Bir Toplumsal Cinsiyet Tartışması: Vardiyalı Çalışan Evli Kadın Hemşireler Örneği

Öz

Bu makale vardiyalı çalışma ve evli kadın hemşireler olmak üzere iki temel değişkeni toplumsal cinsiyet zemini üzerinde birleştirmeyi amaçlamaktadır. Toplumsal cinsiyet olgusu, sosyal hayatta birçok eşitsizlik yaratarak kimi zamanlarda ve hallerde erkekleri ama çoğu durumda ve yerde kadınları kendine maruz bırakır. Bu asimetrik tablo, söz gelimi hastanede görev yapan bir hemşirenin aynı zamanda evdeki kadın (eş, anne) olması halinde ikiye katlanır. Diğer söyleyişle kadın bir hemşire eş zamanlı olarak evli ve de çocuklu ise onun karşılaştığı toplumsal cinsiyet eşitsizlikleri birbirini pekiştirir ve sürdürür. Öyle ki hemşirelik mesleğini yerine getiren kadından hastanede beklenen işler ile özel ve aile yaşamı içerisinde aynı kadına yüklenen statü ve roller çoğunlukla birbiriyle benzer ve de yarışır. Bu duruma bir de vardiyalı çalışma eklenince söz konusu kadınların iş yerlerindeki profesyonel görevleriyle diğer rollerinin birlikteliği daha zorlu bir hal alır. Çünkü birtakım karakteristik özelliklere sahip vardiyalı çalışma sistemi yine kendine özgü nitelikler taşıyan evdeki iş ve sorumlulukların ağırlığı ile çakışır. Dolayısıyla hastanede vardiyalı çalışan evli kadın hemşireleri, evlerinde cinsiyetçi adeta ikinci bir vardiyanın bekliyor olması meseleyi daha spesifik ve incelenmeye değer bir noktaya taşır.

Anahtar Kelimeler

• Toplumsal Cinsiyet
• Hemşirelik
• Vardiyalı Çalışma
• Sağlık Sosyolojisi
• Aile Sosyolojisi.

A Gender Debate: The Case of Married Female Nurses Working in Shifts

Öz

This article aims to match two fundamental variables—shift work and married female nurses—within the framework of gender relations. The phenomenon of gender creates various inequalities in social life, at times subjecting men but, in most cases and contexts, women to its effects. This asymmetrical situation is compounded when a nurse working in a hospital is also a woman at home—a wife and mother. In other words, if a female nurse is simultaneously married and has children, the gender-based inequalities she encounters reinforce and perpetuate one another. The professional expectations placed upon women in the nursing profession often resemble and compete with the roles and statuses imposed upon them within private and family life. When shift work is added to this dynamic, the professional responsibilities of these women intersect with their other roles in increasingly challenging ways. This is because the specific characteristics of shift work overlap with the weight of domestic tasks and responsibilities, which also carry their own distinctive features. Consequently, the fact that married female nurses working shifts in hospitals are confronted with a gendered “second shift” at home renders the issue more specific and worthy of examination.

Anahtar Kelimeler

• Gender
• Nursing
• Shift Work
• Sociology of Health
• Sociology of Family

Kaynakça

1. Ak, M., & Okur Çakıcı, F. (2018). Çalışan kadınların toplumsal cinsiyet algısı: Gümüşhane’de çalışan kadınlar üzerine bir araştırma. Gümüşhane Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Elektronik Dergisi, 9(22), 254–271. https://doi.org/10.17823/GUSB.2617
2. Arpacı, F. (2007). Vardi̇ya usulü çalışmanın hemşi̇releri̇n sosyal yaşamı ve ev yaşamı üzeri̇ndeki̇ etki̇leri̇ni̇n incelenmesi̇. E-Journal of New World Sciences Academy, 2(4), 71-80.
3. Aydemir Gedük, E. (2018). Hemşirelik mesleğinin gelişen rolleri. Sağlık Bilimleri ve Meslekleri Dergisi, 5(2), 253-58. https://doi.org/10.17681/hsp.358458
4. Aydın, M., Özen Bekar, E., Yılmaz Gören, Ş., & Sungur, M. A. (2016). Hemşi̇reli̇k öğrenci̇leri̇ni̇n toplumsal ci̇nsi̇yet rolleri̇ne ili̇şki̇n tutumları. Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 16(1), 223-242.
5. Balkır, Z. G. (2012). İş sağlığı ve güvenliği hakkının korunması: işverenin iş sağlığı ve güvenliği organizasyonu. Sosyal Güvenlik Dergisi, 2(1), 56-91.
6. Başar, F., & Demirci, N. (2018). Attitudes of nursing students toward gender roles: a cross-sectional study. Contemporary Nurse. 54(3), 333-344. https://doi.org/10.1080/10376178.2018.1504623
7. Başaran, F., & Köşgeroğlu, N. (2020). Toplumsal cinsiyet eşitsizliğinin hemşirelik mesleğine yansımaları. Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 9(3), 293-299. https://doi.org/10.37989/gumussagbil.734808
8. Bay, B. (2018). Vardiyalı çalışmanın ebe ve hemşirelerin sosyal yaşamları üzerine etkisi. [Yüksek lisans tezi, Abant İzzet Baysal Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü]. YÖK Tez Merkezi

