The mediating role of psychological entitlement in the effects of organizational dissent on innovative behaviors and organizational agility

Öz

ÖRGÜTSEL MUHALEFETİN YENİLİKÇİ DAVRANIŞLAR VE ÖRGÜTSEL ÇEVİKLİK ÜZERİNE ETKİSİNDE PSİKOLOJİK AYRICALIĞIN ARACI ROLÜ

Öz

Teknolojik ilerleme ve girişimcilik faaliyetlerinin desteklenmesinde Teknoparklar önemli bir işlev üstlenmektedir. Bu nedenle, Teknopark bünyesindeki insan kaynaklarının niteliklerinin belirlenmesi ve verimliliklerinin artırılmasına yönelik çalışmalar büyük önem taşımaktadır. Bu araştırma, örgütsel davranış alanındaki güncel başlıklardan biri olan örgütsel muhalefeti, Teknoparklar bağlamında ele almakta; örgütsel muhalefetin yenilikçi davranışlar ve örgütsel çeviklik üzerindeki etkilerini incelemeyi amaçlamaktadır. Ayrıca çalışmada, psikolojik ayrıcalığın bu ilişkilerde olası aracılık rolü olup olmadığı da analiz edilmektedir. Söz konusu değişkenler arasındaki ilişkilere odaklanan çalışmaların literatürde sınırlı sayıda bulunması, bu araştırmanın alana özgün bir katkı sunma potansiyelini artırmaktadır. Araştırmanın örneklemini İç Anadolu Bölgesi’nde faaliyet gösteren Teknoparklarda çalışan 523 personel oluşturmaktadır. Veri toplama sürecinde; örgütsel muhalefet (Kassing, 2000), yenilikçi davranış (Scott ve Bruce, 1994), örgütsel çeviklik (Sharifi ve Zhang, 1999) ile psikolojik ayrıcalık (Campbell ve arkadaşları, 2004) ölçeklerinden oluşan bir anket formu kullanılmıştır. Elde edilen verilerin geçerliliği ve güvenilirliği doğrulayıcı faktör analiziyle değerlendirilmiştir. Doğrudan hipotezlerin test edilmesinde basit doğrusal regresyon analizi tercih edilmiştir. Aracılık etkisinin belirlenmesinde ise Preacher ve Hayes’in (2008) geliştirdiği Process Macro yöntemi ile birlikte Sobel testi uygulanmıştır. Araştırma sonuçlarına göre; dikey muhalefet ile psikolojik ayrıcalık arasında negatif, örgütsel çeviklik arasında ise pozitif yönlü bir ilişki saptanmıştır. Diğer yandan, yatay muhalefetin psikolojik ayrıcalıkla pozitif bir ilişki gösterdiği belirlenmiştir. Ancak psikolojik ayrıcalığın, hem dikey hem de yatay muhalefetin örgütsel çeviklik üzerindeki etkisinde anlamlı bir aracılık rolü oynamadığı sonucuna ulaşılmıştır. Araştırma sonunda, elde edilen bulgular doğrultusunda kuramsal ve uygulamalı önerilere yer verilmiş, aynı zamanda çalışmanın sınırlılıkları da tartışılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Örgütsel Muhalefet
• Yenilikçi Davranış
• Örgütsel Çeviklik
• Psikolojik Ayrıcalık
• Teknopark.

Kaynakça

1. Ackerman, R. A., Witt, E. A., Donnellan, M. B., Trzesniewski, K. H., Robins, R. W.&Kashy, D. A. (2011). What Does the Narcissistic Personality Inventory Really Measure?. Assessment, 18(1), 67-87.
2. Akkaya, B., & Tabak, A. (2018). Örgütsel Çeviklik Ölçeğinin Türkçe’ye Uyarlanması: Geçerlik ve Güvenirlik Çalışması. İş ve İnsan Dergisi, 5(2), 185-206.
