Akkaraman Koyunlarında Serum ve Yün Eser Element Profilleri: Element-Spesifik Matris Karşılaştırması

Öz

Mineraller ve eser elementler fizyolojik homeostaz için gereklidir; ancak koyunlarda serum ve yün arasındaki ilişki incelenen elemente göre değişebilir. Bu çalışmada, Yozgat’ın dört farklı bölgesinden alınan Akkaraman koyunlarında serum ve yün çoklu element profilleri karşılaştırılmış ve bu iki matriks arasındaki element-spesifik ilişkiler değerlendirilmiştir. Bahadın, Y. Fakılı, Çekerek ve Akdağmadeni bölgelerinden sağlıklı, merada beslenen, 3 yaşlı dişi koyunlar örneklenmiştir. Serum ve yün örneklerinde Mg, P, Ca, Fe, Zn, Cu, Cr, Mn, Co, Se, Mo, Ni, Cd, Pb ve Li düzeyleri ICP-MS ile analiz edilmiştir. Bölgesel farklılıklar Brown–Forsythe ve Welch ANOVA veya Kruskal–Wallis testleriyle, serum–yün ilişkileri ise Spearman korelasyon analiziyle değerlendirilmiştir. Zn, Se, Pb ve Co için anlamlı pozitif serum–yün korelasyonları belirlenirken, Cd, Mn ve Mo için anlamlı negatif korelasyonlar saptanmıştır. Mg, P, Ca, Fe, Cu, Cr, Ni ve Li için anlamlı ilişki tespit edilmemiştir. Bölgesel farklılıklar serumda yüne göre daha sık gözlenmiştir. Bulgular, serum ve yünün tüm analitler için birbirinin yerine yorumlanmaması gerektiğini göstermektedir. Yün ölçümleri element-spesifik değerlendirilmelidir ve seçilmiş eser elementler için tamamlayıcı bilgi sağlayabilir.

Anahtar Kelimeler

• Akkaraman koyunu
• biyolojik izleme
• eser elementler
• ICP-MS
• yün.

Destekleyen Kurum

Bu çalışma, Bozok Üniversitesi Proje Koordinasyon Uygulama ve Araştırma Merkezi tarafından 6602B-VET/19-291 proje kodu ile desteklenmiştir.

Proje Numarası

6602B-VET/19-291

Etik Beyan

Bu çalışma, Erciyes Üniversitesi Hayvan Deneyleri Yerel Etik Kurulu tarafından 18 Ocak 2019 tarihinde, 19/014 karar numarası ile onaylanmıştır. Hayvanları içeren tüm işlemler, kurumsal ve ulusal etik kurallara uygun olarak yürütülmüştür.

Teşekkür

Yazarlar, bu çalışmanın desteklenmesinden dolayı Bozok Üniversitesi Proje Koordinasyon Uygulama ve Araştırma Merkezi’ne teşekkür ederler.

Serum and Wool Trace Element Profiles in Akkaraman Sheep: An Element-Specific Matrix Comparison

Öz

Minerals and trace elements are essential for physiological homeostasis, yet the relationship between serum and wool in sheep may vary according to the element examined. This study compared serum and wool multi-element profiles in Akkaraman sheep from four regions of Yozgat, Türkiye, and evaluated element-specific associations between these matrices. Healthy, pasture-fed, 3-year-old female sheep were sampled from Bahadın, Y. Fakılı, Çekerek, and Akdağmadeni. Serum and wool samples were analyzed for Mg, P, Ca, Fe, Zn, Cu, Cr, Mn, Co, Se, Mo, Ni, Cd, Pb, and Li by ICP-MS. Regional differences were evaluated using Brown–Forsythe and Welch ANOVA or Kruskal–Wallis tests, and serum–wool relationships were assessed by Spearman correlation analysis. Significant positive serum–wool correlations were observed for Zn, Se, Pb, and Co, whereas Cd, Mn, and Mo showed significant negative correlations. No significant associations were detected for Mg, P, Ca, Fe, Cu, Cr, Ni, or Li. Regional differences were observed more frequently in serum than in wool. These findings indicate that serum and wool should not be interpreted interchangeably for all analytes. Wool measurements should be evaluated on an element-specific basis and may provide complementary information for selected trace elements.

Anahtar Kelimeler

• Akkaraman sheep
• biomonitoring
• ICP-MS
• trace elements
• wool.

Destekleyen Kurum

This study was supported by the Bozok University Project Coordination Application and Research Center with project code 6602B-VET/19-291.

Proje Numarası

6602B-VET/19-291

Etik Beyan

This study was approved by the Erciyes University Local Ethics Committee for Animal Experiments on 18 January 2019 with decision no. 19/014. All procedures involving animals were conducted in accordance with institutional and national ethical guidelines.

Teşekkür

The authors thank the Bozok University Project Coordination Application and Research Center for supporting this study.

