5. SINIF SOSYAL BİLGİLER DERSİ ÖĞRETİM PROGRAMININ SÜRDÜRÜLEBİLİR ÖĞRENMEYE UYGUNLUĞUNUN İNCELENMESİ

Yıl 2025, Cilt: 6 Sayı: 2, 106 - 120, 22.12.2025

Onur Üney , Menekşe Eskici

Öz

Bu araştırmada, 2024-2025 eğitim öğretim yılında uygulamaya konulan Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli 5. Sınıf Sosyal Bilgiler Dersi Öğretim Programının öğrenme öğretme yaşantıları boyutunun, sürdürülebilir öğrenmeye uygunluğu değerlendirilmiştir. Sürdürülebilir öğrenme, bireyin edindiği bilgileri uygulanabilir hale getirmesi, öğrenme faaliyetini hayat boyu devam ettirmesi ve yeni durumlara uyum sağlayarak öğrenmeyi sürdürebilmesi anlamına gelmektedir. Araştırma, nitel araştırma yöntemlerinden doküman incelemesi deseniyle yürütülmüştür. Araştırmada sürdürülebilir öğrenmenin temel ilkeleri olan “derin ve geniş öğrenme”, “transfer yoluyla öğrenme”, “yaygınlaştırma yoluyla öğrenme” ve “ileriyi düşünerek öğrenme” ölçüt olarak belirlenmiştir. Bu ölçütler doğrultusunda 5. Sınıf sosyal bilgiler dersi öğretim programı incelenmiştir. İnceleme sonucunda 5. sınıf sosyal bilgiler dersi öğretim programının sürdürülebilir öğrenme ilkelerine büyük ölçüde uygunluk gösterdiği tespit edilmiştir. Sosyal bilgiler dersi öğretim programı, öğrencilerin yaşam boyu öğrenmelerini destekleyecek bilgi, beceri ve değerleri kazandırmaya yönelik yapı sunmaktadır. Bu yapının uygulanma aşaması olan öğrenme öğretme yaşantıları boyutunda önerilen etkinlikler; derin ve anlamlı öğrenmeye, bilgilerin günlük hayata aktarılmasına, farklı bağlamlarda kullanılmasına olanak tanıyarak, sürdürülebilir öğrenmeye güçlü bir şekilde katkı sağlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

. Sınıf sosyal bilgiler dersi öğretim programı 1 , Sosyal bilgiler öğretimi 2 , Sürdürülebilir öğrenme 3 , Derin ve geniş öğrenme 4 , Transfer yoluyla öğrenme 5 , Yaygınlaştırma yoluyla öğrenme

EXAMINING THE SUITABILITY OF THE 5TH GRADE SOCIAL STUDIES COURSE CURRICULUM FOR SUSTAINABLE LEARNING

Öz

In this study, the suitability of the learning-teaching experiences dimension of the Türkiye Yüzyılı Maarif Model 5th Grade Social Studies Curriculum, implemented in the 2024–2025 academic year, for sustainable learning was evaluated. Sustainable learning refers to the individual’s ability to make acquired knowledge applicable, to continue the learning process throughout life, and to sustain learning by adapting to new situations. The study was conducted using the document analysis design, one of the qualitative research methods. The fundamental principles of sustainable learning—“deep and broad learning,” “learning through transfer,” “learning through dissemination,” and “learning with a future-oriented perspective”—were determined as criteria. In line with these criteria, the 5th Grade Social Studies Curriculum was examined. The results indicated that the curriculum largely aligns with the principles of sustainable learning. The Social Studies Curriculum provides a structure aimed at equipping students with the knowledge, skills, and values necessary to support lifelong learning. The activities suggested in the learning-teaching experiences dimension, which is the implementation phase of this structure, strongly contribute to sustainable learning by enabling deep and meaningful learning, transferring knowledge into daily life, and using it in different contexts.

Anahtar Kelimeler

5th Grade Social Studies Curriculum 1 , Social Studies Teaching 2 , Sustainable Learning 3 , Deep and Broad Learning 4 , Learning through 5