3. Aktan, C. C. (2003). Kriz Yönetimi. Cumhuriyet Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 4(1), 121-135.
4. Aktaş, H., & Şimşek, E. (2014). Örgütsel Sessizlik ile Algilanan Bireysel Performans, Örgüt Kültürü ve Demografik Değişkenler Arasındaki Etkileşim. Akdeniz İİBF Dergisi, 14(28), 24-52.
5. Alavi, S., Abd-Wahab, D., Muhamad, N. & Arbab Shirani, B. (2014). Organic Structure and Organisational Learning as the Main Antecedents of Workforce Agility. International Journal of Production Research, 52(21), 6273-6295.
6. Algın, İ. (2014). Üniversitelerde örgütsel sessizlik, Hacettepe Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara.
7. Argyres, N. & Mui, V. L. (2007). Rules of Engagement, Credibility and the Political Economy of Organizational Dissent. Strategic Organization, 5(2), 107-154.
8. Ashton, R. H. (2005). Intellectual Capital And Value Creation: A Review. Journal Of Accounting Literature, 24, 53-134.

9. Ataç O. L. & Köse, S. (2017). Örgütsel Demokrasi ve Örgütsel Muhalefet İlişkisi: Beyaz Yakalılar Üzerine Bir Araştırma. İstanbul Üniversitesi İşletme Fakültesi Dergisi, 46 (1), 117-132.
10. Bani Melhem, S., Zeffane, R. & Albaity, M. (2018). Determinants of Employees’ Innovative Behavior. International Journal of Contemporary Hospitality Management. 30(3), 1601–1620.
11. Baron, R. M., & Kenny, D. A. (1986). The Moderator–Mediator Variable Distinction in Social Psychological Research: Conceptual, Strategic and Statistical Considerations. Journal of Personality and Social Psychology, 51(6), 1173.
12. Bıyık, Y., (2021). Örgüt Kültürünün Bireysel Yaratıcılık ve Yenilikçiliğe Etkisinde Kişi-Örgüt Uyumu ve Örgütsel Desteğin Aracı Rolü: Türkiye'deki Teknopark/Teknopark İşgörenlerina Yönelik Bir Araştırma, Gazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yayımlanmamış Doktora Tezi.
13. Boyd III, H. C. & Helms, J. E. (2005). Consumer Entitlement Theory and Measurement. Psychology & Marketing, 22(3), 271-286.
14. Buckler, B. (1996). A Learning Process Model to Achieve Continuous Improvement and Innovation. The Learning Organization. 3(3), 31-39.
15. Burns, T. & Wagner, C. (2013). Organizational dissent. Principal Leadership. 14(4), 23-29.
16. Byrne, Z. S., Miller, B. K. & Pitts, V. E. (2010). Trait Entitlement and Perceived Favorability of Human Resource Management Practices in the Prediction of Job Satisfaction. Journal of Business and Psychology, 25(3), 451-464.
17. Cairns, J. (2017). The Myth of the Age of Entitlement: Millennials, Austerity and Hope. University of Toronto Press.
18. Campbell, W.K., Bonacci, A.M., Shelton, J., Exline, J.J. & Bushman, B.J. (2004). Psychological Entitlement: Interpersonal Consequences and Validation of a Self-Report Measure, Journal of Personality Assessment, 83(1), 29-45.
19. Carnes, A. M.&Knotts, K. G. (2018). Control and Expectancy: Locus of Control as a Predictor of Psychological Entitlement. Employee Responsibilities and Rights Journal, 30(2), 81-97.
20. Coşkun, A. & Ülgen, B. (2017). Örgüt Yararına Ahlaki Olmayan Davranış. İş Ahlakı Dergisi, 10(2), 177-201.
21. Crocitto, M., & Youssef, M. (2003). The Human Side of Organizational Agility. Industrial Management & Data Systems. 103(6), 388-397.
22. Çalışkan, A., Akkoç, İ., & Turunç, Ö. (2019). Yenilikçi Davranış: Bir Ölçek Uyarlama Çalışması. Uluslararası İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 5(1), 94-111.
23. Çetinkaya, F. F., & Akkoca, Y. (2021). Stratejik Liderlik ile Örgütsel Çeviklik Arasındaki İlişkide Örgütsel İletişimin Aracı Rolü. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 8(1), 66-84.
