“Babaya El Kalkmaz”: Halk Anlatılarında Saygı Duyulan Babadan Medyadaki Şiddet Gören Babaya

Öz

Türk-İslam kültüründe çok önemli bir yere sahip olan “babaya saygı” olgusu halk anlatılarında da kendine yer bulmuş, bu yönelim “babaya/ataya el kaldırılmaz; taş olursun” inancıyla korunarak kuşaktan kuşağa aktarılmıştır. Çalışmanın konusu Türk-İslam kültüründe “babaya el kalkmaz” inancı etrafında “babaya saygı” yaklaşımının nasıl değişim dönüşüm geçirdiğinin ortaya konulmasıdır. Bu kapsamda babaya karşı saygının halk anlatılarında nasıl tezahür ettiği ve “babaya el kaldırılmaz” yaklaşımının medyada yer alan babaya şiddet haberleri üzerinden değişimi dikkatlere sunulmuştur. Böylece değer yargılarının nasıl bir dönüşüm geçirdiği halk anlatıları, inançlar ve gündelik hayattaki olayların konu edildiği gazete haberleri üzerinde karşılaştırmalı olarak verilmiştir. Sonuç olarak “babaya saygı” düsturunun toplumun bazı kesimlerinde yok olduğu ve bunun farklı gerekçelerinin bulunduğu tespit edilmiştir. Babaların şiddete maruz kalmaları, aile kurumunun yozlaştığına ve toplumun bazı kesimlerinde baba-oğul ilişkisinin çöküşüne işaret etmektedir. Çalışmanın hipotetik önermesi; ataya/babaya duyulan saygının olumsuz yönde değiştiği ve bunun medyaya yansıyan haberlerde gözlemlenebileceği düşüncesidir. Olumsuz yöndeki bu değişimin medyadaki örneklerine yer verilmesi ve gerekçelerinin ortaya konulması ise çalışmanın özgünlüğüne işaret etmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Ataya saygı
• Baba
• Taş kesilme motifi
• Babaya şiddet.

“One Does Not Raise a Hand Against the Father”: From the Revered Father in Folk Narratives to the Father Subjected to Violence in Media”

Öz

The concept of “respect for the father,” which holds a vital place in Turkish-Islamic culture, has been preserved across generations through the folk belief that “one must not raise a hand against one’s ancestor; otherwise, you will turn to stone.” Study aims to reveal how the approach to respecting fathers has evolved within Turkish-Islamic culture, centered on this traditional taboo. Employing a comparative analysis, the research examines how this value judgment manifests in traditional folk narratives and contrasts it with contemporary media reports concerning violence against fathers. The findings indicate that foundational principle of “respect for the father” has unfortunately eroded within certain segments of modern society due to various sociocultural factors. The fact that fathers are subjected to violence points to the deterioration of the family institution and the breakdown of the father-son relationship. Study’s hypothesis posits that reverence for fathers has experienced a negative transformation, which is reflected in media coverage. Ultimately, incorporating concrete examples of this negative cultural shift from the media, alongside identifying its underlying causes, highlights the originality and critical social significance of this research.

Anahtar Kelimeler

• Respect for the father
• Father
• Stone cutting motif
• Violence against the father

Kaynakça

1. Akbalaban, C. & Yücel, D. (2021). Bir motif olarak taş kesilme efsanelerinin tasnifi ve toplumsal mesajları. Türk Edebiyatları Araştırma Dergisi, 2(1), 33-58. https://doi.org/10.47580/tead.213
2. Akdemir, F. (2013). Kur’an’da itaat kavramı ve peygambere itaatin mahiyeti. KADER-Kelam Araştırmaları Dergisi, 11(1), 425-442. https://doi.org/10.18317/kader.14476
3. Akmataliyev, A., & Kadirmambetova, A. (2009). Kırgız destanları-7 (Akt. Naciye Yıldız). Türk Dil Kurumu Yayınları.
4. Ameti, B. & Yılmaz, S. (2018). Kur’an’da peygamberlerin örnekliğiyle baba-oğul ilişkisinin psiko-sosyal analizi. Güneysu Sempozyumu-II/ Ahlaki Sorunlar, Gençlik ve Değerler Eğitimi Sempozyumu (ss. 661-676). Rize.
5. Ay, R. (2025). Anne babaya saygı konusunda Konfüçyüs ve Hz. Muhammed’in öğretilerinin karşılaştırmalı analizi. Türkiye İlahiyat Araştırmaları Dergisi, (9), 720-739. https://doi.org/10.32711/tiad.1632638
6. Batu, M., & Tos, O. (2022). Kültürel değişim temelinde x ve z kuşağının ebeveynlik algısı: Zmet tekniği temelinde bir analiz. Akdeniz Üniversitesi İletişim Fakültesi Dergisi, (38), 194-217. https://doi.org/10.31123/akil.1172893
7. Buharî, Ebû Abdillah Muhammed b. İsmail. (2009). El-câmi‘u’s-sahîh, hadis külliyatı, kütüb-i sitte/ tercüme ve şerhi (Haz. İbrahim Canan). Akçağ Yayınları.
8. Cumhuriyet. (2025, 19 Haziran). İstanbul'da evlat dehşeti: Babasını öldürdü, kendini ihbar etti. https://www.cumhuriyet.com.tr/turkiye/istanbul-da-evlat-dehseti-babasini-oldurdu-kendini-ihbar-etti-2410699

