AN ECONOMETRIC ANALYSIS OF THE FACTORS AFFECTING THE CAPITAL ADEQUACY RATIO IN THE TURKISH BANKING SYSTEM

Yıl 2025, Cilt: 10 Sayı: 2, 327 - 354, 31.12.2025

Hülya Avine Öztürk , Mehmet Ali Polat

https://doi.org/10.5281/zenodo.18056267

Öz

Financial market crises have adversely affected many sectors, in particular banks. This has increased the need for effective supervisory and prudential mechanisms to reduce the spillover effects of crises, ensure financial stability and balance bank balance sheets. In response to these needs, the Basel Committee was established in 1974. The Basel Committee has implemented many regulations and published the Basel Criteria to ensure financial stability and create a strong foundation in the banking sector. The aim of this study is to examine the factors that may affect the capital adequacy ratio, which is an important component of the Basel I, Basel II, Basel III and Basel IV Criteria, using the Turkish banking sector as a model. In this context, the relationship between the capital adequacy ratio and the profitability of deposit-taking banks in the Turkish banking sector has been the main starting point of the study. As important as this relationship is for the banking sector, it is also very important for the proper functioning of the financial system. The proper functioning of the financial system is essential for the financial structure. In this study, panel data regression analysis was performed using quarterly data on capital adequacy ratio and the variables that may affect it such as equity, deposits and return on assets for the period 2007Q1-2021Q4 in the Turkish banking sector. After checking whether our data have seasonal effects or not, unit root analysis is performed and differencing is performed for variables with unit root. Following the cointegration analysis, after determining that it would be correct to use Granger causality analysis for causality analysis, causality analysis, impulse response analysis, and variance decomposition tests were performed with all necessary conditions for VAR analysis. After the analyses, the results are interpreted.

Anahtar Kelimeler

Turkish Banking Sector , Risk Concept , Basel Criteria , VAR Analysis , Granger Causality Analysis

TÜRK BANKACILIK SİSTEMİNDE SERMAYE YETERLİLİK RASYOSUNA ETKİ EDEN FAKTÖRLERE İLİŞKİN EKONOMETRİK BİR ANALİZ

Öz

Finansal piyasalarda yaşanan krizler, başta bankalar olmak üzere birçok sektörü olumsuz anlamda etkilemiştir. Dolayısıyla, krizlerin yayılma etkilerini azaltabilmek, finansal istikrarı sağlayabilmek, banka bilançolarında denge oluşturabilmek amacıyla etkin gözetim ve denetim mekanizmalarına ihtiyaç daha da artmıştır. Bu ihtiyaçlar doğrultusunda, 1974’te Basel Komitesi kurulmuştur. Basel Komitesi, finansal istikrarı sağlamak ve bankacılık sektöründe güçlü temeller oluşturmak adına birçok regülasyon gerçekleştirmiş ve Basel Kriterleri’ni yayınlamıştır. Çalışmanın amacı; Basel I, Basel II, Basel III ve Basel IV Kriterleri’nin önemli bileşeni olan Sermaye Yeterlilik Rasyosu’nu etkileyebilecek faktörleri Türk bankacılık sektörünü model alarak incelemektir. Bu kapsamda; Sermaye Yeterlilik Rasyosu ile Türk bankacılık sektöründe yer alan mevduat bankalarının kârlılığı arasındaki ilişki, çalışmanın temel çıkış noktası olmuştur. Bu ilişki, bankacılık sektörü için ne kadar önemliyse, düzgün işleyebilmesi adına finansal sistem açısından da oldukça önemlidir. Finansal sistemin düzgün işleyişi, finansal yapı için şarttır.
Çalışmada; Türk bankacılık sektöründe 2007Q1-2021Q4 dönemine ilişkin, sermaye yeterlilik rasyosu ve ona etkisi olabilecek olan öz kaynaklar, mevduatlar ve aktif karlılık değişkenlerine ait üçer aylık veriler kullanılarak panel veri regresyon analizi gerçekleştirilmiştir. Verilerimizin mevsimsel etki taşıyıp taşımadıklarına bakıldıktan sonra birim kök analizine geçilmiş ve birim kök içeren değişkenlerimiz için fark alma işlemi yapılmıştır. Eşbütünleşme analizinin ardından nedensellik analizi için Granger Nedensellik Analizi kullanımının doğru olacağının tespitinden sonra VAR analizi için gerekli tüm koşulların sağlanması ile birlikte nedensellik analizi, etki tepki analizi ve varyans ayrıştırması testleri uygulanmıştır. Yapılan analizlerden sonra da sonuçlar yorumlanmıştır.