24. Çopuroğlu, F. (2022). Psikolojik ayrıcalığın tüketicilerin karar verme tarzlarına etkisi üzerine ampirik bir araştırma. Ekev Akademi Dergisi, 26(90), 187- 202. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/2551604
25. Dağlı, A. (2015). Örgütsel Muhalefet Ölçeğinin Türkçe’ye Uyarlanması: Geçerlik ve Güvenirlik Çalışması. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 14(53), 198-218.
26. Dahmardeh, N., & Banihashemi, S. A. (2010). Organizational Agility and Agile Manufacturing. European Journal of Economics, Finance and Administrative Science, 27(1), 3-12.
27. Darvishmotevali, M., Altinay, L., & Köseoglu, M. A. (2020). The link between environmental uncertainty, organizational agility, and organizational creativity in the hotel industry. International journal of hospitality management, 87, 102499.
28. De Dreu, C. K., & West, M. A. (2001). Minority Dissent and Team Innovation: The Importance of Participation in Decision Making. Journal of Applied Psychology, 86(6), 1191.
29. Doğan, O., & Baloğlu, N. (2018). Örgütsel Çeviklik ve Bazı Eğitim Kurumlarındaki Yansımaları. In 13. Uluslararası Eğitim Yönetimi Kongresi 100-109.
30. Ergün, H. (2017). Örgütsel Muhalefete Etki Eden Başlatıcı ve Aracı Değişkenler. (Yayınlanmamış Doktora Tezi), Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Denizli.
31. Esendemir, E. (2019). İş Tatmini Algısı ve Prososyal Davranış Eğilimleri İlişkisinde Örgütsel Muhalefet Davranışının Aracılık Rolü (Yayımlanmamış Doktora Tezi), Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. Burdur.
32. Fisk, C. L. (2009). Working Knowledge: Employee Innovation and the Rise of Corporate Intellectual Property, 1800-1930. University of North Carolina Press.
33. Fisk, G. M. (2010). I Want It All and I Want It Now! An Examination of the Etiology, Expression and Escalation of Excessive Employee Entitlement. Human Resource Management Review, 20(2), 102-114.
34. Ganguly, A., Nilchiani, R. & Farr, J. V. (2009). Evaluating Agility in Corporate Enterprises. International Journal of Production Economics, 118(2) ,410-423.
35. George, D., & Mallery, P. (2010). SPSS for Windows Step by Step. A Simple Study Guide and Reference (10. Baskı). GEN, Boston, MA: Pearson Education, Inc, 10.
36. Goldman S. L., Nage R. N. & Preiss K. (1995). Agile Competitors and Virtual Organizations: Strategies for Enriching the Customer. New York: Van Nostrand Reinhold Company.
37. Goodboy, A. K., Chory, R. M., & Dunleavy, K. N. (2008). Organizational Dissent as a Function of Organizational Justice. Communication Research Reports, 25(4), 255-265.
38. Goswami, S., & Mathew, M. (2005). Definition of Innovation Revisited: An Empirical Study on Indian Information Technology Industry. International Journal of Innovation Management, 9(03), 371-383.
39. Göral, R. (2014). Turizm Sektöründe Stratejik Kriz Yönetimine İlişkin Bütünsel Bir Çerçeve. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (32), 89-101.
40. Gürbüz, S., Schaufeli, W. B., Freese, C., & Brouwers, E. P. M. (2024). Fueling creativity: HR practices, work engagement, personality, and autonomy. The International Journal of Human Resource Management, 35(22), 3770-3799.
41. Hair, J.F., Hult, G.T.M., Ringle, C.M. & Sarstedt, M. (2013). A Primer on Partial Least Squares Structural Equation Modeling. Thousand Oaks, CA: Sage.
42. Harvey, P. & Harris, K.J., (2010). Frustration-Based Outcomes of Entitlement and the Influence of Supervisor Communication, Human Relations, 63(11), 1639- 1660.
43. Harvey, P., & Martinko, M. J. (2009). An Empirical Examination of the Role of Attributions in Psychological Entitlement and its Outcomes. Journal Of Organizational Behavior, 30(4), 459-476.
44. Hayes, A. F. (2018). The Process Macro for SPSS and SAS version 3.0 [Computer software]. Retrieved from afhayes.com.
45. Hegstrom, T. G. (1990). Mimetic and Dissent Conditions in Organizational Rhetoric. Journal of Applied Communication Research, 18(2), 141-152.
46. Higgins, J. M. (1995). Innovation: The core competence. Planning review. 23 (6), 32–35.
47. Hill, C., & Jones, G. (2009). Strategic Management: An Integrated Approach, Boston: Houghton Mifflin Company.
48. Hochwarter, W. A., Meurs, J. A., Perrewé, P. L., Royle, M. T., & Matherly, T. A. (2007). The Interactive Effect of Attention Control and the Perceptions of Others' Entitlement Behavior on Job and Health Outcomes. Journal of Managerial Psychology. 22, 506–528. https://doi.org/10.1108/02683940710757227
49. Holderness Jr, D. K., Olsen, K. J., & Thornock, T. A. (2017). Who Are You to Tell Me That?! The Moderating Effect of Performance Feedback Source and Psychological Entitlement on Individual Performance. Journal of Management Accounting Research, 29(2), 33-46.
50. Hormozi, A. M. (2001). Agile Manufacturing: The Next Logical Step. Benchmarking: An international journal. 8 (2): 132–143.
51. Infante, D. A., & Gorden, W. I. (1987). Superior and Subordinate Communication Profiles: Implications for Independent‐Mindedness and Upward Effectiveness. Communication Studies, 38(2), 73-80.
52. Janssen, O. (2003). Innovative Behaviour and Job Involvement at the Price of Conflict and Less Satisfaction with Co-Workers. Journal of Occupational and Organizational Psychology, 76 (3), 347- 364.
53. Janssen, O., & Huang, X. (2008). Us and Me: Team Identification and Individual Differentiation as Complementary Drivers of Team Members' Citizenship and Creative Behaviors. Journal of Management, 34(1), 69-88.
54. Janssen, O., Van de Vliert, E., & West, M. (2004). The Bright and Dark Sides of Individual and Group Innovation: A Special Issue Introduction. Journal of Organizational Behavior, 25(2), 129-145.
55. Kahya, C. (2015). Mesleki Özyeterlilik ve Örgütsel Sessizlik İlişkisini Belirlemeye Yönelik Ampirik Bir Çalışma. Çankırı Karatekin Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 5(1), 293-314.
56. Kalaycı, Ş. (2010). SPSS Uygulamalı Çok Değişkenli İstatistik Teknikleri, Ankara: Asil Yayın Dağıtım.
57. Kanbur, E. (2018). Effects of Narcissism on Organizational Dissent. Journal of Organizational Behaviour Research, 3(1), 169–181.
58. Kassing, J. W. (1998). Development and Validation of the Organizational Dissent Scale. Management Communication Quarterly, 12(2), 183-229.
59. Kassing, J. W., & Armstrong, T. A. (2002). Someone’s Going to Hear About This: Examining the Association Between Dissent-Triggering Events and Employees’ Dissent Expression. Management Communication Quarterly, 16(1), 39-65.
60. Kassing, J. W., & Avtgis, T. A. (1999). Examining the Relationship Between Organizational Dissent and Aggressive Communication. Management Communication Quarterly, 13(1), 100-115.
61. Kidd, P.T. (1994) Agile Manufacturing: Forging New Frontiers. Reading, MA: Addison-Wesley.
62. King Jr, W. C., & Miles, E. W. (1994). The Measurement of Equity Sensitivity. Journal of Occupational and Organizational Psychology, 67(2), 133-142.
63. Kline, R.B. (2011). Principles and Practice of Structural Equation Modeling. New York: Guilford Press.
64. Kurnaz, A. (2019). Eleştirel Düşünme Öğretimi Etkinlikleri Planlama Uygulama ve Değerlendirme. Konya: Eğitim Yayınevi.