9. Cüneyt Arkın Filmleri. (2022). Battal Gazi'nin intikamı [Video]. Youtube. https://www.youtube.com/watch?v=I3_XZ4aBoIo
10. Çakın, M. B. (2023). Hamdullah Hamdî’nin Yûsuf u Züleyhâ mesnevisinde baba rolü. Din ve Bilim Muş Alparslan Üniversitesi İslami İlimler Fakültesi Dergisi, 6(1), 63-92. https://doi.org/10.47145/dinbil.1295978
11. Çakır, E. (2018). Satuk Buğra Han menkıbesinde halk hukuku olarak ‘ata hakkı ve tuz-ekmek hakkı. JASS Studies-The Journal of Academic Social Science Studies, (73), 183-194.
12. Çetin, İ. (2007). Türk kültüründe bab (baba)/ata geleneği, Milli Folklor, (76), 73-75.
13. Demir, R. (2022). Baba-çocuk ilişkisi bağlamında sanatta nasihat. Anlambilim MTÜ Sosyal ve Beşerî Bilimler Dergisi, 2(2), 151-161.
14. Doğan, M. C. (1996). Eski Türk ailesinin yapısı ve fonksiyonları. M. Ü. Atatürk Eğitim Fakültesi Eğitim Bilimleri Dergisi, (8), 73-81.
15. Ebû Dâvûd, Süleyman İbnu'l-Eş'as es-Sicistânî. (2009). Sünen-i Ebu Davud/hadis külliyatı, kütüb-i sitte/ tercüme ve şerhi (Haz. İbrahim Canan). Akçağ Yayınları.
16. Egesaati. (2024, 26 Aralık). Vicdansız evlat... Babasını döverek öldürdü. https://www.egesaati.com.tr/babasini-doverek-oldurdu-2
17. Gazeteduvar. (2024, 23 Mayıs). Erzurum'da evlat cinayeti: Kavga ettiği babasını silahla öldürdü. https://www.gazeteduvar.com.tr/erzurumda-evlat-cinayeti-kavga-ettigi-babasini-silahla-oldurdu-haber-1693407
18. Gömeç, S. Y. (2018). Türklerde aile. Düşünce ve Tarih, 4(49), 4-15.
19. Güzel, C. (2016). Kırşehir’den derlenen efsanelerin retorik analizi. [Doktora tezi, Kırşehir Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü]. YÖK Tez Merkezi.
20. Haber7. (2019, 26 Haziran). Para vermedi diye babasını dövdü!. https://www.haber7.com/samsun/2873011-para-vermedi-diye-babasini-dovdu
21. Haber7. (2020, 28 Aralık). Para yok diyen babaya şiddetin cezası ağır oldu! Mahkeme vicdansız evladı affetmedi. https://www.haber7.com/guncel/haber/3050070-para-yok-diyen-babaya-siddetin-cezasi-agir-oldu-mahkeme-vicdansiz-evladi-affetmedi
22. Haberkenti. (2025, 1 Eylül). Hatay’da sinir krizi geçiren A. G., ailesine saldırdı ve araçla kaza yaparak 5 araca çarptı. https://www.haberkenti.com/hatayda-sinir-krizi-geciren-a-g-ailesine-saldirdi-ve-aracla-kaza-yaparak-5-araca-carpti-822706
23. Haberton. (2022, 1 Temmuz). Böyle evlat olmaz olsun; anne babasını balta sapıyla dövdü. https://haberton.com/boyle-evlat-olmaz-olsun-anne-babasini-balta-sapiyla-dovdu/
24. Habertürk. (2014, 10 Aralık). Para vermeyen babasını dövdü. https://www.haberturk.com/gundem/haber/1017637-para-vermeyen-babasini-dovdu
25. Habertürk. (2025, 18 Mart). Babasını defalarca bıçakladı! Cani evlat. https://www.haberturk.com/antalya-haberleri-babasini-defalarca-bicakladi-cani-evlat-son-dakika-haberi-3774852
26. Hasanova, P. M. K. (2011). Kitab-ı Dede Korkut destanında büyüklere, anne babaya, kardeşe, bilgin insanlara saygı terbiyesi. Motif Akademi Halkbilimi Dergisi, 4(7), 67-73.
