Manzûm Bir Kur’ân Fâlı: Te’vîl-i Fâl-i Kur’ân

Öz

Gayba dair bilgi edinebilme yani geleceğe dair sır perdesini aralayabilme düşüncesi insanoğlunun zihnini her zaman meşgul etmiştir. İnsanoğlu geleceği için öngörülerde bulunabilmek ve bu husustaki merakını giderebilmek amacıyla varoluşunun ilk zamanlarından beri çeşitli araçlara ihtiyaç duymuştur. Bu araçlardan biri de faldır. Fallar, bunları icra eden falcılar aracılığıyla insanların bu merakını gidermiştir. Falcılar, kendilerini daha inandırıcı kılmak amacıyla çeşitli araçlara da başvurmuş olup bu araçlardan bir tanesi de dinî metinlerdir. Bu yolda başvurulan en önemli metin ise Kur’ân-ı-Kerîm’dir. Kur’ân-ı-Kerîm’den fal bakma işlemi, İslâm sonrasında Türkler arasında da yayılmış olup bu konuyla ilgili manzûm, mensûr ya da manzûm-mensûr olarak birçok eser kaleme alınmıştır. Bu çalışmanın konusunu manzûm bir Kur’ân falı olan Te’vîl-i Fâl-i Kur’ân adlı eser oluşturmaktadır. Te’vîl-i Fâl-i Kur’ân iki beyitlik Kur’ân fallarından olup Türk İslam Eserleri Müzesinde yer alan bir Kur’ân-ı-Kerîm nüshasının sonunda bulunmaktadır. Eserin müellifine, müstensihine, telif tarihine, istinsah tarihine dair bilgi bulunmamaktadır. Eser, dil olarak Eski Anadolu Türkçesi döneminin özelliklerini taşımaktadır. Eser; şekil ve muhteva, dil ve anlatım özellikleri bakımından incelenip neşredilen metinin eklenmesiyle dikkatlere sunulmuştur.

Anahtar Kelimeler

• Klasik Türk edebiyatı
• Manzum
• Mesnevi
• Fal
• Kur

A Poetry Qur’an Fellow: Te’vîl-i Fâl-i Kur’ân

Öz

The idea of gaining knowledge of the unseen, that is, of uncovering the secrets of the future, has preoccupied humankind since the dawn of time. Humanity has long needed various tools to make predictions and satisfy its curiosity. One of these tools is fortune-telling. Divinations have satisfied this curiosity through the fortune-tellers who perform them. Fortune-tellers have also employed various tools to make themselves more convincing, including religious texts. One such text is the Quran. The practice of fortune-telling from the Quran spread among the Turks after Islam, and numerous works have been written on this subject in verse or prose. The subject of this study is Te’vîl-i Fâl-i Kur’ân, a Quranic fortune-telling in verse. Te’vîl-i Fâl-i Kur’ân is a two-verse Quranic fortune-telling book at the end of a copy of the Holy Quran in the Turkish and Islamic Arts Museum. There is no information regarding the author, scribbled date of writing, or transcription date. Furthermore, it ranks among the previously known two-verse Quranic fortune-telling books for containing the fewest negative letter interpretations, including interpretations of 28 letters, and for appearing at the end of the Quranic copy. The work reflects the characteristics of the Old Anatolian Turkish period in terms of language. It has been presented to the public, along with a published text that has been analyzed for its form, content, language, and narrative features.

Anahtar Kelimeler

• Classical Turkish literature
• Poetry
• Masnavi
• Fortune telling
• Quran fortune telling

Kaynakça

1. Altuntaş, H., & Şahin, M. (2011). (el-Mâide 5:3). Kur’ân-ı Kerîm Meâli (12. Baskı). Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları.
2. Çağbayır, Y. (2017). Ötüken Osmanlı Türkçesi Sözlüğü. Ötüken Yayınları.
3. Devellioğlu, F. (1998). Osmanlıca-Türkçe Ansiklopedik Lûgat (15. Baskı). Aydın Kitabevi Yayınları.
4. Erdoğan, M. (2016). Fıkıh ve Hukuk Terimleri Sözlüğü (6. Baskı). Ensar Yayınları.
5. Fâl-i Kur’âni’l-Kerîm. Konya: Konya Yazma Eserler Bölge Müdürlüğü, Bölge Yazma Eserler, 86997, 97b-100b. https://portal.yek.gov.tr
6. Güngör Sert, Ö. (2024). Milli Kütüphanede Kayıtlı Manzum Bir Kur’an Falı Örneği: Fâlu’l-Kur’âni’l-Kerîm. Akademik Dil ve Edebiyat Dergisi, 8(2), 1077-1101. https://doi.org/10.34083/akaded.1505916
7. Hançerlioğlu, O. (1994). İslâm İnançları Sözlüğü (2. Baskı). Remzi Kitabevi.
8. İpekten, H. (2008). Eski Türk Edebiyatı Nazım Şekilleri ve Aruz (10. Baskı). Dergâh Yayınları.

9. Korkmaz, Zeynep. (2020). Türkiye Türkçesinin Temeli Oğuz Türkçesinin Gelişimi (2. Baskı). Türk Dil Kurumu Yayınları.
10. Özkat, M. (2018). Türk Edebiyatında Harflerin Yorumuna Dayalı Kur’an Falları ve XIX. Yüzyıla Ait Manzum Bir Örnek. R. Özkan (Ed.), I. Uluslararası Develi, Âşık Seyrânî Türk Kültürü Kongresi “Türk Kültürü Bildirileri”. (3/269-311). Develi Belediyesi.
11. Saraç, M.A. Y. (2019). Klasik Edebiyat Bilgisi (Belagat ve Biçim-Ölçü-Kafiye). Türk Dil Kurumu Yayınları.
12. Sezer, S. (1998). Osmanlı’da Fal ve Falnameler. Milliyet Yayınları.
13. Şenödeyici, Ö. & Koşik, H. S. (2017). Osmanlı’nın Gizli İlimleri I (Kur’an Falları ve Uzun Firdevsî’ye Ait Bir Örnek). Kesit Yayınları.
14. Te’vîl-i Fâl-i Kur’ân. İstanbul: Türk ve İslam Eserleri Müzesi, TİEM Yazma Eser Koleksiyonu, 703369, 258b-261b. https://portal.yek.gov.tr
15. Timurtaş, F. K. (2005). Eski Türkiye Türkçesi (3. Baskı). Akçağ Yayınları.
16. Tökel, D. A. (2016). Divan Şiirinde Harf Simgeciliği (2. Baskı). Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üniversitesi Yayınları.
17. Tökel, D. A. (2000). Divan Şiirinde Mitolojik Unsurlar (Şahıslar Mitolojisi). Akçağ Yayınları.
18. Töven, M. B. (2015). Yeni Türkçe Lûgat (2. Baskı). (A. Hayber, Haz.). Türk Dil Kurumu Yayınları.
19. Yıldız, A. (2010). Manzum Bir Kur'an Falı. İstem, 16, 181-198.