TÜRKÇE EĞİTİMİ AÇISINDAN BİR ÇOCUK KİTABI İNCELEMESİ ARZU KIZ ÖRNEĞİ

Öz

Türkçe öğretiminin amacı; öğrencilerin ana dilini etkili biçimde kullanmasını ve Türkçenin zenginliklerini öğrenmesini sağlamaktır. Çocuk kitaplarının, çocukların ana dili bilinci kazanmasında ve anlama-anlatma becerilerinin gelişmesinde etkili olduğu belirtilmektedir. Ancak bu eserler çocukların gelişimine, seviyesine, özelliklerine ve ilgilerine uygun nitelikte olmalıdır. Bu bağlamda çocuk edebiyatı alanında birçok eseri bulunan Hasan Kallimci’nin “Arzu Kız” adlı eseri çocuğa görelik ilkesi, söz varlığı ve okunabilirlik özellikleri açısından incelenmiştir. Bir nitel araştırma yöntemi olan doküman incelemesi yönteminin kullanıldığı çalışmada elde edilen veriler içerik analizi tekniği ile ele alınmıştır. Çocuğa görelik ilkesi dış yapı (boyut, kağıt, kapak/cilt, harf/sayfa düzeni, resim) ve iç yapı (konu, karakter, ileti, tema, dil ve anlatım) özellikleri bakımından iki ana başlık altında değerlendirilmiştir. Eserin söz varlığı ögeleri; ikileme ve deyim açısından ele alınmıştır. Deyimler belirlenirken Atasözleri ve Deyimler Sözlüğü (TDK, 2009) ve Ömer Asım Aksoy’un Atasözleri ve Deyimler Sözlüğü’nden yararlanılmıştır. İncelenen eserin okunabilirlik düzeyi Ateşman (1997) ve Çetinkaya-Uzun (2010) formülüne göre belirlenmiştir. Sonuç olarak Arzu Kız adlı kitabın dış yapı ve iç yapı özellikleri ve okunabilirlik bakımında çocukların seviyelerine hitap eden ve çocuk edebiyatına uygun eser olduğu; ders kitabı yazarları tarafından dinleme, konuşma, okuma ya da serbest okuma metni olarak kullanılmasının öğrencilerin sözcük dağarcıklarının gelişmesine, dil zevki ve bilincine ulaşmalarına katkı sağlayacağı sonucuna varılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Türkçe Eğitimi
• Çocuğa Görelik
• Söz Varlığı
• Okunabilirlik

CHILDREN'S BOOK REVIEW FROM THE PERSPECTIVE OF TURKISH EDUCATION: THE EXAMPLE O F ARZU KIZ

Öz

The purpose of teaching Turkish is to enable students to use their native language effectively and learn its richness. Children's books are reportedly effective in helping children develop an awareness of their native language and their comprehension and expression skills. However, these works must be appropriate for the children's development, level, characteristics, and interests. In this context, Hasan Kallimci's "Arzu Kız", author of numerous works in children's literature, was examined in terms of child-appropriateness, vocabulary, and readability. The study employed document analysis, a qualitative research method, and the data obtained were analyzed using content analysis. The child-appropriateness principle was evaluated under two main headings: external structure (size, paper, cover/binding, letter/page layout, images) and internal structure (topic, character, message, theme, language, and narrative). The work's vocabulary elements were examined in terms of reduplication and idioms. The Dictionary of Proverbs and Idioms (TDK, 2009) and Ömer Asım Aksoy's Dictionary of Proverbs and Idioms were used to determine the idioms. The readability level of the examined work was determined according to the formulas of Ateşman (1997) and Çetinkaya-Uzun (2010). Consequently, it was concluded that "Arzu Kız" is a work that appeals to children's levels and is suitable for children's literature in terms of its external and internal structural features and readability. Its use by textbook authors as a listening, speaking, reading, or free-reading text would contribute to the development of students' vocabulary and their development of language enjoyment and awareness.

Anahtar Kelimeler

• Turkish Education
• Suitability to the children
• Vocabulary
• Readability

Kaynakça

1. Aksan, D. (2018). Türkçenin sözvarlığı. Bilgi Yayınevi.
2. Aksoy, Ö. A. (2020). Atasözleri ve deyimler sözlüğü. İnkılap Yayınevi.
3. Ateşman, E. (1997). Türkçede okunabilirliğin ölçülmesi. A. Ü. Tömer Dil Dergisi, 58, 171-174.
4. Baş, B. (2010). Söz varlığının oluşumu ve gelişiminde çocuk edebiyatının rolü. Türklük Bilimi Araştırmaları, 27, 137-59.
5. Çer, E. (2014). Edebiyatta çocuk gerçekliği ve çocuğa görelik ilkelerinin incelenmesi [Yayınlanmış doktora tezi]. