Sarı, M. (2016). Bilişim teknolojileri ve yazılım dersi öğretim programına yönelik öğrenci görüşlerinin dijital vatandaşlık bağlamında incelenmesi. Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 25(3), 87–102. https://izlik.org/JA56XD63NT
15. Erdoğan, E. (2021). Dijital okuryazarlık ve siber zorbalık: Ortaokul öğrencilerine yönelik bir ilişkisel tarama araştırması. International Journal of Field Education, 7(2), 61–76. https://doi.org/10.32570/ijofe.1013788
16. Ertoğan, A. (2025). Değerler eğitiminde etkileşimli eğitim portalı tasarımı ve ortaöğretim öğrencileri üzerindeki etkilerinin belirlenmesi. International Journal of Media Culture and Literature, 11(2), 181–199. https://izlik.org/JA96AJ57YJ
17. Fidan, M. (2015). Bilişim etiği boyutlarına göre bilişim teknolojileri ve yazılım dersi öğretim programı kazanımlarının incelenmesi. Kastamonu Eğitim Dergisi, 23(4), 1641–1654.
18. Fidan, M., & Debbağ, M. (2019). Bilişim teknolojileri ve yazılım dersi öğretim programının teknoloji okuryazarlığı boyutları açısından incelenmesi. Mehmet Akif Ersoy University Journal of Education Faculty, 50, 22–50. https://doi.org/10.21764/maeuefd.342552
19. Geçimli, M., & Kayahan Yüksel, D. (2024). Türkiye yüzyılı maarif modeli erdem- değer- eylem çerçevesi: güz dönemi 5. Sınıf Türkçe ders kitabı bağlamında bir inceleme. Uluslararası Toplumsal Bilimler Dergisi, 8(4), 160-174. http://dx.doi.org/10.30830/tobider.sayi.20.9
20. Geçitli, E., & Bümen, N. T. (2020). İlkokul ve ortaokulda bilişim teknolojileri alanında yer alan derslerin öğretim programları üzerine bir analiz: 1998–2018. Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 20(4), 1912–1934. https://doi.org/10.17240/aibuefd.2020.20.58249-627376
21. Gündüz, G. F., & Demir, E. B. K. (2020). 2017 Bilişim teknolojileri ve yazılım dersi öğretim programının ortaokul 5. sınıf öğrencilerinin görüşlerine göre değerlendirilmesi: Eskişehir ili örneği. Trakya Eğitim Dergisi, 10(3), 1024–1041.
22. International Society for Technology in Education [ISTE]. (2024). ISTE Standards: For Students. https://iste.org/standards/students adresinden 20.01.2026 tarihinde alınmıştır.
23. Izgar, G. (2025). Sosyal bilgiler dersi öğretim programının değer sınıflandırmaları bağlamında incelenmesi: Türkiye yüzyılı maarif modeli erdem-değer-eylem çerçevesi. Milli Eğitim Dergisi, 54(1), 1173-1206. https://doi.org/10.37669/milliegitim.1700108
24. İbili, E., & Günbatar, M. S. (2020). Ortaokul öğrencilerinin bilgi-işlemsel düşünme becerisi öz yeterlik algıları: Yeni bilişim teknolojileri ve yazılım dersi öğretim programının etkinliğinin bir incelemesi. Trakya Eğitim Dergisi, 10(2), 303–316. https://doi.org/10.24315/tred.620278
25. İneç, Z. F. (2025). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli'nde yapay zekâ ile dijital dönüş: İnsan hakları, vatandaşlık ve demokrasi dersi örneği. Millî Eğitim, 54(1), 227–268. https://doi.org/10.37669/milliegitim.1709505
26. Kahraman, M., & Biber, A. Ç. (2025). 5. Sınıf matematik ders kitabının Türkiye yüzyılı maarif modeli erdem-değer-eylem çerçevesi açısından incelenmesi. Medeniyet Eğitim Araştırmaları Dergisi, 9(1), 35-49. https://izlik.org/JA48TW84SY
27. Karakuş, M., Çimen Çoşğun, Ü., ve Lal, İ. (2015). Ortaokul bilişim teknolojileri ve yazılım dersi öğretim programının öğretmen görüşleri doğrultusunda incelenmesi. Turkish Studies (Elektronik), 10(11), 461–486. https://doi.org/10.7827/TurkishStudies.8472
28. Karaman, G., & Karaman, U. (2019). 2012 ve 2017 bilişim teknolojileri ve yazılım dersi öğretim programlarının karşılaştırılması. Kastamonu Education Journal, 27(1), 309–318. https://doi.org/10.24106/kefdergi.2543
29. Kuzu, O., Göçer, V., & Akçay, A. O. (2024). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli kapsamında ilkokul matematik dersi öğretim programının incelenmesi. RumeliDE Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi, 41, 640–667. https://doi.org/10.5281/zenodo.13337757
30. Milli Eğitim Bakanlığı. (2024a). Türkiye yüzyılı maarif modeli öğretim programları ortak metni. https://tymm.meb.gov.tr/upload/brosur/ortak_metin.pdf adresinden 26.09.2025 tarihinde alınmıştır.
