Okul Öncesi Çocuklarda Geometri ve Uzaysal Algı Becerilerinin Yordayıcısı Olarak Dil Gelişiminin İncelenmesi

Yıl 2025, Cilt: 8 Sayı: 2, 217 - 230, 29.12.2025

Ceyhun Ersan , F. Rumeysa Biçer

https://doi.org/10.70325/eyyad.1834253

Öz

Geometri ve uzaysal beceriler matematikle önemli derecede ilişkilidir. Okul öncesi dönem çocuklarının matematikle olan etkileşimleri aynı zamanda geometri ve uzaysal becerilerinin de gelişmesine olanak tanımaktadır. Öte yandan erken yaşlardaki dil gelişimi çocukların tüm gelişim alanları için temel bir koşul olarak düşünülebilir. Bu bağlamda şimdiki çalışmanın amacı okul öncesi dönem çocuklarının dil gelişimleri ile geometri ve uzaysal becerileri arasındaki ilişkileri incelemektir. Çalışmada kurumsal okul öncesi eğitime devam eden 120 çocuktan Türkçe Erken Dil Gelişimi Testi (TEDİL) ve Geometri ve Uzaysal Algı Ölçeği (GUZAL) aracılığıyla veri toplanmıştır. Elde edilen veriler normallik sınaması, betimsel ve korelasyonel analizler temelinde incelenmiştir. Ayrıca okul öncesi dönem çocuklarının dil gelişimlerinin geometri ve uzaysal becerilerini anlamlı şekilde yordamasına ilişkin olarak çoklu doğrusal adımlı regresyon analizine tabi tutulmuştur. Çalışma sonuçları çocukların alıcı, ifade edici ve sözel dil becerileri ile geometri ve uzaysal becerileri arasında pozitif yönde ve anlamlı ilişkiler olduğunu göstermektedir. Gerçekleştirilen regresyon analizi sonuçları ise çocukların alıcı ve ifade edici dil becerilerinin, onların geometri ve uzaysal becerilerinin pozitif yönde ve anlamlı birer yordayıcısı olduğunu işaret etmektedir. Elde edilen sonuçlar literatür ve kuramsal temellerde tartışılmıştır. Ulaşılabilen kaynaklar çerçevesinde, okul öncesi dönem çocuklarının dil gelişimleri ile geometri ve uzaysal becerilerinin doğrudan incelendiği bu ilk çalışmanın alanyazına katkılar sağlayabileceği düşünülmektedir.

Anahtar Kelimeler

Okul öncesi çocuklar , dil gelişimi , alıcı dil , ifade edici dil , geometrik ve uzamsal beceriler

Etik Beyan

Bu çalışmada herhangi bir etik ihlal bulunmadığını ve çalışmanın tüm aşamalarının araştırma ve yayın etiği ilkelerine uygun olarak yürütüldüğünü beyan ederiz. Alanya Alaaddin Keykubat Üniversitesi Sosyal ve Beşeri Bilimler Araştırma Etik Kurulu'ndan 14 Kasım 2023 tarihli E-32368283-605.01-153727 sayılı karar ile etik onay alınmıştır. Araştırmanın yürütülmesi ve yayınlanması sırasında herhangi bir kurum, kuruluş veya fon kuruluşu tarafından mali destek sağlanmamıştır. Her iki yazar da makalenin planlanması, yürütülmesi, veri analizi ve hazırlanmasında herhangi bir kişi, kurum veya kuruluşla çıkar çatışması olmadığını beyan eder. Ayrıca, çalışmanın sonuçlarını veya yorumlarını etkileyebilecek herhangi bir mali veya kişisel bağlantı bulunmamaktadır.

Destekleyen Kurum

-

Teşekkür

-

Examining language development as a predictor of geometry and spatial perception skills in preschool children

Öz

Geometry and spatial skills are closely linked to mathematics, and preschool children’s interactions with math help develop these abilities. Early language development is crucial for all aspects of children’s growth. This study explores the relationship between language development and geometry and spatial skills in preschool children. Data from 120 preschool children were collected using the Turkish Early Language Development Test (TEDIL) and the Geometry and Spatial Perception Test (GSPT). The data were analyzed using normality tests, descriptive, and correlational analyses, with multiple linear regression to assess if language development predicts geometry and spatial skills. Results show significant positive relationships between children's receptive, expressive, and verbal language skills and their geometry and spatial skills. Regression analysis indicates that receptive and expressive language skills are key predictors of geometry and spatial abilities. These findings contribute to the literature, offering insights into the connections between language and spatial development in early childhood.

