NORM FAZLASI SINIF ÖĞRETMENLERİNİN MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞINA YÖNELİK BEKLENTİLERİNİN İNCELENMESİ

Öz

Bu çalışmanın amacı, norm fazlası durumda olan ya da bu süreci yaşamış olan sınıf öğretmenlerinin mesleki, duygusal, sosyal, idari, psikolojik ve katılıma ilişkin destek beklentilerine yönelik görüşlerini ortaya koymaktır. Araştırma, nitel araştırma yaklaşımı kapsamında durum çalışması deseniyle yürütülmüş; çalışma grubu Millî Eğitim Bakanlığına bağlı farklı okullarda görev yapan ve norm fazlası olma deneyimi bulunan 15 sınıf öğretmeninden amaçlı (ölçüt) örnekleme yoluyla oluşturulmuştur. Veriler, araştırmacı tarafından geliştirilen yarı yapılandırılmış görüşme formu aracılığıyla yüz yüze görüşmelerle toplanmış; elde edilen veriler tematik içerik analizi yöntemiyle analiz edilmiştir. Analiz sürecinde veriler kodlanmış, tema ve alt temalar oluşturularak öğretmenlerin beklenti alanları bütüncül bir yapı içinde ele alınmıştır. Bulgular, norm fazlası olma durumunun öğretmenler tarafından yalnızca idari bir sorun olarak değil; mesleki süreklilik, aidiyet, psikolojik iyi oluş, sosyal kabul ve karar süreçlerine katılım boyutlarıyla çok yönlü bir deneyim olarak yaşandığını ortaya koymuştur. Sonuç olarak, norm fazlası öğretmenlerin özellikle kadro güvencesi, şeffaf ve adil atama süreçleri, psikolojik destek, etkili bilgilendirme ve karar alma mekanizmalarına katılım beklentilerinin ön plana çıktığı; norm fazlası uygulamalarının öğretmen merkezli, ihtiyaç temelli ve destekleyici bir yaklaşımla yeniden ele alınması gerektiği sonucuna ulaşılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Norm fazlası öğretmenler
• Sınıf öğretmenleri
• Destek beklentileri
• Nitel araştırma
• Durum çalışması
• Eğitim Yönetimi

AN EXAMINATION OF THE EXPECTATIONS OF SURPLUS CLASSROOM TEACHERS TOWARDS THE MINISTRY OF NATIONAL EDUCATION

Öz

The aim of this study is to reveal the views of classroom teachers who are in a surplus situation or have experienced this process regarding their expectations for professional, emotional, social, administrative, psychological, and participatory support. The research was conducted using a case study design within the framework of a qualitative research approach; the study group consisted of 15 classroom teachers working in different schools affiliated with the Ministry of National Education who had experienced being in a surplus situation, formed through purposeful (criterion) sampling. Data were collected through face-to-face interviews using a semi-structured interview form developed by the researcher; the obtained data were analyzed using thematic content analysis. During the analysis process, the data were coded, themes and sub-themes were created, and the teachers' expectation areas were addressed within a holistic structure. The findings revealed that the surplus situation is experienced by teachers not only as an administrative problem but also as a multifaceted experience encompassing professional continuity, belonging, psychological well-being, social acceptance, and participation in decision-making processes. In conclusion, it was found that surplus teachers particularly prioritized expectations regarding job security, transparent and fair appointment processes, psychological support, effective information, and participation in decision-making mechanisms. It was concluded that the practice of employing teachers in excess of the norm should be re-evaluated with a teacher-centered, needs-based, and supportive approach.

Anahtar Kelimeler

• Surplus teachers Classroom teachers
• Expectations for support
• Qualitative research
• Case study
• Educational administration