27. Hürrriyet. (2024, 29 Ağustos). Bursa'da evlat dehşeti: Babasını döverek öldürdü. https://www.hurriyet.com.tr/gundem/bursada-evlat-dehseti-babasini-doverek-oldurdu-42514420
28. İstiklal. (2025, 24 Nisan). Tekirdağ'da evlat dehşeti! Tartıştığı babasını silahla vurdu. https://www.istiklal.com.tr/amp/son-dakika-asayis-haberleri/tekirdagda-evlat-dehseti-tartistigi-babasini-silahla-vurdu-882025h
29. Kaçalin, M. S. (2017). Oğuzların diliyle Dedem Korkudun kitabı. Türk Dil Kurumu Yayınları.
30. Kafesoğlu, İ. (2021). Türk milli kültürü. Ötüken Neşriyat.
31. Kirpitci, E. (2010). Din eğitimi açısından baba-oğul ilişkisi. Necmettin Erbakan Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 30(30), 223-239.
32. Kur’ân-ı Kerîm meâli. (2009). (Haz. Halil Altuntaş - Muzaffer Şahin). Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları.
33. Milliyet. (2024, 24 Temmuz). Hakkâri’de evlat vahşeti! Babasını öldürüp, kardeşini ağır yaraladı. https://www.milliyet.com.tr/gundem/son-dakika-hakkaride-evlat-vahseti-babasini-oldurup-kardesini-agir-yaraladi-7158788
34. Müslim, Ebu’l-Hüseyin el-Kuşeyri en-Nisâburî Müslim b. el-Haccad. (2009). Sahih-i Müslim, hadis külliyatı, kütüb-i sitte/ tercüme ve şerhi (Haz. İbrahim Canan). Akçağ Yayınları.
35. Nesaî, Ebu Abdirrahman Ahmed bin Şuayb bin Ali bin Sinan bin Bahr el-Horasânî. (2009). Sünen-i Nesâî, hadis külliyatı, kütüb-i sitte/ tercüme ve şerhi (Haz. İbrahim Canan). Akçağ Yayınları.
36. NTV. (2023, 5 Aralık). Evlat dayağı 37 gün sonra öldürdü. https://www.ntv.com.tr/turkiye/evlat-dayagi-37-gun-sonra
37. NTV. (2024, 1 Ocak). Tartıştığı babasını keserle öldürdü. https://www.ntv.com.tr/turkiye/tartistigi-babasini-keserle oldurdu,P1FCfLDam0GvpvjKIS3O4A
38. NTV. (2025, 20 Şubat). Eve neden geç geldin diyen babasını bıçakladı. https://www.ntv.com.tr/turkiye/eve-neden-gec-geldin-diyen-babasini-bicakladi,tEeB1SJSlkKHBGXUUm0LFA
39. NTV. (2025, 5 Ağustos). 13 yaşındaki çocuk, babasını silahla başından vurdu. https://www.ntv.com.tr/turkiye/13-yasindaki-cocuk-babasini-silahla-basindan-vurdu,uiu1JXLZZ0SCxAqoc-j4Gg
40. Onay, İ. (2012). Eski Türk toplumunda aile düzeni ve bunun dini, siyasi hayata yansımaları. The Journal of Academic Social Science Studies, 5(6), 347-357.
41. Orozova, G., & Akmataliyev, A. (2010). Kırgız destanları-8/Kız Darıyka. (Akt. Ferah Türker). Türk Dil Kurumu Yayınları.
42. Ögel, B. (2020). Dünden bugüne Türk kültürünün gelişme çağları. Türk Dünyası Araştırmaları Vakfı Yayınları.
43. Özarslan, M. (2022). Türk dünyası atasözleri üzerinden babaya bakmak. Rahim Tarım Armağanı, Levent Ali Çanaklı ve Nihan Abir (ed.) (ss. 354-363). Emin Yayınları.
44. Özdemir, C. (2017). Dede Korkut kitabında saygı. Dil ve Edebiyat Araştırmaları, 16(16), 7-29.
45. Sabah. (2023, 3 Nisan). İstanbul Şişli’de para vermeyen babasını dövdü. https://www.sabah.com.tr/istanbul/2023/04/03/istanbul-sislide-para-vermeyen-babasini-dovdu