Anahtar Kelimeler

Preschool children , language development , receptive language , expressive language , geometry and spatial skills

Etik Beyan

We declare that no ethical violations were found in this study and that all stages of the study were conducted in accordance with research and publication ethics principles. Ethical approval was obtained from the Alanya Alaaddin Keykubat University Social and Humanities Research Ethics Committee with decision number E-32368283-605.01-153727 dated November 14, 2023. No financial support was provided by any institution, organization, or funding agency during the conduct and publication of the research. Both authors declare that there is no conflict of interest with any person, institution, or organization in the planning, conduct, data analysis, and preparation of the article. Furthermore, there is no financial or personal connection that could influence the results or interpretations of the study.

Destekleyen Kurum

-

Teşekkür

-

Kaynakça

• Arıcı, A. F. (2016). Erken çocukluk dil gelişiminde ailenin rolü. Türkiye Eğitim Dergisi, 1(1), 66–78.
• Aktaş Arnas, Y., & Aslan, D. (2005). Okul öncesi dönemde geometri. Eğitim Bilim Toplum Dergisi, 3(9), 36–46.
• Atay, M. (2009). Gelişim I [Development I]. Kök Yayıncılık.
• Björklund, C., van den Heuvel-Panhuizen, M., & Kullberg, A. (2020). Research on early childhood mathematics teaching and learning. ZDM Mathematics Education, 52(4), 607–619. https://doi.org/10.1007/s11858-020-01177-3
• Brooks, P. J., & Kempe, V. (2012). Language development. John Wiley & Sons.
• Brodin, J., & Renblad, K. (2020). Improvement of preschool children’s speech and language skills. Early Child Development and Care, 190(14), 2205–2213. https://doi.org/10.1080/03004430.2018.1564917
• Can, A. (2014). SPSS ile nicel veri analizi [Quantitative data analysis with SPSS]. Pegem Yayıncılık.
• Casey, B., Erkut, S., Ceder, I., & Young, J. M. (2008a). Use of a storytelling context to improve girls' and boys' geometry skills in kindergarten. Journal of Applied Developmental Psychology, 29(1), 29–48. https://doi.org/10.1016/j.appdev.2007.10.005
• Casey, B. M., Andrews, N., Schindler, H., Kersh, J. E., Samper, A., & Copley, J. (2008b). The development of spatial skills through interventions involving block building activities. Cognition and Instruction, 26(3), 269–309. https://doi.org/10.1080/07370000802177177
• Çakır, T. (2013). Çocukta dil gelişimi ve kuramsal yaklaşımlar. Sakarya Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 7, 110–134.
• Clements, D. H. (1998). Geometric and spatial thinking in young children. Opinion Paper. National Science Foundation. Arlington, VA. Retrieved February 2, 2025, from https://eric.ed.gov/?id=ED436232
• Clements, D. H., Sarama, J., & Joswick, C. (2018). Learning and teaching geometry in early childhood. In Special issues in early childhood mathematics education research (pp. 95–131). Brill. https://doi.org/10.1163/9789004510685_005
• Diaz, R. M. (2008). The role of language in early childhood mathematics (Unpublished doctoral dissertation). Florida International University.
• Ersan, C. (2015). The effect of fathers' language training program on the receptive language development of children. Eğitim ve Bilim, 40(180), 51–71. https://doi.org/10.15390/EB.2015.4260
• Ersan, C. (2020). Okul öncesi eğitimin etkisi [The effect of pre-school education]. Eğiten Kitap.
• Ersan, C., & İvrendi, A. (2016). Okul öncesi dönem çocukları için geliştirilen araştırma temelli matematik eğitim programlarının incelenmesi. Ahi Evran Üniversitesi Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi, 17(1), 39–56.
• Erdoğan, S. Ç., & Baran, G. (2005). Erken çocukluk döneminde matematik. Eğitim ve Bilim, 28(130), 32–40.
