Tasarrufa Dayalı Faizsiz Finansman Sistemleri (Elbirliği Sistemi) Üzerine Bir Literatür İncelemesi

Öz

Bu çalışmanın amacı, Türkiye’de “elbirliği sistemi” veya “tasarrufa dayalı faizsiz finansman sistemi” olarak adlandırılan finansman modeline ilişkin akademik literatürün gelişimini sistematik literatür taraması ve bibliyometrik değerlendirme yaklaşımıyla incelemektir. Bu kapsamda Google Scholar, YÖK Ulusal Tez Merkezi ve DergiPark veri tabanlarında “Elbirliği” ve “Tasarrufa Dayalı” anahtar kelimeleri kullanılarak tarama yapılmış; doğrudan çalışma konusu ile ilişkili toplam 53 yayın analiz kapsamına alınmıştır. Elde edilen çalışmalar yayın yılı, yayın türü, akademik alan, yazar sayısı ve atıf sayıları bakımından sınıflandırılmıştır. Bulgular, TDFFS literatürünün özellikle 2021 yılı sonrasında belirgin bir ivme kazandığını ve bu artışın sistemin yasal düzenlemeye kavuşmasıyla yakından ilişkili olduğunu göstermektedir. Çalışmaların büyük ölçüde finans alanında yoğunlaştığı; hukuk, ilahiyat ve pazarlama alanlarındaki çalışmaların ise daha sınırlı kaldığı tespit edilmiştir. Sonuç olarak, TDFFS literatürünün gelişmekte olan, disiplinler arası potansiyeli yüksek ancak ampirik ve teorik açıdan daha fazla derinleştirilmeye ihtiyaç duyan bir araştırma alanı olduğu değerlendirilmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Tasarrufa Dayalı Faizsiz Finansman Sistemi
• Elbirliği Modeli
• Alternatif Finansman

A Literature Review on Savings-Based Interest-Free Financing Systems: The Collaborative Financing Model

Öz

This study aims to examine the development of academic literature on the financing model known in Türkiye as the “collaborative system” or “savings-based interest-free financing system” through a systematic literature review and bibliometric assessment approach. For this purpose, searches were conducted in Google Scholar, the Council of Higher Education Thesis Center, and DergiPark databases using the keywords “Elbirliği” and “Tasarrufa Dayalı.” A total of 53 publications directly related to the subject were included in the analysis. The identified studies were classified according to publication year, publication type, academic field, number of authors, and citation counts. The findings indicate that the literature on savings-based interest-free financing gained significant momentum particularly after 2021, a development closely associated with the legal regulation of the system. The studies were found to be concentrated mainly in the field of finance, whereas research in law, theology, and marketing remained relatively limited. Overall, the findings suggest that this literature represents an emerging research area with strong interdisciplinary potential, yet one that requires further empirical and theoretical development.

Anahtar Kelimeler

• Savings-Based Interest-Free Financing System
• Collaborative Financing Model
• Alternative Financing

Kaynakça

1. Akpolat, O. M. (2018). Konut satın alma maliyet analizleri: Bankalar-katılım bankaları-elbirliği sistemi karşılaştırması [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi.
2. Arıcan, M., & Savut, E. (2022). Türkiye'de tasarruf finansman sistemi tercihinde muhafazakâr tutumun etkisi. Finans Ekonomi ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, 7(3), 376-390.
3. Arslan, E., & Bora, B. (2026, 14-15 Mart). Tasarruf finansman şirketleri faizsiz konut finansmanı için alternatif mi? [Konferans bildirisi]. XXV. International Balkan and Near Eastern Congress Series on Economics, Business and Management, Plovdiv, Bulgaristan.
4. Aydın, A., & Bozgeyik, H. (2023). Tasarruf finansman sistemi - İslam hukuku ile mukayeseli bir inceleme. Ticaret ve Fikri Mülkiyet Hukuku Dergisi, 9(2), 163-176.
5. Bal, N. (2026). İslam hukukunda tasarrufa dayalı finansman sistemi ve sistemin enflasyon açısından değerlendirilmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Çankırı Karatekin Üniversitesi.
6. Balta, Y. (2021). Tasarrufa dayalı faizsiz finansman sistemi. Gümüşhane Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 10(20), 675-689.
7. Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu. (2026). Kuruluş listesi. https://www.bddk.org.tr/Kurulus/Liste/89
8. Başaran, G. (2021). Sosyal medyada pazarlama amaçlı halkla ilişkiler (MPR) uygulaması: Türkiye’deki tasarrufa dayalı finans firmaları üzerine bir inceleme. International Social Sciences Studies Journal, 7(76), 285-296. https://doi.org/10.26449/sssj.2964