Kaynakça

• Abosalem, Y. (2016). Assessment techniques and students’ higher-order thinking skills. İnternati̇onal Journal Of Secondary Educati̇on, 4(1), 1-11. doi: 10.11648/j.ijsedu.20160401.11
• Açıkalın, M. (2018). Araştırmaya dayalı sosyal bilgiler öğretimi. Yeni İnsan Yayınevi.
• Almasri̇, F. ve Hewapathi̇rana, G. (2022). Active learning compared with lecture-based pedagogies in gender and socio-cultural context-specific major and non-major biology classes. J. Keengwe (Ed.), Innovative digital practices and globalization in higher education içinde (s. 293-319). İgi̇ Global.
• Arın, D. ve Deveci, H. (2008). Sosyal bilgiler dersinde güncel olayların kullanımının öğrenci başarısına ve hatırda tutma düzeyine etkisi. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 7(26), 170-185.
• Aslan, E. (2016). Geçmişten günümüze sosyal bilgiler. D. Dilek (Ed.), Sosyal bilgiler eğitimi içinde (ss. 3-51). Pegem Akademi.
• Atilla, G. ve Parmaksız, Ö. (2024). Örgütlerde bilgi paylaşımı üzerine kavramsal bir inceleme. Artuklu Kaime Uluslararası İktisadi̇ ve İdari Araştırmalar Dergisi, 7(1), 75-94. https://doi.org/10.55119/artuklu.1432140
• Ben-Eliyahu, A. (2021). Sustainable learning in education. Sustainability, 13(8), 4250. https://doi.org/10.3390/su13084250
• Candan, S., Ata, H., Aslantaş, F. T., Canan, K., Çıdık, B. ve Öztürk, F. (2023). Mesleki öğrenme toplumu oluşturmada okul müdürünün rolü. İnternational Social Mentality And Researcher Thinkers Journal, 9(78), 5254-5275. http://dx.doi.org/10.29228/sm ryj.73024
• Collinson, V. ve Cook, T. F. (2004). Learning to share, sharing to learn: fostering organizational learning through teachers\' dissemination of knowledge. Journal Of Educational Administration, 42(3), 312-332. https://doi.org/10.1108/09578230410534658
• Çiydem, E. ve Kaymakcı, S. (2021). Türkiye’de sosyal bilgiler dersinin yönelimi üzerine bir değerlendirme. İnsan ve İnsan, 8(27), 179-207. https://doi.org/10.29224/insanveinsan.818742
• Demirel, Ö. (2017). Öğretim ilke ve yöntemleri öğrenme sanatı. Pegem Akademi.
• Demirel, Ö. (2020). Eğitim sözlüğü. Pegem Akademi̇.
• Elbashbishy, E. M. (2024). Deep learning in education. Sustainability Education Globe, 2(1), 15-20. 10.21608/seg.2024.269380.1000
• Eskici̇, M. (2019). Sustainable learning levels of high school students. Di̇scourse And Communi̇cati̇on For Sustai̇nable Educati̇on, 10(1), 63-80.
• Gökalp, M. (2019). Öğretim ilke ve yöntemleri. Pegem Akademi.
• Gürbüz, S. ve Şahin, F. (2018). Sosyal bilimlerde araştırma yöntemleri felsefe - yöntem - analiz. Seçkin Yayıncılık.
• Herfelda, C. ve Li̇sci̇andra, C. (2019). Knowledge transfer and its contexts. Studi̇es İn Hi̇story And Phi̇losophy Of Sci̇ence, 77, 1-10. https://doi.org/10.1016/j.shpsa.2019.06.002
• Hi̇ll, C. (2009, September). Re-evaluating the placement experience of built environment undergraduates [Bildiri sunumu]. Proceedings of the 25th annual arcom conference, Notti̇ngham, Uk.
• Kadirhan, E. (2022). 2005 sosyal bilgiler öğretim programı ve 2021 sosyal bilgiler öğretim programının strateji, yöntem ve teknik açıdan karşılaştırılması [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. İnönü Üniversitesi.
• Kanatlı, F. ve Çekici, Y. E. (2013). Türkçe öğretiminde disiplinler arası olanaklar. Mersin Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 9(2), 223-234. https://doi.org/10.17860/efd.20911
• Karabacak, K. (2021). Öğretim ilkeleri. S. Güven ve M. A. Özerbaş (Ed.), Öğretim ilke ve yöntemleri içinde (s. 163-190). Pegem Akademi̇.
• Kaypak, Ş. (2012). Ekolojik turizm ve sürdürülebilir kırsal kalkınma. Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi Sosyal ve Ekonomik Araştırmalar Dergisi, 2012(1), 11-29.