• Ferdinand, R., Malanchini, M., & Rimfeld, K. (2024). Mathematics interest, self-efficacy, and anxiety predict STEM career choice in emerging adulthood. NPJ Science of Learning, 9(1), 66. https://doi.org/10.1038/s41539-024-00275-1
• Ferrara, K., Hirsh-Pasek, K., Newcombe, N. S., Golinkoff, R. M., & Lam, W. S. (2011). Block talk: Spatial language during block play. Mind, Brain, and Education, 5(3), 143–151. https://doi.org/10.1111/j.1751-228X.2011.01122.x
• Fidan, Y., & Türnüklü, E. (2010). Examination of 5th grade students’ levels of geometric thinking in terms of some variables. Pamukkale University Journal of Education, 27, 185–197.
• Fox, D. S., Elliott, L., Bachman, H. J., Votruba-Drzal, E., & Libertus, M. E. (2024). Diversity of spatial activities and parents' spatial talk complexity predict preschoolers' gains in spatial skills. Child Development, 95(3), 734–749. https://doi.org/10.1111/cdev.14024
• Ginsburg, H. P., Lee, J. S., & Boyd, J. S. (2008). Mathematics education for young children: What it is and how to promote it. Social Policy Report—Giving Child and Youth Development Knowledge Away, 22, 1–24. Retrieved October 2, 2025, from https://files.eric.ed.gov/fulltext/ED521700.pdf
• Güven, O. S. (2009). Erken Dil Gelişimi Testi-üçüncü Edisyon'un [Test of Early Language Development (TELD-3)] Türkçeye uyarlama, güvenirlik ve geçerlik ön çalışması (Unpublished master's thesis). Anadolu Üniversitesi.
• Güven, S., & Topbaş, S. (2014). Erken dil gelişimi testi-üçüncü versiyonu'nun (Test of Early Language Development) Türkçeye uyarlama, geçerlik ve güvenirlik ön çalışması. International Journal of Early Childhood Special Education, 6(2), 151–172.
• Göl, M. (2021). Dil edinim kuramları. In Z. Dede (Ed.), Dil gelişimi içinde (pp. 98–115). Eğiten Kitap.
• Hachey, A. C. (2013). The early childhood mathematics education revolution. Early Education & Development, 24(4), 419–430. https://doi.org/10.1080/10409289.2012.756223
• Hawes, Z., & Ansari, D. (2020). What explains the relationship between spatial and mathematical skills? A review of evidence from brain and behavior. Psychonomic Bulletin & Review, 27(3), 465–482. https://doi.org/10.3758/s13423-019-01694-7
• Hawes, Z., Tepylo, D., & Moss, J. (2015). Developing spatial thinking: Implications for early mathematics education. In B. Davis & Spatial Reasoning Study Group (Eds.), Spatial reasoning in the early years: Principles, assertions and speculations (pp. 29–44). Routledge.
• Hintikka, J. (2009). Logicism. In A. D. Irvine (Ed.), Philosophy of mathematics (pp. 271–290). Elsevier. https://doi.org/10.1016/B978-0-444-51555-1.50010-9
• Hofer, K. G., Farran, D. C., & Cummings, T. P. (2013). Preschool children's math-related behaviors mediate curriculum effects on math achievement gains. Early Childhood Research Quarterly, 28(3), 487–495. https://doi.org/10.1016/j.ecresq.2013.02.002
• Hornburg, C. B., Schmitt, S. A., & Purpura, D. J. (2018). Relations between preschoolers’ mathematical language understanding and specific numeracy skills. Journal of Experimental Child Psychology, 176, 84–100. https://doi.org/10.1016/j.jecp.2018.07.005
• Iuculano, T., Padmanabhan, A., & Menon, V. (2018). Systems neuroscience of mathematical cognition and learning: Basic organization and neural sources of heterogeneity in typical and atypical development. In A. Henik & W. Fias (Eds.), Heterogeneity of function in numerical cognition (pp. 287–336). Elsevier Academic Press. https://doi.org/10.1016/B978-0-12-811529-9.00015-7
• İvrendi, A., Erol, A., & Atan, A. (2018). 5–6 yaş çocuklarına yönelik geometri ve uzaysal algı testinin geliştirilmesi. Kastamonu Eğitim Dergisi, 26(6), 1823–1833.
• Kargı, E. (2012). Kültürel tarihsel kuram çerçevesinde erken çocuklukta bilişsel gelişim ve öğrenme deneyimi. E. Kargı (Ed.), Erken çocukluk döneminde gelişim içinde (pp. 2–15). Pegem.