Kaynakça

1. Afzal A, Mahreen N. (2024) Emerging insights into the impacts of heavy metals exposure on health, reproductive and productive performance of livestock. Front Pharmacol. 15, 1375137. https://doi.org/10.3389/fphar.2024.1375137
2. Asín J, Ramírez GA, Navarro MA, Nyaoke AC, Henderson EE et al. (2021) Nutritional wasting disorders in sheep. Animals. 11, 501. https://doi.org/10.3390/ani11020501
3. Castrica M, Andoni E, Quattrone A, Koleci X, Ozuni E et al. (2025) Livestock animal hair as an indicator of environmental heavy metals pollution in central Albania. Animals. 15, 1898. https://doi.org/10.3390/ani15131898
4. Çalışkan M. (2025) Assessment of maternal-offspring selenium transfer in ewes and newborn lambs via serum, whole blood, and wool matrices. Vet Anim Sci. 30, 100527. https://doi.org/10.1016/j.vas.2025.100527
5. Guerra M, Cabrera M, Abella D, Saadoun A, Burton A. (2019) Se and I status in pregnant ewes from a pastoral system and the effect of supplementation with Se and I or only Se on wool quality of lambs. Heliyon. 5, e02486. https://doi.org/10.1016/j.heliyon.2019.e02486
6. Janíček M, Massányi M, Kováčik A, Halo M Jr, Tirpák F et al. (2025) Content of biogenic elements in sheep wool by the regions of Slovakia. Biol Trace Elem Res. 203, 1886-1897. https://doi.org/10.1007/s12011-024-04328-9
7. Kurt D, Denli O, Kanay Z, Güzel C, Ceylan K. (2001) An investigation of the copper (Cu), zinc (Zn) and selenium (Se) levels of blood serum and the Cu and Zn levels of wool of Akkaraman ewes in the Diyarbakır region. Turk J Vet Anim Sci. 25, 431-436.
8. Mazinani M, Rude B. (2020) Population, world production and quality of sheep and goat products. Am J Anim Vet Sci. 15, 291-299. https://doi.org/10.3844/ajavsp.2020.291.299

9. McClure S. (2008) How minerals may influence the development and expression of immunity to endoparasites in livestock. Parasite Immunol. 30, 89-100. https://doi.org/10.1111/j.1365-3024.2007.00996.x
10. Morsy MM, El-Ghannam ARA, Saleh SY, Arafa MM. (2020) Assessing of heavy metals in serum of Barki sheep in rainfed area at Matrouh Governorate. J Vet Med Res. 27, 5-17. https://doi.org/10.21608/jvmr.2020.69687
11. Ogbonna PC, Dikeogu EC, Nwankwo OU, Kanu KC, Osuagwu EC. (2021) Bio-monitoring of environmental toxicants using West African dwarf goats at Amawzari Mbano, Imo State, Nigeria. Niger J Environ Sci Technol. 5, 258-270. https://doi.org/10.36263/nijest.2021.01.0279
12. Özçelik M, Kabadayı B, Güler O, Orak U, Çiftçi M. (2015) Elazığ ilinde koyunlarda mera öncesi, mera dönemi ve mera sonrası kan serumlarında bazı mineral madde düzeylerinin tespiti. FÜ Sağ Bil Vet Derg. 29, 167-173.
13. Patra RC, Swarup D, Sharma MC, Naresh R. (2006) Trace mineral profile in blood and hair from cattle environmentally exposed to lead and cadmium around different industrial units. J Vet Med A Physiol Pathol Clin Med. 53, 511-517. https://doi.org/10.1111/j.1439-0442.2006.00868.x
14. Pugh DG, Baird AN. (2012) Sheep and Goat Medicine. 2nd ed. Saunders Elsevier, Maryland Heights.
15. Shen X, Chi Y, Xiong K. (2019) The effect of heavy metal contamination on humans and animals in the vicinity of a zinc smelting facility. PLoS One. 14, e0207423. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0207423
16. Suttle NF. (2010) Mineral Nutrition of Livestock. 4th ed. CABI Publishing, Oxfordshire.
17. Szigeti E, Kátai J, Komlósi I, Oláh J, Szabó C. (2020) Newly grown wool mineral content response to dietary supplementation in sheep. Animals. 10, 1390. https://doi.org/10.3390/ani10081390
18. Tuncer S, Denizhan V, Kozat S. (2020) Investigation of serum and wool levels of cobalt, manganese, selenium and zinc in liver-trematode-infected sheep. Kocatepe Vet J. 13, 185-191. https://doi.org/10.30607/kvj.696241
19. Wu T, Shen X. (2020) Response of Wumeng semi-fine wool sheep to copper-contaminated environment. Pol J Environ Stud. 29, 2917-2924. https://doi.org/10.15244/pjoes/111881