Derleme

Pestisitler ve Sessiz Tehlike: Hayvan ve İnsan Sağlığı için Potansiyel Risk

Cilt: 36 Sayı: 1 24 Temmuz 2025
PDF İndir
EN TR

Pestisitler ve Sessiz Tehlike: Hayvan ve İnsan Sağlığı için Potansiyel Risk

Öz

Pestisitler tarımsal mücadele, veteriner hekimlik ve halk sağlığı alanında zararlılara karşı kullanılan kimyasal maddelerdir. Pestisitler haşere mücadelesinde, ürün verimliliğinin artmasında ve vektör kaynaklı hastalıkların önlenmesinde kullanılmasına rağmen aşırı ve bilinçsiz kullanımı hayvan ve insan sağlığı üzerinde ciddi toksik etkilere yol açabilir. İnsan ve hayvanlar pestisit kalıntılarını içeren gıda, yem, su, hava ve toprakla dolaylı olarak maruz kalabilirler. Ayrıca ektoparazit mücadelesinde kullanılan pestisitlerin insanlara ve hayvanlara uygulanması yoluyla doğrudan maruziyet de söz konusudur. Pestisit ve/veya metabolitlerinin kalıntılarına sebze, meyve ve tahıllar ile et, süt, yumurta gibi hayvansal ürünler rastlanabilmektedir. İnsan ve hayvanlardan alınan kan, idrar, dışkı gibi biyolojik örnekler ile su, sediment, toprak gibi çevresel örneklerde de pestisit ve metabolitlerinin varlığı gösterilmiştir. Pestisit kullanımı ve buna bağlı olarak sağlık üzerine zararlı etkilerini azaltmak için öncelikli olarak kimyasal pestisitlerin kullanımı mümkün olduğunca azaltılmalı, İyi Tarım Uygulamaları ve Entegre Haşere Yönetimi uygulamalarıyla en aza indirilmelidir. Bunların yerine biyolojik kontrol, biyopestisitler, semiokimyasallar ve transgenik ürünler gibi doğal ve çevre dostu alternatif yöntemler tercih edilmelidir. Pestisitlerin zararlarıyla ilgili toplumsal farkındalık artırılmalıdır. Pestisit uygulaması yapan kişiler bilinçlendirilmeli uygulayıcılara sertifikalı kurslar zorunlu hale getirilmelidir. Resmi Otoritelerce denetim ve kontrollerin sıklığı artırılmalıdır. İnsan-hayvan-çevre sağlığı bir bütün olarak ele alınmalı, ilgili tüm meslek grupları konuya Tek Sağlık bilinciyle yaklaşmalıdır.

Anahtar Kelimeler

Etik Beyan

Derleme niteliğinde olduğu için herhangi bir izne gerek bulunmamaktadır.

Kaynakça

  1. Kaynaklar Ahmad MF, Ahmad FA, Alsayegh AA, Zeyaullah M, AlShahrani AM, Muzammil K, Saati A A, Wahab S, Elbendary EY, Kambal N. (2024) Pesticides Impacts on Human Health and the Environment with Their Mechanisms of Action and Possible Countermeasures. Heliyon. 10(7), e29128.
  2. Aksoy A, Dervisoglu M, Güvenç D, Gul O, Yazici F, Atmaca E. (2013) Levels of Organochlorine Pesticide Residues in Butter Samples Collected from the Black Sea Region of Turkey. Bull Environ Contam Toxicol. 90(1), 110-115.
  3. Aksoy A, Güvenç D, Yavuz O, Das YK, Atmaca E. (2012) Seasonal Variation of Polychlorinated Biphenyls and Organochlorine Pesticide Levels of Sea and Cultured Farm Fish in the Samsun Region of Turkey. Bull Environ Contam Toxicol. 88(6), 842-849.
  4. Ali RN, Mehdi TM, Eqani SMASS, Javeed AH, Covaci AN. (2013) Organohalogenated Contaminants (OHCs) in the Serum and Hair of Pet Cats and Dogs: Biosentinels of Indoor Pollution. Sci Total Environ. 449, 29-36.
  5. Ali S, Ullah MI, Sajjad A, Shakeel Q, Hussain A. (2018) Environmental and Health Effects of Pesticide Residues. Inamuddin Ahamed MI, Lichtfouse E. eds. Sustainable Agriculture Reviews. Springer Cham, USA. p. 3-14.
  6. Al-Saleh I, Al-Doush I, Alsabbaheen A, Mohamed GED, Rabbah A. (2012) Levels of DDT and Its Metabolites in Placenta, Maternal and Cord Blood and Their Potential Influence on Neonatal Anthropometric Measures. Sci Total Environ. 416, 62-74.
  7. Anadón A, Martínez-Larrañaga M, Martínez M. (2009) Use and Abuse of Pyrethrins and Synthetic Pyrethroids in Veterinary Medicine. Vet J. 182(1), 7-20.
  8. Anderson SE, Meade BJ. (2014) Potential Health Effects Associated with Dermal Exposure to Occupational Chemicals. Environ Health Insights. 8(1), S15258.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Veteriner Farmakoloji

Bölüm

Derleme

Yayımlanma Tarihi

24 Temmuz 2025

Gönderilme Tarihi

12 Şubat 2025

Kabul Tarihi

28 Nisan 2025

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2025 Cilt: 36 Sayı: 1

Kaynak Göster

APA
Güvenç, D., Gökmen, S., & İnal, S. (2025). Pestisitler ve Sessiz Tehlike: Hayvan ve İnsan Sağlığı için Potansiyel Risk. Etlik Veteriner Mikrobiyoloji Dergisi, 36(1), 82-91. https://doi.org/10.35864/evmd.1638844
AMA
1.Güvenç D, Gökmen S, İnal S. Pestisitler ve Sessiz Tehlike: Hayvan ve İnsan Sağlığı için Potansiyel Risk. Etlik Vet. Mik. Derg. 2025;36(1):82-91. doi:10.35864/evmd.1638844
Chicago
Güvenç, Dilek, Sedat Gökmen, ve Sinem İnal. 2025. “Pestisitler ve Sessiz Tehlike: Hayvan ve İnsan Sağlığı için Potansiyel Risk”. Etlik Veteriner Mikrobiyoloji Dergisi 36 (1): 82-91. https://doi.org/10.35864/evmd.1638844.
EndNote
Güvenç D, Gökmen S, İnal S (01 Temmuz 2025) Pestisitler ve Sessiz Tehlike: Hayvan ve İnsan Sağlığı için Potansiyel Risk. Etlik Veteriner Mikrobiyoloji Dergisi 36 1 82–91.
IEEE
[1]D. Güvenç, S. Gökmen, ve S. İnal, “Pestisitler ve Sessiz Tehlike: Hayvan ve İnsan Sağlığı için Potansiyel Risk”, Etlik Vet. Mik. Derg., c. 36, sy 1, ss. 82–91, Tem. 2025, doi: 10.35864/evmd.1638844.
ISNAD
Güvenç, Dilek - Gökmen, Sedat - İnal, Sinem. “Pestisitler ve Sessiz Tehlike: Hayvan ve İnsan Sağlığı için Potansiyel Risk”. Etlik Veteriner Mikrobiyoloji Dergisi 36/1 (01 Temmuz 2025): 82-91. https://doi.org/10.35864/evmd.1638844.
JAMA
1.Güvenç D, Gökmen S, İnal S. Pestisitler ve Sessiz Tehlike: Hayvan ve İnsan Sağlığı için Potansiyel Risk. Etlik Vet. Mik. Derg. 2025;36:82–91.
MLA
Güvenç, Dilek, vd. “Pestisitler ve Sessiz Tehlike: Hayvan ve İnsan Sağlığı için Potansiyel Risk”. Etlik Veteriner Mikrobiyoloji Dergisi, c. 36, sy 1, Temmuz 2025, ss. 82-91, doi:10.35864/evmd.1638844.
Vancouver
1.Dilek Güvenç, Sedat Gökmen, Sinem İnal. Pestisitler ve Sessiz Tehlike: Hayvan ve İnsan Sağlığı için Potansiyel Risk. Etlik Vet. Mik. Derg. 01 Temmuz 2025;36(1):82-91. doi:10.35864/evmd.1638844


15430