Sosyoekonomik Faktörlerin Siyasal Katılıma Etkisi: Türkiye Örneği

Öz

Siyasal katılım, seçim süreçlerinde oy kullanmakla sınırlı bir eylem olmayıp; siyasal aktörlerle etkileşimde bulunma, protestolara katılma, sivil toplum kuruluşlarıyla birlikte hareket etme gibi davranışları da kapsamaktadır. Çalışma, eğitim düzeyi, gelir seviyesi, mesleki statü, sosyal sermaye ve bilgiye erişim olanaklarının siyasal katılımın hem düzeyini hem de biçimini belirgin biçimde etkilediğini göstermektedir. Eğitim ve gelir düzeyi yükseldikçe seçim süreci dışında kalan siyasal katılım türlerinin çeşitlendiği; buna karşılık düşük gelirli, düşük eğitimli ve güvencesiz istihdam koşullarında yer alan bireylerde siyasal katılımın çoğunlukla oy verme davranışıyla sınırlı kaldığı görülmektedir. Ayrıca kır–kent farklılığı ve dijital erişimdeki eşitsizlikler, siyasal katılımda mekânsal ve toplumsal ayrışmaları derinleştirmektedir. Demokratik katılımın güçlenebilmesi için sosyoekonomik unsurların yaratmış olduğu eşitsizlikleri azaltmaya yönelik kapsayıcı politikaların önemi vurgulanmaktadır. Bu çalışma, Türkiye’de sosyoekonomik faktörlerin siyasal katılımı ne şekilde etkilediğini incelemektedir.

Anahtar Kelimeler

• Siyasal katılım
• sosyoekonomik faktörler
• eğitim
• gelir
• mesleki statü
• dijital katılım
• Türkiye

The Impact of Socioeconomic Factors on Political Participation: The Case of Türkiye

Öz

Political participation is not limited to voting in elections; it also encompasses behaviors such as interacting with political actors, participating in protests, and working with civil society organizations. The study shows that education level, income level, professional status, social capital, and access to information significantly influence both the level and form of political participation. As education and income levels increase, the types of political participation outside the electoral process become more diverse; conversely, political participation among individuals with low income, low education, and precarious employment conditions is mostly limited to voting. Furthermore, rural-urban disparities and inequalities in digital access deepen spatial and social segregation in political participation. The importance of inclusive policies aimed at reducing inequalities created by socioeconomic factors is emphasized for strengthening democratic participation. This study examines how socioeconomic factors affect political participation in Türkiye.

Anahtar Kelimeler

• Political participation
• socioeconomic factors
• education
• income
• occupational status
• digital participation
• Türkiye

Kaynakça

1. Abadan, N., & Yücekök, A. N. (1966). 1961-1965 seçimlerinde büyük şehirlerde gelir durumuna göre oy verme davranışları. Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Dergisi, 21(4), 103–117.
2. Adaman, F., & Keyder, Ç. (2006). Türkiye’de büyük kentlerin gecekondularında ve çöküntü mahallelerinde yaşanan yoksulluk ve sosyal dışlanma (Avrupa Komisyonu Sosyal İçerme Belgesi; Bölüm 1, s. iv–v). Avrupa Komisyonu. https://ec.europa.eu/employment_social/social_inclusion/docs/2006/study_turkey_tr.pdf
3. Akman, K. (2021). Türkiye’de gençlik ve siyaset: Gelecek için nasıl bir katılım? Turkish Journal of Political Science, 6(2), 145–170.
4. Almond, G. A. & Verba, S. (1963). The Civic Culture: Political Attitudes and Democracy in Five Nations. Princeton University Press.
5. Altıparmak, İ. B. (2014). Öğrencilerin siyasal sosyalleşme algısı üzerinde ailenin etkisi. Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 14(3), 261–280.
6. Arat, Ö. & Dursunoğlu, İ. (2025). Siyasal katılım düzeyleri üzerine bir karşılaştırma: İzmir-Bayburt örneği. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 20(2), 471-499.
7. Ayata, A. (2011). Siyaset ve katılım, toplumsal cinsiyet sosyolojisi. Y. Ecevit & N. Karkıner (Der.), Toplumsal cinsiyet sosyolojisi içinde (s. 65–78). Anadolu Üniversitesi Yayınları.
8. Aydın, A. (2019). Olumlu ve olumsuz manası ile siyasal katılım türlerinin incelenmesi. OPUS–Uluslararası Toplum Araştırmaları Dergisi, 10(17), 2119–2138.