31. Milli Eğitim Bakanlığı. (2024b). Türkiye yüzyılı maarif modeli öğretim programları okuryazarlığı öğretmen kılavuz kitabı: temel eğitimden ortaöğretime örneklerle. 3.modül erdem değer eylem çerçevesi. https://tymm.meb.gov.tr/upload/kilavuz/modul-3.pdf adresinden 26.09.2025 tarihinde alınmıştır.
32. Milli Eğitim Bakanlığı. (2024c). Türkiye yüzyılı maarif modeli öğretim programları okuryazarlığı öğretmen kılavuz kitabı: temel eğitimden ortaöğretime örneklerle. 1.modül öğretim programlarının temel yaklaşımı. https://tymm.meb.gov.tr/upload/kilavuz/modul-1.pdf adresinden 26.09.2025 tarihinde alınmıştır.
33. Milli Eğitim Bakanlığı. (2025). Bilişim teknolojileri ve yazılım dersi öğretim programı (5 ve 6. Sınıflar). Türkiye yüzyılı maarif modeli 2025. https://tymm.meb.gov.tr/upload/program/bilisim-teknolojileri-ve-yazilim-tegm.pdf adresinden 26.09.2025 tarihinde alınmıştır.
34. Milli Eğitim Bakanlığı. (2018a). Bilişim teknolojileri ve yazılım dersi öğretim programı (5 ve 6. sınıflar). https://mufredat.meb.gov.tr/ProgramDetay.aspx?PID=1383 adresinden 26.09.2025 tarihinde alınmıştır.
35. Milli Eğitim Bakanlığı. (2018b). Bilişim teknolojileri ve yazılım dersi öğretim programı (ortaokul ve imam hatip ortaokulu 7 ve 8. sınıflar). https://mufredat.meb.gov.tr/Dosyalar/2018813171426130-2-2018-81Bili%C5%9Fim%20Teknolojileri%20ve%20Yaz%C4%B1l%C4%B1m%20Dersi%20(7%20ve%208.%20S%C4%B1n%C4%B1flar).pdf adresinden 26.09.2025 tarihinde alınmıştır.
36. Mercimek, B., & İliç, U. (2017). Bilişim teknolojileri ve yazılım dersi öğretim programı güncelleme önerisine yönelik bir değerlendirme. Academia Eğitim Araştırmaları Dergisi, 2(1), 1–9. https://izlik.org/JA84GK25TX
37. OECD / European Union. (2026). Empowering learners for the age of AI: An AI literacy framework for primary and secondary education. OECD Publishing, Paris. https://doi.org/10.1787/65cd27d4-en adresinden 20.06.2026 tarihinde alınmıştır.
38. Özhan, M. B., Taşgın, A., & Kandırmaz, M. (2023). K12 beceriler çerçevesi: Türkiye bütüncül modeli bağlamında sosyal duygusal öğrenme becerileri. Millî Eğitim, 52(Özel Sayı), 1027-1054. https://doi.org/10.37669/milliegitim.1308964
39. Punzo, V. (2025). Integrating digital and AI literacy with digital citizenship across the curriculum in Italian schools. D-SAIL Workshop: Transformative Curriculum Design—Digitalisation, Sustainability, and AI Literacy for 21st Century Learning. Palermo, Italy Kongresine Sunulmuş Bildiri.
