Tuna Bulgar Devleti’nde Siyasi Kriz (756–777): V. Konstantinos’un Kılıcı Altında İstikrar Arayışı

Öz

Asparuh Han (681–702) tarafından kuruluşunun ardından Tuna Bulgar Devleti, Tervel Han (702–718) döneminde bölgesel bir güç hâline gelmiştir. Hatta Doğu Roma İmparatorluğu’nun siyasetinde belirleyici bir unsur olmuştur. Tervel’in hükümdarlığından sonra kaynakların sessiz kalması, Bulgar tarihinin belirli bir döneminin açık bir şekilde anlaşılmasını engellemektedir. Bu noktada Bulgar Hanları Listesi, dönemin gelişmelerine ilişkin daha geniş bir perspektif sunmaktadır. Tervel ile Kardam’ın (718–777) hükümdarlıkları arasındaki dönem, bilgi eksikliği nedeniyle genellikle Bulgarlar açısından siyasi kriz dönemi olarak nitelendirilmektedir. Kaynakların sessiz kaldığı bu dönemde Han Sevar’ın (724–739) 739 yılında ölümü, Tuna Bulgar Devleti’nde bir hanedan değişikliğine yol açmış olsa da Han Kormiş’in (739–756) 756 yılı hariç uzun süren hükümdarlığı, siyasi krizin henüz başlamadığını göstermesi bakımından önemlidir. Bununla birlikte Kormiş’in 756 yılında Markellai Kalesi önünde V. Konstantinos’a (741–775) yenilmesinin ardından yaşanan süreç, Tuna Bulgar Devleti’ndeki siyasi krizin o yıl başladığına işaret etmektedir. Bu çalışma, çağdaş kaynaklar ve Bulgar Hanları Listesi temelinde Tuna Bulgar Devleti’ndeki siyasi krizin nedenlerini, Slavlara yönelik politikasını, Doğu Roma İmparatorluğu ile ilişkilerini ve krizin başlangıç zamanını incelemektedir.

Anahtar Kelimeler

• Tuna Bulgar Devleti
• Doğu Roma İmparatorluğu
• Bulgar Hakanlar Listesi
• Siyasi Kriz
• V. Konstantinos.

Political Crisis in the Danubian Bulgarian State (756–777): A Search for Stability under the Sword of Emperor Constantine V

Öz

Following its foundation by Khan Asparuh (681–702), the Danube Bulgarian State emerged as a regional power under Khan Tervel (702–718). It became a determining factor even in the politics of the Eastern Roman Empire. The silence of the sources after the reign of Tervel prevents a clear understanding of a certain period in Bulgarian history. At this point, the Bulgarian Khans List provides a broader perspective on the developments of the period. The interval between the reigns of Tervel and Kardam (718–777) is generally described as a period of political crisis for the Bulgarians due to the lack of information. Although the death of Khan Sevar (724–739) in 739 led to a dynastic change within the Danube Bulgarian State during this source-silent period, the long reign of Khan Kormisosh (739–756), except the year 756, is significant in demonstrating that the political crisis had not yet begun. However, the process following Kormisosh's defeat by Constantine V (741–775) before the fortress of Markellai in 756 indicates that the political crisis of the Danube Bulgarian State began that year. Based on contemporary sources and the Bulgarian Khans List, this study examines the causes of the political crisis in the Danube Bulgarian State, its policy toward the Slavs, its relations with the Eastern Roman Empire, and the timing of the crisis's onset.

Anahtar Kelimeler

• First Bulgarian Empire
• Eastern Roman Empire
• Nominalia of the Bulgarian Khans
• Political Crisis
• Constantine V.

Kaynakça

1. Ahmetbeyoğlu, A. (1994). Bulgar Hakanlar Listesi. Tarih Enstitüsü Dergisi, (14), 1–8.
2. Ahmetbeyoğlu, A. (2007). Kubrat Han ve Büyük Bulgar Devleti’nin kuruluşu. Karadeniz Araştırmaları, 13(13), 35–42.
3. Ahmetbeyoğlu, A. (2021). 718–803 yılları arası Tuna Bulgar Devleti. Erzurum Teknik Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Tarih Dergisi ETÜT, 2(3), 25–38. https://doi.org/10.52003/etut.2021.14
4. Ahmetbeyoğlu, A. (2023). Hanlıktan çarlığa: Bulgar Türkleri tarihi. Bilgeoğuz Yayınevi.
5. Avcı, C. (2003). İslam-Bizans ilişkileri. Klasik Yayınları.
6. Baştav, Ş. (2023). Bizans tarihi: Kuruluşundan yıkılışına kadar. Bilge Kültür Sanat.
7. Beševliev, V. (1980). Die protobulgarische Periode der bulgarischen Geschichte. Verlag Adolf M. Hakkert.
8. Bozhilov, I. A., & Gyuzelev, V. T. (1999). Istoriya na Bŭlgariya v tri toma. Tom I: Istoriya na srednovekovna Bŭlgariya (VII–XIV vek). Anubis.

