Kesik Baş Destanı’nın Diyanet İşleri Başkanlığı Kütüphanesi Nüshası Üzerine

Öz

Anadolu’da İslami dönem Türk edebiyatının oluşum sürecinde halkı eğitmek ve halkın dinî duygularını canlı tutmak amacıyla pek çok manzum halk anlatısı yazılmıştır. Hz. Ali’nin kahramanlıklarının anlatıldığı Kesik Baş Destanı da bu manzum halk anlatılarından biridir. Kirdeci Ali tarafından 14. yüzyılda yazıldığı bilinen Kesik Baş Destanı’nın pek çok farklı nüshasının varlığı bilinmektedir. Genellikle farklı hikâyelerle birlikte destan kitaplarının içerisinde bulunan Kesik Baş Destanı bazen de müstakil olarak mecmualar arasında yer almaktadır. Müellifi ve istinsah tarihi bilinmeyen ve 111 beyitten oluşan incelemeye esas aldığımız nüsha, Diyanet İşleri Başkanlığı Kütüphanesi, Türkçe Yazma Eserler Bölümünde 005753 III demirbaş numarasıyla kayıtlıdır. Metin; harekeli nesihle, 2 sütun hâlinde, her sayfada 11 satır olarak yazılmıştır. Çalışmaya konu olan bölüm, bulunduğu yazmanın 21a-26a yaprakları arasında yer almaktadır. Bu çalışmada Kesik Baş Destanı’nın çeviri yazısı yapılarak imla, ses ve şekil özellikleri ile söz varlığına değinilecektir. Birçok nüshasının tespit edilerek incelendiğini gördüğümüz destanın yeni nüshaları üzerine yapılacak olan bu tür çalışmaların destanın tam metninin oluşturulmasına katkı sağlayacağı kanaatindeyiz.

Anahtar Kelimeler

• Eski Anadolu Türkçesi
• Kesik Baş
• destan.

On a Copy of the Kesik Baş Destanı in the Library of the Department of Religious Affairs

Öz

During the development of Islamic Turkish literature in Anatolia, many folk narratives in verse were composed to educate the people and preserve their religious sentiments. The Epic of the Decapitated Head (Kesik Baş Destanı), which tells the heroism of Ali, is one of these folk narratives in verse. It is known that the Epic of the Decapitated Head was written by Kirdeci Ali in the 14th century and there are many different copies of the epic. The Epic of the Decapitated Head, which is usually found in epic books with different stories, is sometimes included independently in magazines. The studied copy, composed of 111 couplets, by an unknown author and with an unknown date of printing, is registered among the Turkish manuscripts under the inventory ID 005753 III in the Library of the Department of Religious Affairs. The text was written in naskh with diacritical points, in 2 columns, with 11 lines on each page. The studied part is found between pages 21a and 26a of the manuscript. This study will focus on the orthography, phonetic and morphological features, and vocabulary of the Epic of the Decapitated Head upon its translation. We believe that such studies on the new copies of the epic, of which many copies have been identified and analyzed, will contribute to the composition of the full text of the epic.

Anahtar Kelimeler

• Old Anatolian Turkish
• the Decapitated Head
• epic

Kaynakça

1. Akar, A. (2018). Oğuzların Dili Eski Anadolu Türkçesine Giriş. Ötüken Yayınları.
2. Aksu, R. (2023). Eski Anadolu Türkçesi Metinlerinde Vezin Gereği Düşürülen Hâl Ekleri. Erzincan Üniversitesi Sosyal
3. Bilimler Enstitüsü Dergisi, 16/1, 46 60.
4. Albayrak, N. (2022). Kesik Baş Destanı. TDV İslam Ansiklopedisi. C. 25. (ss. 308 309). Türkiye Diyanet Vakfı.
5. Argunşah, M. (2002). Kirdeci Ali Kesikbaş Destanı. Kültür Bakanlığı Yayınları.
6. Böler, T. (2020). Türkiye Türkçesi Ses Bilgisi. Kesit Yayınları.
7. Caferoğlu, A. (1993). Eski Uygur Türkçesi Sözlüğü. Enderun Kitabevi.
8. Demir, N. (2019). Türkçe Ses ve Biçim Bilgisi. Altınordu Yayınları.

9. Ergin, M. (1999). Türk Dil Bilgisi. Bayrak Yayınları.
10. Gabain, A. V. (1988). Eski Türkçenin Grameri. (Çev. M. Akalın). Türk Dil Kurumu Yayınları.
11. Gülensoy, T. (2007). Türkiye Türkçesindeki Türkçe Sözcüklerin Köken Bilgisi Sözlüğü A N. Türk Dil Kurumu Yayınları.
12. Güngör, O. C., & Bekar, B. (2024). Kesik Baş Destanının Yeni Bir Nüshası Üzerine. Mavi Atlas Dergisi, 12 (1), 51 72.
13. Kâşgarlı Mahmud. (2006). Divânü Lûgati’t-Türk IV (Dizin). (Çev. B. Atalay). Türk Dil Kurumu Yayınları.
14. Köktekin, K. (2008). Eski Anadolu Türkçesi. Fenomen Yayınları.
15. Köktekin, K. (2018). Eski Anadolu Türkçesinde Manzum ve Kısa Manzum Hikâyeler, Dâsitan ı Hz. İsa (Cimcime Sultan) ve Dil Özellikleri. Atatürk Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, S. 61, 311 335.
16. Özkan, M. (2009). Türkiye Türkçesi Ses ve Yazım Bilgisi. Filiz Kitabevi.
17. Özkan, M. (2017). Türk Dilinin Gelişme Alanları ve Eski Anadolu Türkçesi. Filiz Kitabevi.
18. Paçacıoğlu, B. (2016). VIII.-XVI. Yüzyıllar Arasında Türkçenin Sözcük Dağarcığı. Kesit Yayınları.
19. Şahin, H. (2011). Eski Anadolu Türkçesi. Akçağ Yayınları.
20. Timurtaş, F. K. (2005). Eski Türkiye Türkçesi. Akçağ Yayınları.
21. Yılmaz Ceylan, E. (1991). Ana Türkçede Kapalı e Ünlüsü. Türk Dilleri Araştırmaları (1), 151 165.