40. Sarıgöz, O. (2023). Ortaokul matematik dersi öğretim programının 21. yüzyıl becerileri yönünden incelenmesi. E-Uluslararası Eğitim Araştırmaları Dergisi, 14(2), 1-16. https://doi.org/10.19160/e-ijer.1200499
41. Sengsri, S., & Khunratchasana, K. (2024). Artificial intelligence competence: A crucial skill for the digital citizens. International Education Studies, 17(3), 75–83. https://doi.org/10.5539/ies.v17n3p75
42. Sırkıntı, M., & Bolat, Y. (2023). Ortaokul bilişim teknolojileri öğretim programının metaverse kavramı bağlamında değerlendirilmesi. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 12(5), 2782–2798. https://doi.org/10.15869/itobiad.1338912
43. Sırvermez, U., Baltacı, Ş., Coşkun Onan, B., & Güleç, S. (2026). Türkiye’de dijital vatandaşlık eğitimi: Avrupa Konseyi çerçevesi ile MEB ders kitaplarının karşılaştırılması. Millî Eğitim, 55(250), 875–922. https://doi.org/10.37669/milliegitim.1666472
44. Tarım, B., & Senemoğlu, N. (2020). Türkiye ve gelişmiş ülkelerin bilişim teknolojileri öğretim programlarının benzer ve farklı özellikleri. Mehmet Akif Ersoy University Journal of Education Faculty, 54(1), 292–325. https://izlik.org/JA75GD97LP
45. Tarım, B., & Senemoğlu, N. (2024). The level of attainment in Turkey considering the objectives of information technologies and software curriculum in the developed countries. Hacettepe University Journal of Education, 39(2), 163–194. https://doi.org/10.16986/HUJE.2024.521
46. Taş, Ş., Şentürk, Ş., & Şiraz, F. (2024). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli (TYMM) okul öncesi eğitim programının, program ögeleri açısından incelenmesi. Uluslararası Eğitimde Nitel Araştırmalarda Mükemmellik Arayışı Dergisi (UENAMAD), 3(2), 85-99.
47. Taşkın, S. (2025). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli’nde değerler eğitimi yaklaşımının analizi. İstanbul Eğitim Dergisi, (2), 160-180. https://doi.org/10.71270/istanbulegitim.istj.1640604
48. UNICEF. (2024). The state of the world's children 2024: The future of childhood in a changing world. https://www.unicef.org/media/165156/file/SOWC-2024-full-report-EN.pdf adresinden 20.06.2026 tarihinde alınmıştır.
49. Van Audenhove, L., Vermeire, L., Van den Broeck, W., & Demeulenaere, A. (2024). Data literacy in the new EU DigComp 2.2 framework: How DigComp defines competences on artificial intelligence, internet of things and data. Information and Learning Sciences, 125(5–6), 406–436. https://doi.org/10.1108/ILS-06-2023-0072
50. Vuorikari, R., Kluzer, S., & Punie, Y. (2022). DigComp 2.2: The digital competence framework for citizens: With new examples of knowledge, skills and attitudes. Publications Office of the European Union. https://doi.org/10.2760/115376
51. Yıldırım, Y., & Çalışkan, A. (2024a). Evaluation of the Türkiye century education model in terms of 21st century human profile. Electronic Journal of Education Sciences, 13(26), 204-220. https://doi.org/10.55605/ejedus.1548121
52. Yıldırım, Y., & Çalışkan, A. (2024b). 2024 sosyal bilgiler dersi öğretim programının 2005, 2015 ve 2018 programlarıyla karşılaştırılmalı analizi. Uluslararası Batı Karadeniz Sosyal ve Beşerî Bilimler Dergisi, 8(1), 108-142. https://doi.org/10.46452/baksoder.1485390
53. Yıldırım, A., ve Şimşek, H. (2021). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (12. baskı). Ankara: Seçkin Yayıncılık.