KONAKLAMA İŞLETMELERİNDE ÇEVRESEL PERFORMANS: BİBLİYOMETRİK BİR ANALİZ

Yıl 2025, Cilt: 14 Sayı: 1, 149 - 173, 30.06.2025

Uygar Turgut

Öz

Bu çalışma, 2009-2024 yılları arasında konaklama işletmelerinde sürdürülebilirlik, çevresel yönetim ve çevresel performans odaklı akademik üretimi bibliyometrik yöntemle incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırma, Web of Science (WOS) ve Scopus veri tabanlarında Türkçe ve İngilizce dillerinde yayımlanan çalışmalar arasından seçilen 90 bilimsel makaleyi içermektedir. Ayrıca 54 akademik dergi, 255 araştırmacı, 270 anahtar kelime ve 5718 referans üzerinden kapsamlı bir değerlendirme yapılmıştır. Bu kapsam, konaklama sektöründe çevresel sürdürülebilirlik konusundaki eğilimlerin bütüncül biçimde görülmesine olanak tanımaktadır. Araştırma, kurumsal sosyal sorumluluk uygulamalarından işletme performansına dek uzanan geniş bir yelpazede literatürü taramıştır. Araştırma, yalnızca 2009-2024 yıllarında yapılan çalışmalar kapsamında WOS ve Scopus veri tabanlarındaki Türkçe ve İngilizce literatürle sınırlandırılmıştır. Tam metnine ulaşılamayan veya eksik kaydı bulunan makaleler, bibliyometrik inceleme dışında tutulmuştur. Araştırmada bibliyometrik analiz yaklaşımı benimsenmiştir. İlgili makalelerin verileri EndNote Bibtex’e aktarılmış, tekrarlı veya eksik kayıtlar elendikten sonra nihai veri kümesi oluşturulmuştur. R Studio Cloud içindeki Biblioshiny arayüzü kullanılarak yayın sayısı, atıf performansı, yazar ve dergi etki düzeyleri, anahtar kelime dağılımları gibi göstergeler incelenmiştir. Ayrıca VOSviewer yazılımıyla anahtar kelimelerin birlikte görülme ağları görselleştirilmiştir. Analiz sonucunda, 2015 yılından itibaren konuya ilişkin bilimsel yayınlarda belirgin bir artış olduğu görülmüş, 2022 yılı bu alanda en yüksek üretimin kaydedildiği dönem olarak öne çıkmıştır. F. Okumuş, H-indeksi açısından en etkili yazar konumundadır. En çok atıf alan çalışmaların çoğu, sürdürülebilir turizm, kurumsal sosyal sorumluluk ve otelcilik sektörü temalarına odaklanmaktadır. Ülkeler bazında, ABD ve Kanada başı çekerken, Türkiye 23 yayını ile ilk on arasında yer almıştır. Kurumsal sosyal sorumluluk ve sürdürülebilirlik, anahtar kelime analizinde en yüksek sıklıkta kullanılan kavramlar olarak saptanmıştır. Buna ek olarak, ekoturizm ve paydaş katılımı da giderek fazla araştırma ilgisi görmektedir. Bulgular, konaklama işletmelerinde çevresel performans ve sürdürülebilirlik konularının giderek artan bir önem kazandığını göstermektedir. Ancak saha araştırmalarına dayalı uygulamalı çalışmaların henüz yetersiz olduğu, gelecekte disiplinlerarası yaklaşımlar ve genişletilmiş veri kaynaklarıyla daha bütüncül araştırmalara ihtiyaç duyulduğu sonucuna varılmıştır.

Anahtar Kelimeler

Çevresel Yönetim , Çevresel Performans , Sürdürülebilir Turizm , Konaklama İşletmeleri