9. Bury, J. B. (1912). A history of the Eastern Roman Empire from the fall of Irene to the accession of Basil I (A.D. 802–867). Macmillan and Co.
10. Curta, F. (2019). Eastern Europe in the Middle Ages (500–1300). Brill.
11. Feher, G. (1984). Bulgar Türkleri tarihi. Türk Tarih Kurumu.
12. Fine, J. V. A., Jr. (1991). The early medieval Balkans: A critical survey from the sixth to the late twelfth century. University of Michigan Press.
13. Golden, P. (2013). Türk halkları tarihine giriş (Çev. O. Karatay). Ötüken Neşriyat.
14. Güneş, C. (2020). Bizans kurşun mühürleri’nde Artabasdos ve isyanı (741). Uluslararası Beşerî Bilimler ve Eğitim Dergisi, 6(14), 624–643.
15. Güneş, C. (2021a). Bizans Anadolusu’nda askerî ve idarî bir sistem: Thema sistemi, VII. yüzyıldan XI. yüzyıla kadar. Türk Tarih Kurumu.
16. Güneş, C. (2021b). Bizans İmparatorluğu kurumları ve unvanları, IX. ve XI. yüzyıllar. Selenge Yayınları.
17. Hupchick, D. P. (2017). War for early medieval Balkan hegemony. Palgrave Macmillan.
18. Kafesoğlu, İ. (1982). Türk Bulgarların tarih ve kültürüne kısa bir bakış. Güneydoğu Avrupa Araştırmaları Dergisi, (10–11), 91–123.
19. Karatay, O. (2010). Tuna Bulgar Devleti’nin ilk asrı: Balkanlar’da tutunma ve pekişme (681–803). Türk Dünyası İncelemeleri Dergisi, 10(2), 1–27.
20. Karatay, O. (2016). Tuna Bulgarları. O. Karatay & S. Acar (Eds.), Doğu Avrupa Türk tarihi içinde (3. bs., ss. 273–294). Kitabevi Yayınları.
21. Karatay, O. (2018). Bulgarlar: Yitik bir Türk kavmi. Ötüken Neşriyat.
22. Kayapınar, A. (2002). Tuna Bulgar Devleti (679–1018). Türkler ansiklopedisi içinde (C. 2, ss. 630–640). Yeni Türkiye Yayınları.
23. Küskü, O. (2022). Bulgar-Bizans ilişkilerine Ankhialos savaşlarının etkisi. Ortaçağ Araştırmaları Dergisi, 5(1), 29–41. https://doi.org/10.48120/oad.1021277
24. Lang, D. M. (1976). The Bulgarians from pagan times to the Ottoman conquest. Thames and Hudson.
25. Madgearu, A. (2013). Byzantine military organization on the Danube, 10th–12th centuries. Brill.
26. Moravcsik, G. (1942). Byzantinoturcica (C. 1). Magyar-Görög Tanulmányok.
27. Mutafchiev, P. (1986). Istoriya na balgarskiya narod. Izdatelstvo na Balgarskata Akademiya na Naukite.
28. Nikephoros I. (1990). Short history (Çev. C. Mango). Dumbarton Oaks.
29. Norwich, J. J. (2013). Bizans: Erken dönem (MS 323–802) (Çev. H. Koyukan). Kabalcı Yayınevi.
30. Obolensky, D. (1974). The Byzantine commonwealth: Eastern Europe 500–1453. Cardinal.
31. Ostrogorsky, G. (2011). Bizans devleti tarihi (Çev. F. Işıltan). Türk Tarih Kurumu.
32. Pritsak, O. (1955). Die bulgarische Fürstenliste und die Sprache der Protobulgaren. Otto Harrassowitz.
33. Runciman, S. (1930). A history of the first Bulgarian empire. G. Bell & Sons.
34. Runciman, S. (1949). Byzantium and the Slavs. N. H. Baynes & H. St. L. B. Moss (Ed.), Byzantium: An introduction to East Roman civilization içinde (ss. 338–368). Oxford University Press.
35. Sophoulis, P. (2011). Byzantium and Bulgaria, 775–831. Brill.
36. Tekin, T. (1987). Tuna Bulgarları ve dilleri. Türk Dil Kurumu Yayınları.
37. Theophanes Confessor. (1997). The chronicle of Theophanes Confessor: Byzantine and Near Eastern history, AD 284–813 (Çev. C. Mango & R. Scott). Clarendon Press.
38. Tolan, Ö. (2023). Bizans imparatorları tarafından Bulgar hükümdarlarına verilen unvanlar. Y. E. Tansü (Ed.), Tarih alanında seçme yazılar-IV içinde (ss. 1–24). Özgür Yayınları. https://doi.org/10.58830/ozgur.pub177.c866
39. Üren, U. (2016). Büyük Bulgar Devleti. O. Karatay & S. Acar (Eds.), Doğu Avrupa Türk tarihi içinde (3. bs., ss. 251–272). Kitabevi Yayınları.
40. Vasiliev, A. A. (2015). Bizans imparatorluğu tarihi (Çev. T. Alkaç). Alfa Yayınları.
41. Yücel, M. U. (2007). İlk Rus yıllıklarına göre Türkler. Türk Tarih Kurumu.
42. Zlatarski, V. N. (1970). Istoriya na balgarskata darzhava prez srednite vekove: Tom 1. Chast 1 (P. Petrov, Ed.). Nauka i Izkustvo.