65. Lee, A., Schwarz, G., Newman, A., & Legood, A. (2019). Investigating When and Why Psychological Entitlement Predicts Unethical Pro-Organizational Behavior. Journal of Business Ethics, 154(1), 109-126.
66. Lee, G. H. (1998). Designs of Components and Manufacturing Systems for Agile Manufacturing. International Journal of Production Research, 36(4), 1023-1044.
67. Levine, R. (2005). The Corrupt Organization. Human Relations, 58(6), 723-740.
68. Lippmann, S., Bulanda, R. E., & Wagenaar, T. C. (2009). Student Entitlement: Issues and Strategies for Confronting Entitlement in the Classroom and Beyond. College Teaching, 57(4), 197-204.
69. Major, B. (1994). From Social Inequality to Personal Entitlement: The Role of Social Comparisons, Legitimacy Appraisals and Group Membership. Advances in Experimental Social Psychology, 26, 293-355.
70. Mantı, M. (2020). Akademisyenlerde Örgütsel Stres ve Örgütsel Sessizlik Davranışları Arasındaki İlişki, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Pamukkale Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü.
71. Nagel, R. N., & Bhargava, P. (1994). Agility: The Ultimate Requirement for World‐Class Manufacturing Performance. National Productivity Review, 13(3), 331-340.
72. Nunally, J. C., & Bernstein, I. (1978). Psychometric Theory, ed. New York: McGraw-Hill.
73. Overby, E., Bharadwaj, A., & Sambamurthy, V. (2006). Enterprise Agility and the Enabling Role of Information Technology. European Journal of Information Systems, 15(2), 120-131.
74. Özdemir, B., & Atan, E. (2018). Karanlık Üçlünün Örgütsel Muhalefete Etkisi: Bir Yapısal Eşitlik Modeli. İş Ahlakı Dergisi, 11(2), 275-298.
75. Park, Y. (2011). The Dynamics of Opportunity and Threat Management in Turbulent Environments: The Role Information Technologies. (Unpublished Doctoral Dissertation). University of Southern California.
76. Patel, J. (2023). The role of dissent, conflict, and open dialogue in learning to live together harmoniously. Educational Philosophy and Theory, 55(6), 707-718.
77. Perdomo-Ortiz, J., Gonzalez-Benito, J., & Galende, J. (2006). Total Quality Management as a Forerunner of Business Innovation Capability. Technovation, 26(10), 1170-1185.
78. Pfeffer, J. (1998). Seven Practices of Successful Organizations. California Management Review, 40(2), 97.
79. Preacher, K. J., & Hayes, A. F. (2004). SPSS and SAS Procedures for Estimating Indirect Effects in Simple Mediation Models. Behavior Research Methods, Instruments, & Computers, 36(4), 717-731.
80. Preacher, K. J., & Hayes, A. F. (2008). Assessing Mediation in Communication Research. London: The Sage Sourcebook of Advanced Data Analysis Methods for Communication Research. 13-54.
81. Sadykova, G. & Tutar, H. (2014). Örgütsel Demokrasi ve Örgütsel Muhalefet Arasındaki İlişki Üzerine Bir İnceleme. İşletme Bilimi Dergisi, 2(1), 1- 16.
82. Sameer, Y. M. (2018). Innovative Behavior and Psychological Capital: Does Positivity Make Any Difference?. Journal of Economics & Management, 32, 75-101.
83. Scott S.G. & Bruce R.A. (1994). Determinants of Innovative Behaviour: A Path Model of Individual Innovation in the Workplace. Academy of Management Journal, 37 (3), 580-607.
84. Shahinpoor, N., & Matt, B. F. (2007). The Power of One: Dissent and Organizational Life. Journal of Business Ethics, 74(1), 37-48.
85. Sharifi, H., & Zhang, Z. (1999). A Methodology for Achieving Agility in Manufacturing Organisations: An Introduction. International Journal of Production Economics, 62(1-2), 7-22.