9. Bora, A. (2018). Kadınların sınıfı. İletişim Yayınları.
10. Çay, G. (2021). Meslek seçiminde toplumsal cinsiyet rollerinin etkisi: hemşirelik mesleği örneği. [Yüksek lisans tezi, Akdeniz Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü]. YÖK Tez Merkezi
11. Demirbilek, T. (2004). Vardiyalı çalışmanın kadının aile ve sosyal yaşamına etkisi̇. SÜ İİBF Sosyal ve Ekonomik Araştırmalar Dergisi, 4(7), 77-98.
12. Hochschild, A. & Machung, A. (1989). The second shift. Penguin Books.
13. Kahraman, A. B., Tunçdemir, N. O., & Özcan, A. (2015). Toplumsal cinsiyet bağlamında hemşirelik bölümünde öğrenim gören erkek öğrencilerin mesleğe yönelik algıları. Sosyoloji Araştırmaları Dergisi. 18 (2), 108-144. https://doi.org/10.18490/sad.58405
14. Karabıyık, İ. (2012). Türkiye' de çalışma hayatında kadın istihdamı. Marmara Üniversitesi İİBF Dergisi, 32(1): 231-260.
15. Karaca, A., & Uzun, F. (2021). Vardiyalı çalışan personelin ış-aile çatışma düzeyinin belirlenmesi: Elazığ havalimanı örneği. International Journal of Economic and Administrative Academic Research, 1(2), 1–21.
16. Mevzuat Bilgi Sistemi (2026, 12 Mayıs). Devlet memurları kanunu. https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=657&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=5
17. Mevzuat Bilgi Sistemi (2026, 12 Mayıs). Hemşirelik kanunu. https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=6283&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=3
18. Müldür, Ö. (2020). Kadın emeği ve kadının ev içi emeğinin görünmezliği sorunu: Gülnur Acar-Savran’ın yaklaşımı bağlamında Türkiye’deki yansımaları. [Yüksek lisans tezi, Gaziantep Üniversitesi Göç Enstitüsü]. YÖK Tez Merkesi
19. Ören, K., & Yüksel, H. (2012). Geçmişten günümüze çalışma hayatı. Hak İş Uluslararası Emek ve Toplum Dergisi, 1(1).
20. Resmi Gazete. (2026, 12 Mayıs). Kadın çalışanların gece postalarında çalıştırılma koşulları hakkında yönetmelik. https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2013/07/20130724-25.htm
21. Sarı, Ö. (2011). Toplumsal cinsiyet ve mesleki rol ilişkisi: hemşirelik bölümünde okuyan erkek öğrenciler örneği. Erzincan Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 4(2), 493-504.
22. Seçgin, L., & Selçuk, K. T. (2022). Kadın sağlık çalışanlarında toplumsal cinsiyet rollerine ilişkin tutumların iş-aile yaşam çatışması ile ilişkisi. Bandırma Onyedi Eylül Üniversitesi Sağlık Bilimleri ve Araştırmaları Dergisi, 4(3). https://doi.org/10.46413/boneyusbad.1150960
23. Terzioğlu, A., & Aksöz, F. (2022). Çalışma hayatında cinsiyet ayrımcılığı ve Türk iş hukukunda kadınları korumaya yönelik düzenlemeler. Çalışma ve Toplum, 1(72), 267-298. https://doi.org/10.54752/ct.1060809
24. Ünal, E. (2019). Vardiyalı çalışmanın sosyolojik analizi: Ceyhan sağlık çalışanları örneği. (Yayın No. 2019/590556) [Yüksek lisans tezi, Niğde Ömer Halisdemir Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü]. YÖK Tez Merkezi.
25. Ünsal, A., Akalın, İ., & Yılmaz, V. (2010). Farklı meslek çalışanlarının erkek hemşirelere ilişkin görüşleri. Uluslararası İnsan Bilimleri Dergisi. 7 (1), 420-31.
26. Yıldırım, A., & Hacıhasanoğlu R. (2011). Sağlık çalışanlarında yaşam kalitesi ve etkileyen değişkenler. Psikiyatri Hemşireliği Dergisi, 2(2), 61-68.
27. Zencirkıran, M. (2018). Çalışma sosyolojisinin konusu ve araştırma yöntemleri. İçinde Z. S. Taşdemir (Ed.). Çalışma Sosyolojisi. Anadolu Üniversitesi Yayınları.