46. Sabah. (2020, 30 Temmuz). Antalya'da hain evlat kumar borcunu ödemeyi kabul etmeyen babasını vurdu. https://www.sabah.com.tr/video/yasam/antalyada-hain-evlat-kumar-borcunu-odemeyi-kabul-etmeyen-babasini-vurdu-video
47. Sabah. (2020, 30 Temmuz). Babasını sopayla döven evlat hakkında flaş gelişme. https://www.sabah.com.tr/yasam/babasini-sopayla-doven-evlat-hakkinda-flas-gelisme-5088501
48. Safa, M. (2021). Vahiy-toplum ilişkisi bağlamında itaat/isyan ikiliği. Turkish Studies Religion, 16(1), 71-84. https://dx.doi.org/10.47091/TurkishStudies.49165
49. Sakaoğlu, S. (1980). Anadolu-Türk efsanelerinde taş kesilme motifi ve bu efsanelerin tip kataloğu. Kültür Bakanlığı Milli Folklor Araştırma Dairesi Yayınları.
50. Şahin, A. (2007). Ergenlerde dindarlık, algılanan anne-baba dindarlığı ve çocuk yetiştirme tutumları arasındaki ilişki. Marife Dini Araştırmalar Dergisi, 7(1), 221-248.
51. Şanlı, D., & Öztürk, C. (2015). Anne babaların çocuk yetiştirme tutumları ve tutumlar üzerine kültürün etkisi. Dokuz Eylül Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Dergisi, 8(4), 240-246.
52. Tezel Şahin, F., & Cevher, F. N. (2007). Türk toplumunda aile çocuk ilişkilerine genel bir bakış. Uluslararası Asya ve Kuzey Afrika Çalışmaları Kongresi 38. ICANAS (ss. 775-790). Ankara.
53. Tirmizî Ebû Îsâ Muhammed b. Îsâ. (2009). Sünenü’t-Tirmizî, hadis külliyatı, kütüb-i sitte/ tercüme ve şerhi (Haz. İbrahim Canan). Akçağ Yayınları.
54. Tuna, S.T. (2018). Türklerde milli değerlerden birisi: ana-baba sevgisi. Uluslararası Folklor Akademi Dergisi, (1), 137-148.
55. Türk, E. B. (2022). Anadolu ve Azerbaycan efsanelerinde taş kesilme motifi. Culture and Civilization, 1(3), 15-28.
56. Türker, F. (2005). Kırgız destanı ‘Kız Darıyka’ üzerinde bir araştırma [Yüksek lisans tezi, Ege Üniversitesi]. YÖK Tez Merkezi.
57. Yalçınkaya, F. (2015). Geleneği geleceğe taşıyan oğullar: Dede Korkut kitabı’nda baba-oğul ilişkisi. Millî Folklor, 27(107), 60-71.
58. Yaşar Ekici, F. (2014). Türk ailesinin değişimi ve görünümü ve bu değişim ve dönüşümün etkisini gösteren unsurların değerlendirilmesi. Akademik Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi (JASSS), (30), 209-224.
59. Yenişafak. (2020, 1 Eylül). Oğlu üzerine ateş açıp sopayla dövdü, baba isyan etti: Böyle evlat olmaz olsun. https://www.yenisafak.com/gundem/adana-haberleri-oglu-uzerine-ates-acip-sopayla-dovdu-baba-isyan-etti-boyle-evlat-olmaz-olsun-3555407
60. Yıldız Altın, K. (2021). Türk kültüründe atalar kültü. Gazi Kitabevi.
61. Yücel Çetin, A. (2015). Dede Korkut kitabı’nda baba, oğul ve baba-oğul ilişkisi. Türk Dünyası İncelemeleri Dergisi, 15(2), 55-63.
62. Yüzer, İ., & Demez, G. (2021). Ataerkil güç ilişkileri bağlamında baba-oğul etkileşimi. Akdeniz Kadın Çalışmaları ve Toplumsal Cinsiyet Dergisi, 4(1), 15-34.