9. Aydın, K., & Özbek, V. (2004). Ailenin seçmen davranışları üzerindeki etkisi. Kocaeli Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 2, 144–167.
10. Baykal, D. (1970). Siyasal Katılma: Bir Davranış İncelemesi. Sevinç Matbaası.
11. Cender, G., & Kuş, Z. (2024). Gençlerin dijital ortamlarda siyasal katılımları. TÜBAD (Türk Uluslararası Bilimler Akademiisi Dergisi), IX(II), 1–24.
12. Çaha, Ö. (2017). Sivil toplum ve kadın: Türkiye’de kadın hareketinin siyasal dönüşümü. Nobel Yayınları.
13. Çelik Russel, Ö. (2016). Türkiye’de seçime ve geleneksel olmayan siyasal faaliyetlere katılımı etkileyen bireysel seviye faktörler. Ankara Üniversitesi SBF Dergisi, 71(2), 437–463.
14. Çetin, H. (2014). Siyaset Bilimi, Orion Kitabevi.
15. Çoban, P. (2019). Evli ve bekâr seçmenlerin oy verme davranışına etki eden faktörlere ilişkin değerlendirmeleri: Keçiören örneği [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Abant İzzet Baysal Üniversitesi.
16. Çukurçayır, M. A. (2000). Siyasal katılma ve yerel demokrasi. Yargı Yayınevi.
17. Eğitim Reformu Girişimi. (2018). Eğitim izleme raporu 2017–2018. ERG. https://www.egitimreformugirisimi.org/yayin/egitim-izleme-raporu-2017-2018/
18. Ektiren, M. T. (2024). Seçime katılma davranışının eğitim düzeyi ile ilişkisi: 14 Mayıs 2023 Türkiye genel seçimleri örneği. Liberal Düşünce Dergisi, 29(115), 35–56.
19. Erdoğan, E. (2017). İnternet ve siyasal katılım: Türkiye gençliği üzerinden bir değerlendirme. Gençlik Araştırmaları Dergisi, 5(13), 5–38. https://openaccess.bilgi.edu.tr/server/api/core/bitstreams/9105efab-3e55-48fd-82cf-4c1b47abdae2/content
20. Eriş, V. & Akıncı, A. (2019). 21. yüzyıl demokrasilerinde siyasal katılım: Türkiye örneği. Uygulamalı Sosyal Bilimler Dergisi, 3(2), 35-55.
21. Erkal, M. (2006). Sosyoloji (Toplumbilimi) (13. basım). Der Yayınları.
22. Erkul, A. F. (1999). Bazı Sosyo-Ekonomik Faktörlerin Oy Verme Davranışına Etkilerinin Tespiti. Doğan Gazetecilik ve Matbaacılık.
23. Göle, N. (2015). İslam’ın Yeni Kamusal Yüzleri. Metis Yayınları.
24. Heper, M. (2006). Türkiye’de Devlet Geleneği. Doğu Batı Yayınları.
25. Kaase, M., & Marsh, A. (1979). Political action: A theoretical perspective. In S. H. Barnes & M. Kaase (Eds.), Political action: Mass participation in five western democracies (pp. 27–56). Sage.
26. Kalaycıoğlu, E. (1983). Karşılaştırmalı Siyasal Katılma, Siyasal Eylemlerin Kökenleri Üzerine Bir İnceleme. İstanbul Üniversitesi Siyasal Bilimler Fakültesi Yayınları.
27. Kalaycıoğlu, E. & Sarıbay, A. Y. (2000). Türkiye’de Politik Değişim ve Modernleşme. İstanbul: Alfa Yayınları.
28. Kalender, A. (2000). Siyasal İletişim Seçmenler ve İkna Stratejileri. Konya: Çizgi Kitabevi Yayınları.
29. Kandiyoti, D. (1997). Cariyeler, bacılar ve yurttaşlar: Kimlikler ve toplumsal dönüşümler. Metis Yayınları.
30. Kapani, M. (2001). Politika bilimine giriş (13. baskı). Bilgi Yayınevi.
31. Kışlalı, A. T. (1983). Siyasal çatışma ve uzlaşma. İmge Kitabevi.
32. Kongar, E. (2015). 21. Yüzyılda Türkiye: 2000'li Yıllarda Türkiye'nin Toplumsal Yapısı. Remzi Kitabevi.
33. Lipset, M. S. (1986). Siyasal insan (M. Tunçay, Çev.). Teori Yayınları.
34. Lüküslü, D. (2014). Türkiye'de "Gençlik Efsanesi": 1913'ten Günümüze Türkiye Gençliği. İletişim Yayınları.
35. Milbrath, L. W. (1965), Political Participation. How and Why People Get Involved in Politics. Rand McNally.
36. Orhan, E. A. (2009). Toplumsal, Kültürel ve Katılımsal Boyutuyla Siyasal Davranışın Sosyo-Politik Analizi. Nobel Yayınları.
37. Öz, Ö. (2025). Siyasal katılım düzeyleri üzerine bir karşılaştırma. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi İİBF Dergisi, 20(2), 483–498.
38. Özbudun, E. (1975). Türkiye’de sosyal değişme ve siyasal katılma. Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Yayınları.
39. Özbudun, E. (2014). Türkiye'de Demokratikleşme Süreci: Anayasal yapımı ve Anayasa Yargısı. İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları.
40. Özdemir, G. (2019). Siyasal katılmayı etkileyen sosyoekonomik faktörler üzerine bir araştırma: Çankırı örneği. Sakarya İktisat Dergisi, 8(3), 252–283.
41. Özer, İ. (1988). Toplumsallaşma sürecinin siyasî boyutu: siyasî katılma ve kentlileşme. Hacettepe Üniversitesi İİBF Dergisi, 6(1–2).
42. Öztay, O. H. (2025). Siyasal iletişim aracı olarak yeni medya ve siyasal katılımdaki rolü. Communicata, 29, 12–24. https://doi.org/10.32952/communicata.1618350
43. Öztürk, İ. D. (2014). Siyasal iletişim aracı olarak sosyal medya: 2012 Amerikan başkanlık seçimlerinde Twitter kullanımı üzerine bir araştırma. İ. Sayımer (Ed.), Yeni medya araştırmaları: Kavramlar, uygulamalar, tartışmalar içinde (s. 399–436). Literatürk Akademi.
44. Sarıbay, A. Y. (2001). Modernleşme, Sivil Toplum ve İslam. İstanbul: Alfa Yayınları.
45. Sesli, M. (2023). Bireylerin dini yönelimlerinin siyasal katılımları üzerindeki etkisi: Tokat ili örneği. Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 55, 217–233.
46. Sitembölükbaşı, Ş. (2001). Parti seçmenlerinin siyasal yönelimlerine etki eden sosyoekonomik faktörler: Isparta örnek olay araştırması. Nobel Yayın Dağıtım.
47. Sönmez, Ö. A. (2013). Religiosity and political participation of university students in Turkey. Mediterranean Journal of Social Sciences, 4(10), 403–409.
48. Şahım, T. (1994). Siyasal Katılım ve Baskı Grupları, TOBB Yayınları.
49. Şen, H. Ş. (2007). Eğitim açısından toplumsal değişme ve yenileşme. E. Karip (Ed.), Eğitim bilimlerine giriş içinde (s. 173–189). Pegem A Yayıncılık.
50. Teyyare, E. & Avcı, M. (2016). Yerel Seçimlerde Seçmen Davranışları: 2014 Yerel Seçimleri ve Zonguldak İli Örneği. Siyaset, Ekonomi ve Yönetim Araştırmaları Dergisi 1 (4): 51-76.
51. Torun, İ. (2020). Tarikat ve cemaatlerin siyasetle ilişkisi (Cult and religious communities relation with politics). Balkan Sosyal Bilimler Dergisi, 9(17), 83–94.
52. Turgut, S. T. (2022). Türkiye’de kadınların siyasal katılımı ve sosyal sermaye ilişkisi. Nosyon: Uluslararası Toplum ve Kültür Çalışmaları Dergisi, 10, 134-145.
53. Türkiye İstatistik Kurumu. (2024a). Gelir Dağılımı İstatistikleri: Gelir ve Yaşam Koşulları Araştırması 2024. https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Gelir-Dagilimi-Istatistikleri-2024-53712
54. Türkiye İstatistik Kurumu. (2024b). Hanehalkı Bilişim Teknolojileri Kullanım Araştırması, 2024. https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Hanehalki-Bilisim-Teknolojileri-%28BT%29-Kullanim-Arastirmasi-2024-53492
55. Türkiye İstatistik Kurumu. (2024c). İşgücü İstatistikleri, 2024. Ankara: TÜİK. https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Isgucu-Istatistikleri-2024-53516
56. Türkiye İstatistik Kurumu. (2024d). Ulusal Eğitim İstatistikleri, 2024. Ankara: TÜİK. https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Ulusal-Egitim-Istatistikleri-2024-53937.
57. Ulubey, Ö. & Gözütok, F.D. (2015). Yaratıcı Drama ve Diğer Etkileşimli Öğretim Yöntemleri ile Geleceğin Vatandaşlık, Demokrasi ve İnsan Hakları Eğitimi. Eğitim ve Bilim, 40(182), 87–109.
58. Verba, S. & Nie, N. H. (1972). Participation in America: Political Democracy and Social Equality. New York: Harper & Row.
59. Yüksek Seçim Kurulu. (2023a). 14 Mayıs 2023 Cumhurbaşkanı seçimi istatistikleri. https://www.ysk.gov.tr/doc/dosyalar/docs/14Mayis2023CBSecimIstatistik.pdf
60. Yüksek Seçim Kurulu. (2023b). 28 Mayıs 2023 Cumhurbaşkanı seçimi ikinci oylama bülteni. https://www.ysk.gov.tr/doc/dosyalar/docs/28Mayis2023CBSecimiIkinciOylamaBulteni.pdf