• Kesicioğlu, O. S., & Alisinanoğlu, F. (2022). Erken çocukluk döneminde uzay, geometri ve geometrik şekiller. B. Akman (Ed.), Erken çocuklukta matematik eğitimi içinde (pp. 96–111). Pegem.
• Koyuncu, B., & Yabaş, D. (2017). Okul öncesi dönem çocukların sözel muhakeme yetenekleri ile matematik işlem becerileri arasındaki ilişki. Ahi Evran Üniversitesi Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi, 18(3), 722–739.
• Kung, M., Schmitt, S. A., Zhang, C., Whiteman, S. D., Yang, F., & Purpura, D. J. (2019). The role of mathematical language in mathematics development in China and the US. International Journal of Educational Research, 95, 131–142. https://doi.org/10.1016/j.ijer.2019.02.008
• Liben, L. S. (2007). Education for spatial thinking. In W. Damon & R. M. Lerner (Eds.), Handbook of Child Psychology (6th ed., Vol. 4). https://doi.org/10.1002/9780470147658.chpsy0406
• McIntyre, L. J., Hellsten, L. M., Bidonde, J., Boden, C., & Doi, C. (2017). Receptive and expressive English language assessments used for young children: a scoping review protocol. Systematic Reviews, 6(1), 70. https://doi.org/10.1186/s13643-017-0471-1
• Menyuk, P., & Brisk, M. (2005). Language development and education: Children with varying language experiences. Springer.
• Mizzi, A. (2017). Relationship between language and spatial ability. Springer Fachmedien Wiesbaden GmbH.
• Markovits, Z., & Patkin, D. (2021). Preschool in-service teachers and geometry: Attitudes, beliefs and knowledge. International Electronic Journal of Mathematics Education, 16(1), em0619. https://doi.org/10.29333/iejme/9303
• Ministry of National Education (MoNE). (2013). Okul öncesi eğitim programı. Retrieved January 4, 2025, from https://mufredat.meb.gov.tr/Dosyalar/20195712275243-okuloncesi_egitimprogrami.pdf
• Ministry of National Education (MoNE). (2024). Okul öncesi eğitim programı. Retrieved January 4, 2025, from https://tegm.meb.gov.tr/dosya/okuloncesi/guncellenenokuloncesiegitimprogrami.pdf
• National Council of Teachers of Mathematics (NCTM). (2000). Principles and standards for school mathematics. Retrieved February 7, 2025, from https://www.nctm.org/standards/
• Newcombe, N. S. (2010). Picture this: Increasing math and science learning by improving spatial thinking. American Educator, 34(2), 29–43.
• Nicolopoulou, A. (2010). The alarming disappearance of play from early childhood education. Human Development, 53(1), 1–4. https://doi.org/10.1159/000268135
• Novita, R., Putra, M., Rosayanti, E., & Fitriati, F. (2018). Design learning in mathematics education: Engaging early childhood students in geometrical activities to enhance geometry and spatial reasoning. In Journal of Physics: Conference Series (Vol. 1088, No. 1, p. 012016). IOP Publishing.
• Öğütcen, A. (2020). Okul öncesi dönem çocuklarının yürütücü işlev becerileri ve geometrik şekil algılarının incelenmesi (Unpublished master’s thesis). Hacettepe Üniversitesi.
• Öğütcen, A., & Akman, B. (2022). Okul Öncesi Dönem Çocuklarının Geometrik Şekil Algılarının İncelenmesi. Marmara Üniversitesi Atatürk Eğitim Fakültesi Eğitim Bilimleri Dergisi, 55(55), 87-105. https://doi.org/10.15285/maruaebd.928322
• Otto, B. (2021). Erken çocukluk eğitiminde dil gelişimi [Language development in early childhood education] (F. Turan & G. Akoğlu, Trans.). Nobel Yayıncılık.
• Pallant, J. (2016). SPSS survival manual: A step by step guide to data analysis using SPSS (6th ed.). McGraw-Hill Education.
• Pruden, S. M., Levine, S. C., & Huttenlocher, J. (2011). Children's spatial thinking: Does talk about the spatial world matter? Developmental Science, 14(6), 1417–1430. https://doi.org/10.1111/j.1467-7687.2011.01088.x