Kaynakça

1. Akbulut, M. (2020). İlkokullardaki norm fazlası öğretmenlerin örgüte olan bağlılıklarını etkileyen etkenler: Merkezefendi örneği [Tezsiz yüksek lisans projesi, Pamukkale Üniversitesi]. Pamukkale Üniversitesi Açık Erişim Sistemi. https://gcris.pau.edu.tr/server/api/core/bitstreams/08e3ee78-2551-448a-89c4-9004a823024c/content
2. Akyüz, K., Akyüz, N. B., Aktaş, A., & Topak, H. O. (2024). Sınıf öğretmenlerinin norm kadro fazlası olma durumlarının incelenmesi. Ulusal Eğitim Dergisi, 4(3), 1020–1034. https://uleder.com/index.php/uleder/article/view/505
3. Altınkurt, Y., & Yılmaz, K. (2010). Değerlere göre yönetim ve örgütsel adalet ilişkisinin ortaöğretim okulu öğretmenlerinin algılarına göre incelenmesi. Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi, 4(4), 463–485. https://dergipark.org.tr/tr/pub/kuey/article/126622
4. Aydın, A., Sarıer, Y., Uysal, Ş., Aydoğdu-Özoğlu, E., & Özer, F. (2014). Türkiye’de öğretmen istihdamı politikalarının değerlendirilmesi. Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi, 20(4), 397–420. https://doi.org/10.14527/kuey.2014.016
5. Babaoğlan, E., & Ertürk, E. (2013). Öğretmenlerin örgütsel adalet algısı ile örgütsel adanmışlıkları arasındaki ilişki. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 28(28-2), 87–101. https://dergipark.org.tr/en/pub/hunefd/article/101869
6. Balay, R. (2014). Yönetici ve öğretmenlerde örgütsel bağlılık. Pegem Akademi.
7. Balcı, A. (2014). Etkili okul ve okul geliştirme: Kuram, uygulama ve araştırma (7. baskı). Pegem Akademi.
8. Braun, V., & Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative Research in Psychology, 3(2), 77–101. https://doi.org/10.1191/1478088706qp063oa