9. Başaran Brooks, B. (2023). Tasarruf finansman şirketlerinin hukuki düzenlemesinde “güven” unsurunun değerlendirilmesi. Ticaret ve Fikri Mülkiyet Hukuku Dergisi, 9(1), 3-16.
10. Baştuğ, S. (2024). Tasarruf finansman sistemine dayalı kitle fonlama yöntemi ve model önerisi. International Journal of Islamic Economics and Finance Studies, 10(2), 173-196. https://doi.org/10.54427/ijisef.1465716
11. Bayraktaroğlu, B. (2024). Tasarrufa dayalı konut finansman sisteminin hukuki analizi ve finansman modelleri [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi.
12. Bektaş, S., & Çimen, S. (2024). PSI ve MABAC yöntemleriyle tasarruf finansman şirketlerinin 2021-2023 dönemi finansal performans analizi. Kırklareli Üniversitesi Sosyal Bilimler Meslek Yüksekokulu Dergisi, 5(2), 30-59. https://doi.org/10.51969/klusbmyo.1579802
13. Berberoğlu, M. G., & Teker, S. (2005). Konut finansmanı ve Türkiye’ye uygun bir model önerisi. İTÜ Dergisi/b Sosyal Bilimler, 2(1), 58-68.
14. Beybur, M., & Çetinkaya, M. (2021). Tasarrufa dayalı faizsiz finans sistemine JAK bankacılık ve karz-ı hasen sistemi önerisi. Turkish Journal of Social Sciences, 5(9), 269-281. https://doi.org/10.30520/tjsosci.880196
15. Birsin, M., & Ötegeçeli, H. (2019). Tasarrufa dayalı faizsiz finansman sistemi ve fıkhî meşruiyeti üzerinde yapılan değerlendirmeler. Mesned İlahiyat Araştırmaları Dergisi, 10(1), 85-114.
16. Bükey, M., & Türkan, Y. (2021). Tasarruf finansman sistemi için murabahaya dayalı bir model önerisi. Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 32(1), 189-202. https://doi.org/10.18069/firatsbed.1011939
17. Bükey, M., & Türkan, Y. (2023). Tasarruf finansman sisteminin tercih nedenleri. Dicle Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 33, 336-357. https://doi.org/10.15182/diclesosbed.1277383
18. Çakır, R. T., & Ülev, S. (2026). Mevzuatsal değişikliklerin tasarruf finansman şirketlerinin vergi yükümlülüklerine etkisi. Journal of Islamic Economics, 6(1), 1-30. https://doi.org/10.55237/jie.1668174
19. Çekin, Ö. (2018). Tasarrufa dayalı finansman sistemi ve İslami finans ilkeleri çerçevesinde değerlendirilmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. İstanbul Üniversitesi.
20. Çetin, A. (2024). Yeni alternatif finansman modeli: Tasarruf finansman sektörü için öneriler. Uluslararası İslam Ekonomisi ve Finansı Araştırmaları Dergisi, 10(1), 67-105. https://doi.org/10.54427/ijisef.1413159
21. Diamond, D. B., Jr., & Lea, M. J. (1992). Housing finance in developed countries: An international comparison of efficiency. Journal of Housing Research, 3(1), 1–271.
22. Doğan, Z. E. (2026). Enflasyonla mücadele aracı olarak tasarrufa dayalı faizsiz finansman sistemi: Bir araştırma [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Süleyman Demirel Üniversitesi.
23. Ergüven, M. (2014). Konut finansmanında elbirliği sistemi: Müşterilerin elbirliği sistemi tercihleri üzerine bir araştırma [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Türk Hava Kurumu Üniversitesi.
24. Ergüven, M. (2019). Tasarrufa dayalı finans sistemi için İslâmi finans ilkelerine uygun model önerisi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi.
25. Ergüven, M. (2020). Tasarrufa dayalı finans sistemi ile yapı tasarruf sandığı sistemi üzerine karşılaştırmalı bir araştırma [Yayımlanmamış doktora tezi]. Universidad Azteca.
26. Ergüven, M., & Kaya, F. (2016). Konut finansmanında elbirliği sistemi: Müşterilerin elbirliği sistemi tercih nedenleri üzerine bir araştırma. Kastamonu Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 13, 58-75.
27. Ergüven, M., & Kaya, F. (2020). Tasarrufa dayalı finans sisteminin sürdürülebilirliğinin sağlanması ve finansal ekosistem içinde yerini alması üzerine bir araştırma. Finans Ekonomi ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, 5(4), 755-770. https://doi.org/10.29106/fesa.803808
28. Gezgin, Y. E., & Çeker, H. (2022). BDDK düzenlemesi sonrasında tasarruf finansman sisteminin (TFS) fıkhî açıdan değerlendirmesi. Dinbilimleri Academic Araştırma Dergisi, 22(1), 397-425. https://doi.org/10.33415/daad.1052282
29. Gül, E. (2022). Gayrimenkul finansmanında faizsiz yöntemlerin değerlendirilmesi: Katılım bankacılığı, TOKİ finansmanı, elbirliği sistemi karşılaştırması [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Bartın Üniversitesi.
30. Gülerci, A. F. A. (2022). Tasarruf finansman anonim şirketlerinin hukuki yapısı, faaliyetleri ve bu şirketlerde menfaat sahiplerinin korunması. Selçuk Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 30(3), 999-1042. https://doi.org/10.15337/suhfd.1071964