Anahtar Kelimeler

Türk Bankacılık Sektörü , Risk Kavramı , Basel Kriterleri , VAR Analizi , Granger Nedensellik Analizi

Kaynakça

• Afşar, A. ve Karaçayır, E. (2018). Türk bankacılık sektörunde sermaye yeterlilik oranının belirleyicileri. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 18 (2), 149-160. https://doi.org/10.18037/ausbd.552432
• Akyüz, H. E. (2018). “Vektör Otoregresyon (VAR) Modeli ile İklimsel Değişkenlerin İstatistiksel Analizi”, Uluslararası Mühendislik Araştırma ve Geliştirme Dergisi, 10 (2), 183-192.
• Aydın, Y. (2019). Türk mevduat bankalarının sermaye yapısını etkileyen faktörler. Muhasebe Bilim Dünyası Dergisi, 21 (1), 155-170. https://doi.org/10.31460/mbdd.456370
• Bakır and Yiğitbaş, Ş. (2012). Bankaların Kredi Verme Davranışı Üzerine Asimetrik Bilginin Etkisi ve Reel Sektör Yansıması (Türkiye Analizi 2002-2010), TBB, 288.
• Boğa, S. (2020). Türkiye'de vergi gelirleri ve ekonomik büyüme arasındaki asimetrik ilişki: NARDL eşbütünleşme yaklaşımı. Third Sector Social Economic Review, 55(1), 487-507.
• Çıtak, F. ve Kandil Göker, İ. E. (2020). Bankacılık sektöründe sermaye yeterlilik rasyosunu belirleyen faktorlerin analizi. Business and Economics Research Journal, 11(1), 169-185. https://doi.org/10.20409/berj.2020.243
• Çil Yavuz, N. (2011). Durağanlığın belirlenmesinde KPSS ve ADF testleri: İMKB ulusal-100 endeksi ile bir uygulama. İstanbul Üniversitesi İktisat Fakültesi Mecmuası, 54(1), 239.
• Dizgil, E. (2017). Türkiye’deki mevduat bankalarının karlılığını etkileyen mikro düzeyli faktörler üzerine ampirik bir araştırma. BDDK Bankacılık ve Finansal Piyasalar, 11(2).
• Hacıevliyagil, N., & Şit, A. (2019). TÜRKİYE’DE SERMAYE YETERLİLİĞİNİN BANKA KÂRLILIKLARI ÜZERİNE ETKİSİ. Muhasebe Ve Finans İncelemeleri Dergisi, 2(1), 55-69. https://doi.org/10.32951/mufider.512395
• Hassler, Uwe & Wolters, Jürgen, 2005. "Autoregressive distributed lag models and cointegration," Discussion Papers 2005/22, Free University Berlin, School of Business & Economics.
• Küreş, O. (2019). Zaman serileri analizinde yapısal kırılma testleri ve bir uygulama. [Yüksek Lisans Tezi, Eskişehir Osmangazi Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
• Medetoğlu, B. (2023). Sermaye Yeterlilik Oranı ile Finansal Rasyolar Arasındaki İlişkinin Panel Veri Analizi ile Tespiti: Türk bankacılık sektörü üzerine bir çalışma. Istanbul University Press, (39) 172–182.https://doi.org/10.26650/ekoist.2023.39.1244794
• Okuyan, H. A. (2013). Türk bankacılık sektöründe sermaye yapısı. Ege Akademik Bakış, 13 (3), 295- 302. https://doi.org/10.21121/eab.2013318089
• Oltulular, S. (2015). Para Politikası Şoklarının Asimetrik Etkileri ve İktisadi Doktrinler Açısından Değerlendirilmesi: Ekonometrik Bir Analiz. [Doktora Tezi, Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
• Özdemir, B. (2019). Türk bankacılık sektöründe sermaye yapısının performans üzerine etkisi. Adnan Menderes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 6 (1), 65-76.
• Reis, G. ve Kötüoğlu, R. (2016). Türk bankacılık sektörünün sermaye yeterliliği davranışı. Yönetim ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi, 14(3), 101-110.
• Serezli, E. (2022). Yenilenebilir Enerji Yatırımlarının Makroekonomik Faktörler İle İlişkisi: İşletme Yatırımlarına Yönelik Sürdürülebilir Strateji Önerileri. [Doktora Tezi, İstanbul Medipol Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
• Tarı, P. D. R., & Bozkurt, Y. D. D. H. (2011). TÜRKİYE’DE İSTİKRARSIZ BÜYÜMENİN VAR MODELLERİ İLE ANALİZİ (1991.1-2004.3). Istanbul University Econometrics and Statistics E-Journal(4), 1-16.
• Temelli, F., Özbay, F. ve Tekin, B. (2022). Türk katılım bankacılığı sektöründe sermaye yeterlilik oranının belirleyicileri: panel veri analizi. Muhasebe ve Denetime Bakış Dergisi, 22(66), 1-22. https://doi.org/10.55322/mdbakis.950484
• Topaloğlu, E. E. (2018). Bankalarda finansal kırılganlığı etkileyen faktörlerin panel veri analizi ile belirlenmesi. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi İktisadi Ve İdari Bilimler Dergisi, 13(1), 15-38. https://doi.org/10.17153/oguiibf.344856