9. Büyüköztürk, Ş., Kılıç Çakmak, E., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş., & Demirel, F. (2019). Bilimsel araştırma yöntemleri (27. baskı). Pegem Akademi.
10. Celep, C. (2000). Eğitimde örgütsel adanma ve öğretmenler. Anı Yayıncılık.
11. Colquitt, J. A. (2001). On the dimensionality of organizational justice: A construct validation of a measure. Journal of Applied Psychology, 86(3), 386–400. https://doi.org/10.1037/0021-9010.86.3.386
12. Gündüz, M. (2015). İlkokul öğrencilerinin etkili öğretmen hakkındaki düşünceleri. Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 11(1), 114–128. https://dergipark.org.tr/tr/pub/yyuefd/article/166085
13. Gürcan, M. (2021). Devlet okullarındaki norm fazlası sınıf öğretmenlerinin norm fazlası öğretmen olmaya ilişkin görüşleri: Bir durum çalışması [Yüksek lisans tezi, Akdeniz Üniversitesi]. Akdeniz Üniversitesi Açık Erişim Sistemi. http://dspace.akdeniz.edu.tr/bitstream/handle/123456789/6495/T07141.pdf?sequence=1&isAllowed=y
14. Hoy, W. K., & Miskel, C. G. (2015). Eğitim yönetimi: Teori, araştırma ve uygulama (S. Turan, Çev. Ed.). Nobel Akademik Yayıncılık.
15. Kanbur, O., & Ünsal, Y. (2024). Fizik öğretmenlerinin iş doyumu ve mesleki tükenmişlik düzeylerinin bazı demografik değişkenler açısından incelenmesi. Anadolu Öğretmen Dergisi, 8(1), 21–49. https://doi.org/10.35346/aod.1435833
16. Karademir, S., Baş, A., Kaya, M. A., & Özer, Ö. (2022). Norm fazlası öğretmenlerin mesleki aidiyet algılarına yönelik görüşleri. International Social Sciences Studies Journal, 8(104), 3662–3668. https://doi.org/10.29228/sssj.65049
17. Karadirek, G. (2021). Öğretmenlerde iş stresi ve mesleki tükenmişliğin iş tatmini ve mesleki duygusal bağlılık üzerindeki etkisi. Cumhuriyet International Journal of Education, 10(1), 101–122. https://doi.org/10.30703/cije.692020
18. Karakütük, K., Özdoğan Özbal, E., & Türedi, A. (2020). İnsan gücü planlaması kapsamında okullarda norm kadro uygulamalarıyla ilgili okul yöneticileri ve öğretmenlerin görüşleri. Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 20(4), 1866–1880. https://doi.org/10.17240/aibuefd.2020.20.58249-632617
19. Kırat, F., Kırat, Ü., & Yağcı, A. (2024). Öğretmenlerin iş doyumu ve mesleki tükenmişlikleri arasındaki ilişkinin incelenmesi. Yönetim ve Eğitim Bilimleri Dergisi, 3(3), 230–240. https://doi.org/10.5281/zenodo.13885031
20. Kuş, E. (2009). Nicel-nitel araştırma teknikleri. Anı Yayıncılık.
21. Maslach, C., & Jackson, S. E. (1981). The measurement of experienced burnout. Journal of Organizational Behavior, 2(2), 99–113. https://doi.org/10.1002/job.4030020205
22. Miles, M. B., & Huberman, A. M. (1994). Qualitative data analysis: An expanded sourcebook (2nd ed.). Sage Publications.
23. Millî Eğitim Bakanlığı. (2014). Millî Eğitim Bakanlığına bağlı eğitim kurumları yönetici ve öğretmenlerinin norm kadrolarına ilişkin yönetmelik. https://mebbis.meb.gov.tr/norm/NORM%20KADRO%20Y%C3%96NETMEL%C4%B0%C4%9E%C4%B0_2014_degis.pdf
24. Millî Eğitim Bakanlığı. (2015, 17 Nisan). Millî Eğitim Bakanlığı öğretmen atama ve yer değiştirme yönetmeliği. Resmî Gazete (Sayı: 29329). https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2015/04/20150417-4.htm
25. Patton, M. Q. (2002). Qualitative research and evaluation methods (3rd ed.). Sage Publications.
26. Pişkin, Z., & Parlar, H. (2021). Toplumsal statü ve algı açısından öğretmenlik mesleğinin incelenmesi. Academic Platform Journal of Education and Change, 4(1), 1–28. https://dergipark.org.tr/tr/pub/apjec/article/768935
27. Seven Şarkaya, S. (2018). Norm fazlası ilkokul öğretmenlerinin örgütsel bağlılık düzeyi: Pamukkale ve Merkezefendi ilçeleri örneği [Tezsiz yüksek lisans projesi, Pamukkale Üniversitesi]. Pamukkale Üniversitesi Açık Erişim Sistemi. https://gcris.pau.edu.tr/handle/11499/2495
28. Sever, T. (2006). İlköğretim okullarında norm kadro yönetmeliği uygulanmasının 2001–2002 ve 2005–2006 yıllarında yönetici ve öğretmen görüşlerine göre karşılaştırmalı olarak değerlendirilmesi: İstanbul ili Kartal ilçesi örneği [Yüksek lisans tezi, Sakarya Üniversitesi]. Sakarya Üniversitesi Açık Erişim Sistemi. https://acikerisim.sakarya.edu.tr/handle/20.500.12619/92370
29. Sürgevil, O. (2006). Çalışma hayatında tükenmişlik sendromu: Tükenmişlikle mücadele teknikleri. Nobel Yayın Dağıtım.
30. Şenel, A. (2021). Norm fazlası öğretmenlerin mesleki aidiyet algıları [Tezsiz yüksek lisans projesi, Pamukkale Üniversitesi]. Pamukkale Üniversitesi Açık Erişim Sistemi. https://hdl.handle.net/11499/38354
31. Şimşek, R. (2025). Norm fazlası öğretmenlerin mesleki tükenmişlik düzeylerinin incelenmesi: Malatya ili örneği [Yüksek lisans tezi, İnönü Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi. [Tez numarası eklenmeli]
32. Şişman, M. (2014). Eğitimde mükemmellik arayışı: Etkili okullar (5. baskı). Pegem Akademi.
33. Şişman, M. (2016). Türk eğitim sistemi ve okul yönetimi. Pegem Akademi.
34. Turhan, M., Erol, Y. C., Demirkol, M., & Özdemir, T. (2019). Öğretmenlerde örgütsel adalet algısı ile işe duyulan ilgi arasındaki ilişki. SDU International Journal of Educational Studies, 6(2), 161–173. https://doi.org/10.33710/sduijes.637366
35. Tümkaya, S., & Nama Aydın, G. (2022). Norm kadro fazlası sınıf öğretmenlerinin örgütsel bağlılıklarına ilişkin algıları. MANAS Sosyal Araştırmalar Dergisi, 11(4), 1401–1417. https://doi.org/10.33206/mjss.1011351
36. Üstüner, M. (2006). Öğretmenlik mesleğine yönelik tutum ölçeğinin geçerlik ve güvenirlik çalışması. Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi, 45(45), 109–127. https://dergipark.org.tr/tr/pub/kuey/article/126771
37. Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2006). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (6. baskı). Seçkin Yayıncılık.