• Purpura, D. J., & Ganley, C. M. (2014). Working memory and language: Skill-specific or domain-general relations to mathematics? Journal of Experimental Child Psychology, 122, 104–121. https://doi.org/10.1016/j.jecp.2013.12.009
• Pritulsky, C., Morano, C., Odean, R., Bower, C., Hirsh-Pasek, K., & Michnick Golinkoff, R. (2020). Spatial thinking: Why it belongs in the preschool classroom. Translational Issues in Psychological Science, 6(3), 271–282. https://doi.org/10.1037/tps0000254
• Ren, J., & Höhle, B. (2022). The interplay between language acquisition and cognitive development. Infant Behavior and Development, 67, 101718. https://doi.org/10.1016/j.infbeh.2022.101718
• Ribot, K. M., Hoff, E., & Burridge, A. (2018). Language Use Contributes to Expressive Language Growth: Evidence From Bilingual Children. Child Development, 89(3), 929–940. https://doi.org/10.1111/cdev.12770
• Sarama, J., & Clements, D. H. (2009). Early childhood mathematics education research: Learning trajectories for young children. Routledge.
• Schwarts, K. (2017). Why spatial reasoning is crucial for early math education. Retrieved February 8, 2025, from https://www.kqed.org/mindshift/47269/why-spatial-reasoning-is-crucial-for-early-math-education
• Senemoğlu, N. (2023). Gelişim, öğrenme ve öğretim [Development, learning and teaching]. Anı Yayıncılık.
• Sperry Smith, S. (2016). Erken çocuklukta matematik [Maths in early childhood] (S. Erdoğan, Trans.). Eğiten Kitap.
• Tabachnick, B., & Fidell, L. S. (2015). Using multivariate statistics (6th ed.). Pearson Longman.
• Tam, Y. P., & Chan, W. W. L. (2022). The differential relations between sub-domains of spatial abilities and mathematical performance in children. Contemporary Educational Psychology, 71, 1–11. https://doi.org/10.1016/j.cedpsych.2022.102101
• Turan, E., & De Smedt, B. (2023). Understanding mathematical development in preschool children: The association between mathematical language and mathematical abilities. Cognitive Development, 66, 101318. https://doi.org/10.1016/j.cogdev.2023.101318
• Taşkın, N. (2013). Okul öncesi dönemde matematik ile dil arasındaki ilişki üzerine bir inceleme (Unpublished doctoral dissertation). Hacettepe Üniversitesi.
• Vehkavuori, S. M., Kämäräinen, M., & Stolt, S. (2021). Early receptive and expressive lexicons and language and pre-literacy skills at 5;0 years - A longitudinal study. Early Human Development, 156, 105345. https://doi.org/10.1016/j.earlhumdev.2021.105345
• Wagner, L., & Hoff, E. (2013). Language development. In R. M. Lerner, M. A. Easterbrooks, J. Mistry, & I. B. Weiner (Eds.), Handbook of psychology: Developmental psychology (2nd ed., pp. 173–196). John Wiley & Sons, Inc.
• Wang, M. T., Degol, J., & Ye, F. (2015). Math achievement is important, but task values are critical, too: Examining the intellectual and motivational factors leading to gender disparities in STEM careers. Frontiers in Psychology, 6, 36. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2015.00036
• Wang, M. V., Lekhal, R., Aaro, L. E., et al. (2014). The developmental relationship between language and motor performance from 3 to 5 years of age: A prospective longitudinal population study. BMC Psychology, 2, 34. https://doi.org/10.1186/s40359-014-0034-3
• Warren, S. F., & Walker, D. (2005). Fostering early communication and language development. In M. B. Teti (Ed.), Handbook of research methods in developmental science (pp. 249–270). Wiley.
• Yıldırım, A., & Koçak, N. (2016). Okul öncesi eğitim kurumlarından yararlanmayan 4–5 yaş çocuklarının dil gelişimini etkileyen faktörlerin incelenmesi. Eğitim Bilim ve Teknoloji Araştırmaları Dergisi, 1(2), 133–143.
• Young, C. J., Levine, S. C., & Mix, K. S. (2018). The connection between spatial and mathematical ability across development. Frontiers in Psychology, 9, 755. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2018.00755