Kaynakça

• Abdou, A. H., Hassan, T. H., & El Dief, M. M. (2020). A description of green hotel practices and their role in achieving sustainable development. Sustainability, 12(22), 1-20.
• Au, W. C. W., & Tsang, N. K. F. (2024). Smart Travel Experiences: A Bibliometric Analysis of Knowledge Domains and Research Areas. Journal of Hospitality & Tourism Research, 48(5), 920-936.
• Azmi, E., Che Rose, R. A., Awang, A., & Abas, A. (2023). Innovative and competitive: A systematic literature review on new tourism destinations and products for tourism supply. Sustainability, 15(2), 1-19.
• Cruz, A., Santos, A. H., Díaz, F., Cruz, N., & Balseira, Z. (2020). Bibliometric study of the original articles found in Sciencedirect on sustainability environmental tourism. Electronic Journal of Cooperation, 5(2) 31-39.
• De Grosbois, D. (2012). Corporate social responsibility reporting by the global hotel industry: Commitment, initiatives and performance. International Journal of Hospitality Management, 31(3), 896-905.
• Fauzi, M. A., Han, H., Loureiro, S. M. C., Ariza-Montes, A., & Wider, W. (2025). Bibliometric analysis on green hotels: past, present and future trends. Journal of Hospitality and Tourism Insights, 8(1), 241-262.
• Halkiopoulos, C., & Giotopoulos, K. (2022). Tourism’s use of web-based information systems and the influence of tourism trends. In Transcending Borders in Tourism Through Innovation and Cultural Heritage: 8th International Conference, IACuDiT, Hydra, Greece, 2021 (pp. 407-426). Cham: Springer International Publishing.
• Jurigová, Z., & Tuckova, Z. (2016). Sustainable tourism in a knowledge based economy. In European Conference on Knowledge Management (p. 1038). Academic Conferences International Limited.
• Khan, MR, Khan, HUR, Lim, CK, Tan, KL ve Ahmed, MF (2021). Sürdürülebilir turizm politikası, destinasyon yönetimi ve sürdürülebilir turizm gelişimi: Bir moderatörlü aracılık modeli. Sürdürülebilirlik, 13 (21), 12156.
• Khater, M., Ibrahim, O., Sayed, M., & Faik, M. (2024). Legal frameworks for sustainable tourism: Balancing environmental conservation and economic development. Current Issues in Tourism, 27(1), 1–22. https://doi.org/10.1080/13683500.2024.2404181
• Liang, Y., Watters, C. ve Lemański, MK (2022). Otel endüstrisinde sorumlu yönetim: bütünleştirici bir inceleme ve gelecekteki araştırma yönleri. Sürdürülebilirlik, 14 (24), 17050.
• Qian, J., Shen, H., & Law, R. (2018). Research in Sustainable Tourism: A Longitudinal Study of Articles between 2008 and 2017. Sustainability, 10(3), 590.
• Roblek, V., Drpić, D., Meško, M., & Milojica, V. (2021). Evolution of Sustainable Tourism Concepts. Sustainability, 13(22), 12829. https://doi.org/10.3390/su132212829
• Salehi, M., Filimonau, V., Ghaderi, Z., & Hamzehzadeh, J. (2021). Energy conservation in large-sized hotels: Insights from a developing country. International journal of hospitality management, 99, 103061.
• Shahbaz, M., Bashir, M. F., Bashir, M. A., & Shahzad, L. (2021). A bibliometric analysis and systematic literature review of tourism-environmental degradation nexus. Environmental Science and Pollution Research, 28(41), 58241-58257.
• Spadaro, I., Pirlone, F., Bruno, F., Saba, G., Poggio, B., & Bruzzone, S. (2023). Stakeholder Participation in Planning of a Sustainable and Competitive Tourism Destination: The Genoa Integrated Action Plan. Sustainability, 15(6), 5005.
• Streimikiene D, Svagzdiene B, Jasinskas E, Simanavicius A. Sustainable tourism development and competitiveness: The systematic literature review. Sustainable Development. 2021; 29: 259–271.
• Streimikiene, D., Svagzdiene, B., Jasinskas, E., & Simanavicius, A. (2021). Sustainable tourism development and competitiveness: The systematic literature review. Sustainable development, 29(1), 259-271.
• Tauro, A., Ojeda, J., Caviness, T., Moses, K. P., Moreno-Terrazas, R., Wright, T., ... & Rozzi, R. (2021). Field environmental philosophy: a biocultural ethic approach to education and ecotourism for sustainability. Sustainability, 13(8), 4526.
• Thukia, W. J., Wanjiru, G. L., & Agengo, M. K. (2022). Towards sustainable tourism development: Understanding key proponents. International Journal of Research in Business and Social Science (2147-4478), 11(9), 372-378.
• Turgut, U. (2013). Kıyı otellerinde çevresel yönetim uygulamaları. Muğla Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Turizm İşletmeciliği Anabilim Dalı, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Muğla.