31. Günel, Y., & Bircan, H. (2022). Mevduat bankası, katılım bankası ve elbirliği sistemi müşterilerinin konut finansman tercihlerinin incelenmesi: TR72 bölgesi örneği. İşletme Araştırmaları Dergisi, 14(2), 1515-1534. https://doi.org/10.20491/isarder.2022.1454
32. Gürel, A., & Erkuş, Ş. (2020). Elbirliği (faizsiz konut edindirme) finans sistemi ve muhasebeleştirilmesi. İstanbul Journal of Social Sciences, 28, 19-33.
33. Hassan, M. K., & Lewis, M. K. (Eds.). (2007). Handbook of Islamic banking. Edward Elgar Publishing.
34. Iqbal, Z., & Mirakhor, A. (2011). An introduction to Islamic finance: Theory and practice (2nd ed.). John Wiley & Sons.
35. İlter, H. İ. (2022). Bireysel finansmanda elbirliği sistemi ile katılım bankacılığının ürün karşılaştırması ve müşteri tercihlerinin değerlendirilmesi: Erzincan ili örneği [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Erzincan Binali Yıldırım Üniversitesi.
36. Kılınç, K. (2022). Pazarlama bakış açısı ile tasarrufa dayalı faizsiz finansman sistemi. Adıyaman Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 15(41), 464-486. https://doi.org/10.14520/adyusbd.1052667
37. Kumbasar, M. (2016). Ev sahibi olmak ve Eminevim örneği. Kafkas Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 5, 155-166.
38. Kurt, G. D. (2019). Gayrimenkul finansmanında katılım bankacılığının rolü: Elbirliği modeli [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Marmara Üniversitesi.
39. Okur, M., Çatıkkaş, Ö., & Ersoy, M. (2018). Bir gölge bankacılık uygulaması olarak gayrimenkul finansmanında alternatif bir faizsiz finansman modeli: İpoteğe dayalı paylaşımlı faizsiz finansman modeli. İşletme Araştırmaları Dergisi, 10(4), 384-400.
40. Öztürk, M. F. (2022). 6361 sayılı finansal kiralama, faktoring, finansman ve tasarruf finansman şirketleri kanunu değişikliği kapsamında tasarruf finansman sistemine gelen yeniliklerin hukuki açıdan incelenmesi. İnönü Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 10(1), 139-169.
41. Polat, İ. (2021). Tasarrufa dayalı faizsiz finans (elbirliği) sisteminin fıkhî analizi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üniversitesi.
42. Pozsar, Z., Adrian, T., Ashcraft, A. B., & Boesky, H. (2010). Shadow banking (Staff Report No. 458). Federal Reserve Bank of New York.
43. Selvi, N. E. (2021). Tasarruf finansman sözleşmesi. Necmettin Erbakan Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 4(2), 441-480. https://doi.org/10.51120/neuhfd.2021.28
44. Tekerek, S. (2013). Konut finansmanında banka kredilerine alternatif modellerden “elbirliği sistemi” üzerinde bir çalışma [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Gazi Üniversitesi.
45. Toprak, A., Eyerci, C., & Demir, Ö. (2023). Faiz olmaması meşruiyet için yeterli mi? Tasarrufa dayalı faizsiz konut finansman sisteminin ekonomik analizi. Uluslararası Yönetim İktisat ve İşletme Dergisi, 19(2), 279-301. https://doi.org/10.17130/ijmeb.1268615
46. Turan, M. F. (2025). Tasarruf finansman sözleşmesinde şirket, katılımcı ve fon arasındaki ilişkinin İslam hukuku açısından tahlili. Amasya İlahiyat Dergisi, 25, 151-184. https://doi.org/10.18498/amailad.1633353
47. Türköz, E. (2020). Tasarrufa dayalı faizsiz finansman sistemlerinin risk analizi ve yönetimi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. İstanbul Üniversitesi.
48. Tursun, A. (2022). Alternatif konut finansman sistemi olarak tasarrufa dayalı faizsiz finans sistemleri: Gölge bankacılık ve özün önceliği kavramları çerçevesinde sistemin değerlendirilmesi. Hacettepe Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 40(1), 164-183. https://doi.org/10.17065/huniibf.893793
49. Uyumaz, A. (2023). Tasarruf finansman sözleşmesinin feshi sebebi ile birikim ve organizasyon ücretinin iadesi. Selçuk Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 31(3), 1277-1319. https://doi.org/10.15337/suhfd.1359708
50. Yazıcı, M. (2019). Konutta alternatif finans yöntemi olarak tasarrufa dayalı faizsiz finans sistemi. Academic Review of Humanities and Social Sciences, 2(3), 224-235. https://izlik.org/JA79NN39AW
51. Yetkin, A. İ. (2022). Alternatif bir finans uygulaması olarak tasarruf finans sistemi ve katılım bankacılığı ile maliyet karşılaştırması [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Afyon Kocatepe Üniversitesi.
52. Yılmaz, O. (2023). TOKİ ve tasarrufa dayalı finansman şirketlerindeki konut finansmanının fıkhî boyutu. Kilitbahir, 22, 207-228. https://doi.org/10.5281/zenodo.7748626