86. Shih, H. A., & Susanto, E. (2011). Is Innovative Behavior Really Good for the Firm? Innovative Work Behavior, Conflict With Coworkers and Turnover Intention: Moderating Roles of Perceived Distributive Fairness. International Journal of Conflict Management. 22(2), 111-130.
87. Stanley, J. D. (1981). Dissent in Organizations. Academy of Management Review, 6(1), 13-19.
88. Sun, J., Jannesari, M. T., Yao, H., Zheng, J., Xie, W. ve Wu, C. (2022). Sense of entitlement shapes students’entrepreneurial intention. Social Behavior and Personality: An International journal, 50(1), 1-11. https://doi. org/10.2224/sbp.10489
89. Tabachnick, B. G., & Fidell, L. S. (2013). Using Multivariate Statistics: International Edition. Pearson, Londra.
90. Thomason, S., & Brownlee, A. (2018). Ethical Decision Making and Psychological Entitlement. Business and Society Review, 123(4), 631-659.
91. Twenge, J. M., & Campbell, S. M. (2008). Generational Differences in Psychological Traits and Their Impact on the Workplace. Journal of Managerial Psychology. 23, 862-877.
92. Twenge, J. M., Konrath, S., Foster, J.D., Campbell, W.K., &Bushman, B.J. (2008). Further Evidence of an Increase in Narcissism among College Students. Journal of Personality, 76(4), 919-928.
93. Twenge, J.M. (2006). Generation Me: Why Today’s Young Americans are More Confident, Assertive, Entitled and More Miserable than ever Before. New York: Free Press.
94. Ünsal Akbıyık, B. S. (2018). Psikolojik Ayrıcalığın Üretkenlik Karşıtı Davranışlara Etkisi: Psikolojik Sözleşmenin İhlal Edilmesinin Aracılık Rolü. İşletme Araştırmaları Dergisi, 10(3), 234-255.
95. Van de Ven A. H. & Andrew H. (1986). Central Problems in the Management of Innovation. Management Science, 32(5), 590-607.
96. West, M. A., & Altink, W. M. (1996). Innovation at Work: Individual, Group, Organizational and Socio-Historical Perspectives. European Journal of Work and Organizational Psychology, 5(1), 3-11.
97. West, M.A. & Farr, J.L. (1989) Innovation at Work: Psychological Perspectives. Social Behavior, (4)15-30.
98. Woodman, R. W., Sawyer, J. E., & Griffin, R. W. (1993). Toward a Theory of Organizational Creativity. Academy of Management Review, 18(2), 293-321.
99. Yenihan, B., & Cerev, G. (2015). Örgütsel Sessizlik ve Tükenmişlik Arasındaki İlişki: Kocaeli-Gölcük’te Görev Yapan Kadın Öğretmenlere Yönelik Bir İnceleme. Girişimcilik ve Kalkınma Dergisi. 10 (2), 86-104.
100. Yıldız, N. Ç., & Güneş, M. Ş. (2017). Örgütsel Stresin, Örgütsel Sessizlik ve Tükenmişlik Ölçeği Üzerine Etkisi: Eczane Çalışanları Üzerinde Bir Uygulama. Uygulamalı Sosyal Bilimler Dergisi, 1(1), 45-66.
101. Yücel, E., & Arslantürk, G. (2019). Kendini Unutmak: Psikoloji Araştırmalarında Tevazu. Psikoloji Çalışmaları, 39(1), 209-243.
102. Zhao, X., Lynch Jr, J. G., & Chen, Q. (2010). Reconsidering Baron and Kenny: Myths and Truths about Mediation Analysis. Journal of Consumer Research, 37(2), 197-206.
103. Zhen, J., Xie, Z. & Dong, K. (2021). Impact of IT governance mechanisms on organizational agility and the role of top management support and IT ambidexterity. International Journal of Accounting Information Systems, 40, 1–15. https://doi.org/10.1016/J.ACCINF.2021.100501
104. Zhou, J., & Shalley, C. E. (2003). Research on Employee Creativity: A Critical Review and Directions for Future Research. Research in Personnel and Human Resources Management. 22, 165-217.