• Keçe, M. ve Merey, Z. (2011). İlköğretim sosyal bilgiler kazanımlarının sosyal bilimler disiplinlerine ve disiplinlerarası anlayışa uygunluğunun belirlenmesi. Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi̇ Eğitim Fakültesi Dergisi, 8(1), 110-139.
• Keskin, Y. (2002). Türkiye`de II. meşrutiyetten günümüze kadar uygulanmış olan sosyal bilgiler öğretim programlarının analizi ve karşılaştırılması [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Marmara Üniversitesi.
• Keskin, Y. (2020). Sosyal bilgiler programı tarihi ve güncel gelişmeler. T. Çelikkaya, Ç. Ö. Demirbaş, T. Yıldırım ve H. Yakar (Ed.), Yeni program ve ders içeriklerine göre sosyal bilgiler öğretimi I içinde (s. 1-45). Pegem Akademi.
• Koç, G. (2006). Yapılandırmacı sınıflarda öğretmen-öğrenen rolleri ve etkileşim sistemi. Eğitim ve Bilim, 31(142), 56-64.
• Mahmoudi, S., Jafari, E., Nasrabadi, H. A. ve Liaghatdar, M. J. (2012). Holistic education: an approach for 21 century. İnternational Educati̇on Studies, 5(3), 178-186. http://dx.doi.org/10.5539/ies.v5n3p178
• Mayer, R. E. (2010). Rote versus meaningful learning. Theory İnto Practice, 41(4), 226-232. https://doi.org/10.1207/s15430421tip4104_4
• Meydan, H. (2018). Anlamlı öğrenme öz-farkındalık ölçeğinin geliştirilmesi. Değerler Eğitimi Dergisi, 16(36), 95-118.
• MEB. (2005). Sosyal bilgiler 6.-7. sınıf programı. Millî Eğitim Bakanlığı.
• Millî Eğitim Bakanlığı [MEB]. (2024). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli sosyal bilgiler dersi öğretim programı (4, 5, 6, 7 ve 8. sınıflar). Millî Eğitim Bakanlığı.
• NCSS (1994). I. ıntroduction. L. P. Whi̇ttaker (Ed.), Expectations of excellence: curriculum standards for social studies. bulletin 89. içinde (s. 3-22). Scorpi̇o Educati̇onal Communi̇cati̇ons, Alexandri̇a, Va.
• Pepper, C. ve Wildy, H. (2008). Leading for sustainability: is surface understanding enough?. Journal Of Educati̇onal Admi̇ni̇strati̇on, 46(5), 613-629. https://doi.org/10.1108/09578230810895528
• Ross, W. E. (2019). The challenges of teaching social studies: what teachers? what citizenship? what future. In M. Ballbé, N. González-Monfort, & A. Santisteban (Eds.), Quin professorat, quina ciutadania, quin futur? (s. 39-52). GREDICS, Universitat Autònoma de Barcelona.
• Safran, M. (2015). Sosyal bilgiler öğretimine bakış. B. Tay ve A. Öcal (Ed.), Özel öğretim yöntemleriyle sosyal bilgiler öğretimi içinde (s. 1-17). Pegem Akademi.
• Seçgin, F. (2024). Sürdürülebilir kalkınma amaçları için değerlere dayalı eğitim: sosyal bilgiler dersi sürecin neresinde?. Türkiye Bilimsel Araştırmalar Dergisi, 9(2), 212-228.
• Sığrı, Ü. (2021). Nitel araştırma yöntemleri. Beta Yayıncılık.
• Sönmez, V. (2010). Sosyal bilgiler öğretimi ve öğretmen kılavuzu. Anı Yayıncılık.
• Sönmez, V. ve Alacapınar, F. G. (2015). Örnekleriyle eğitimde program değerlendirme. Anı Yayıncılık.
• Sönmez, V. (2020). Program geliştirmede öğretmen elkitabı. Anı Yayıncılık
• Winje, Ø. ve Londal, K. (2020). Bringing deep learning to the surface: a systematic mapping review of 48 years of research in primary and secondary education . Nordic Journal Of Comparative And İnternati̇onal Educati̇on (Njci̇e), 4(2), 25-41. https://doi.org/10.7577/njcie.3798
• Winter, J. ve Cotton, D. (2012). Making the hidden curriculum visible: sustainability literacy inhigher education. Environmental Education Research, 18(6), 783-796. https://doi.org/10.1080/13504622.2012.670207
• Yeler, M. ve Ocak, G. (2021). A. sınıf sosyal bilgiler etkin vatandaşlık öğrenme alanı kazanımlarına ilişkin eğitim durumlarının incelenmesi: durum çalışması. Uluslararası Toplum Araştırmaları Dergisi, 18(39), 175-222. https://doi.org/10.26466/opus.834524
• Yıldırım, A. ve Şimşek, H. (2021). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Seçkin Yayıncılık.