Sivil Dikkatsizlik Kavramını Ardahan’da Yaşayan Kadınlar Aracılığıyla Değerlendirmek

Öz

Bu çalışma, ‘sivil dikkatsizlik’ kavramını ampirik bir bağlamda ele alarak, bu normun yokluğu ya da zayıflığının küçük bir kentte kadınların kamusal alan deneyimleri üzerindeki etkilerini sosyolojik olarak incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırma Türkiye’nin en küçük şehirlerinden biri olan Ardahan’da yaşayan ve farklı toplumsal niteliklere sahip 18 yaş üstü 20 kadınla gerçekleştirilen derinlemesine görüşmelere dayanmaktadır. Çalışmada fenomenolojik yaklaşım benimsenmiş; kadınların kamusal alanda maruz kaldıkları ısrarlı bakışları, gözetlenme hissini ve kaybolamama deneyimini kendi öznel anlam dünyaları üzerinden kavramak hedeflenmiştir. Elde edilen veriler tematik analiz yöntemiyle çözümlenmiş ve sivil dikkatsizlik eksikliğiyle ilişkili deneyimler belirli temalar altında sınıflandırılmıştır. Bulgular, Ardahan’da kamusal alanın yoğun bir görünürlük ve gözetim pratiğiyle işlediğini; kadınların sürekli tanınma, izlenme ve yargılanma hissiyle karşı karşıya kaldığını göstermektedir. Israrlı bakışlar, katılımcılar tarafından çoğunlukla ataerkil normlar, küçük kent yapısı, nüfusun homojenliği ve kentsel hareketliliğin sınırlılığıyla ilişkilendirilmiştir. Tüm katılımcılar, bu durumun yaşam kalitelerini olumsuz etkilediğini ve kamusal alanda var olabilmek için taktikler geliştirmek zorunda kaldıklarını ifade etmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Sivil Dikkatsizlik
• Israrlı Bakış
• Kadın
• Ardahan

Etik Beyan

Çalışma Ardahan Üniversitesi Bilimsel Araştırmalar ve Yayın Etik Kurulu’nun 05.11.2025 tarihli ve E-67796128-819-2500040375 belge numaralı onay kararı doğrultusunda gerçekleştirilmiştir. Görüşmeler katılımcıların rızası ile gerçekleşmiş, kişisel bilgilerin gizli tutulacağı taahhüt edilmiş ve katılımcıların onamları alınmıştır.

Evaluating the Concept of Civil Inattention Through Women Living in Ardahan

Öz

This study aims to examine, from a sociological perspective, the effects of the absence or weakness of the concept of ‘civil inattention’ on women’s experiences in public spaces in a small city, by addressing this norm empirically. The research is based on in-depth interviews conducted with 20 women over the age of 18 living in Ardahan, one of the smallest cities in Türkiye, and possessing diverse social characteristics. A phenomenological approach was adopted in the study; the goal was to understand the persistent stares, feelings of being watched, and the experience of inability to disappear that women experience in public spaces through their own subjective meanings. The data obtained were analyzed using thematic analysis, and experiences related to civic inattention were classified into specific themes. The findings show that public spaces in Ardahan operate under an intense practice of visibility and surveillance; women constantly face feelings of recognition, being watched, and being judged. Persistent staring was mostly associated by the participants with patriarchal norms, the small-city structure, the homogeneity of the population, and limited urban mobility. All participants stated that this situation negatively affected their quality of life and that they had to constantly devise strategies to navigate public spaces.

Anahtar Kelimeler

• Civil Inattention
• Persistent Staring
• Woman
• Ardahan

Kaynakça

1. Ardahan Belediyesi. (t.y.). Ardahan Hakkında. https://www.ardahan.bel.tr/ardahan-hakkinda
2. Ardahan Nüfusu. (t.y.). Nufusu.com. https://www.nufusu.com/il/ardahan-nufusu
3. Bal, S. (2019). Sivil dikkatsizlik ve Türkiye’de değişen kent kimliği üzerine bir okuma [Yüksek lisans tezi, İstanbul Üniversitesi]. YÖK Tez Merkezi.
4. Bauman, Z. (2010). Sosyolojik düşünmek (Çev. A. Yılmaz). Ayrıntı Yayınları.
5. Bauman, Z. (2011). Postmodern etik (Çev. A. Türker). Ayrıntı Yayınları.
6. Bowman, C. G. (1993). Street harassment and the informal ghettoization of women. Harvard Law Review, 106(3), 517–580. https://doi.org/10.2307/1341656
7. Çarıkcı, K., Meral, H., Berkil, S., Çalışır, A., Önala, L., & Arslan, Ö . (2024). Nitel araştırmalarda tematik analiz. Socrates Journal of Interdisciplinary Social Researches, 10(37), 127–140. https://doi.org/10.5281/zenodo.10509707
8. Fechter, A. M. (2005). The ‘Other’ stares back: Experiencing whiteness in Jakarta. Ethnography, 6(1), 87–103. https://doi.org/10.1177/1466138105055662

9. Garland-Thomson, R. (2009). Staring: How we look. Oxford University Press.
10. Giddens, A. (2012). Modernliğin sonuçları (Çev. E. Kuşdil). Ayrıntı Yayınları.
11. Goffman, E. (1966). Behavior in public places: Notes on the social organization of gatherings. The Free Press.
12. Goffman, E. (2017). Etkileşim ritüelleri: Yüz yüze davranış üzerine denemeler (Çev. A. Bölükbaşı). Heretik Yayınları.
13. Hesselink, I. (2025). Unfamiliar spaces, unwanted attention: Navigating street harassment as a Dutch solo female traveller [Yüksek lisans tezi, Wageningen University and Research].
14. Ilahi, N. (2009). You gotta fight for your right(s): Street harassment and its relationship to gendered violence, civil society, and gendered negotiations [Yüksek lisans tezi, The American University in Cairo]. AUC Knowledge Fountain.
15. Kaya, R., & Doğanalp Çoban, S. (2022). Kentte birlikte yaşam ve yalnızlık arasında bir ritüel: Uygar ilgisizlik. Isparta Okulu Dergisi, 2(1), 15–24.
16. Macgregor, F. (1990). Facial disfigurement: Problems and management of social interaction and implications for mental health. Aesthetic Plastic Surgery, 14, 249–257.
17. Rızvanoğlu, M. T. (2020). Cumhuriyet döneminde Ardahan ilinin nüfus özellikleri. Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 24(3), 1379–1406.
18. Shoukat, H., & Zaman, S. (2025). Investigating compulsive staring behavior in men: A gender-sensitive examination of socio-cultural and psychological influences. Global Partners in Education Journal, 11(1), 101–109.
19. Smith, G. (2006). Erving Goffman. Routledge.
20. Thompson, D. M. (1994). “The woman in the street”: Reclaiming the public space from sexual harassment. Yale Journal of Law and Feminism, 6(2), 313–348.
21. Vera-Gray, F. (2018). Men’s intrusion, women’s embodiment: A critical analysis of street harassment. Routledge.
22. Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2016). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Seçkin Yayıncılık.