DENİZLİ GÜNEY AĞZINDA ARKAİK ÖZELLİKLER BARINDIRAN DİL ÖĞELERİ

Yıl 2025, Cilt: 10 Sayı: 2, 273 - 304, 31.12.2025

Aslı Manav

https://doi.org/10.5281/zenodo.18055415

Öz

Zengin bir söz varlığına sahip olan ve birçok bilim dalının çalışma alanına giren Türkiye Türkçesi ağızları toplumun farklı özelliklerini barındırması bakımından da önem arz eder. Bu alanla ilgili çalışmalar 19. Yüzyılda başlayarak günümüze kadar hızla devam edegelmiştir. Ağız araştırmalarıyla elde edilen verilerin artzamanlı ve eşzamanlı olarak incelenmesi sayesinde dilbilimsel, sosyo-kültürel ve siyasal açılardan önemli çıkarımlar yapılmasına olanak sağlayan ağız atlaslarının oluşturulmasının önünü açmıştır. Bu çalışmada alana katkı sunmak ve yeni çalışmalara kaynak teşkil etmek amacıyla “Denizli’nin Güney Ağzı (Fonetik-Morfoloji)” adlı tez çalışmasındaki arkaik unsurlar belirlenmiş, alfabetik bir sırayla verilerek art ve eşzamanlı bir incelemeye tabi tutulmuştur.

Anahtar Kelimeler

Türkiye Türkçesi ağızları , söz varlığı , arkaik , Güney Ağzı.

LANGUAGE ELEMENTS WITH ARCHAIC FEATURES IN THE GÜNEY DIALECT OF DENZLI

Öz

Having a rich vocabulary and falling within the field of study of many disciplines, Turkish dialects of Turkey are also important in terms of harboring different characteristics of the society. Studies on this field started in the 19th century and have continued rapidly until today. The diachronic and synchronic analysis of the data obtained through dialect studies has paved the way for the creation of dialect atlases that allow important inferences to be made from linguistic, socio-cultural and political perspectives. In this study, in order to contribute to the field and to serve as a source for new studies, the archaic elements in the thesis study titled “Güney Ağzı of Denizli (Phonetics-Morphology)” were identified, given in alphabetical order and subjected to a diachronic and synchronic analysis.

Anahtar Kelimeler

Turkish dialects of Turkey , vocabulary , archaic , Güney Dialect.

Kaynakça

• Akar, A. (2023). Tarihî Türkçe Metinlerde Diyalektolojik Sorunlar. Dil Araştırmaları, 2023/33: 1-14.
• Buran, A. (1999). “Anadolu (Türkiye Türkçesi) Ağızlarının Karşılaştırmalı İncelemesi ve Bu Konu ile İlgili Sorunlar”. Ağız Araştırmaları Bilgi Şöleni (9 Mayıs 1997), TDK Yay. 697, Ankara, s. 89-91.
• Büke, H. (2020). Denizli Ağzından Derleme Sözlüğüne Katkılar. Süleyman Demirel Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi, Ağustos 2020, s: 50.
• Büyüköztürk, Ş. vd. (2018). Bilimsel Araştırma Yöntemleri, Ankara: Pegem Akademi Yayıncılık.
• Caferoğlu A. (1968). Eski Uygur Türkçesi Sözlüğü. Ankara: TDK Yay.
• Clauson, G. (1972). An Etymological Dictionary of Pre-Thirteent-Century Turkish. Oxford: At the Clarendon Press.
• Demir, N. (2002). “Ağız Terimi Üzerine”. Türk Bilig, 4, 105-116.
• Derleme Sözlüğü (2009). C. I-VI, Ankara: TDK Yay.
• Dilçin, C. (2018). Yeni Tarama Sözlüğü. Ankara: TDK Yay.
• Er Aydemir, N. (2022). Türkçe Eğitiminin Türk Devlet Geleneğindeki Kurumsal Kimliği, Konya: Palet Yayınları.
• Eren, Hasan, (1990). “Sırça Köşkte”. Türk Dili, Ocak-Şubat, s. 457-458, Ankara, s. 1-78.
• Eren, Hasan, (1992). “Sırça Köşkte II”. Türk Dili, s. 489, Eylül, s. 161-213.
• Eren, Hasan, (1993). “Sırça Köşkte III”. Türk Dili, s. 499, Temmuz, s. 1-82.
• Ergin, M. (1963). Dede Korkut Kitabı II (İndeks-Gramer). Ankara: TDK Yay.
• Ergin, M. (1970). Orhun Abideleri. İstanbul.
• Gemalmaz, E. (1989). Ağız Bilimi Araştırmaları Üzerine Genellemeler. Ankara: Ankara Üniversitesi Basımevi.
• Gülensoy, T. (2007). Türkiye Türkçesindeki Sözcüklerin Köken Bilgisi Sözlüğü. C. I-II, Ankara: TDK Yay.
• Karahan, L. (2014). Anadolu Ağızlarının Sınıflandırılması. Ankara: TDK Yay. Karşılaştırmalı Türk Lehçeleri Sözlüğü (1991). C. I-II, Komisyon, Ankara: Kültür Bakanlığı Yay.
• Korkmaz, Z. (1994). Güney-Batı Anadolu Ağızları. Ankara: TDK Yay.
• Korkmaz, Z. (1995). Türk Dili Üzerine Araştırmalar. C. II, Ankara: TDK Yay.
• Korkmaz, Z. (2000). “Türkiye’de Ağız Sözlükleri”. Türk Dili, s. 583, Ankara.
• Kurt, İ. (2021). Rodos Türk Ağızları. Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü (yayımlanmamış doktora tezi), Denizli.
• Küçük, S. (2013). “Eski Türkçede Kuş İsimleri”. Turkish Studies - International Periodical For The Languages. Literature and History of Turkish or Turkic Volume 8/13 Fall 2013, p. 1237-1246, ANKARA-TURKEY.
• Manav, A. (2006). Denizli’nin Güney İlçesi Ağzı. Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü (yayımlanmamış yüksek lisans tezi), Denizli.
• Tietze, A. (2002). Tarihi ve Etimolojik Türkiye Türkçesi Lugati. İstanbul: Simurg Yayıncılık. Yeni Tarama Sözlüğü (1983). (Düz.: Cem Dilçin), Ankara: TDK Yay.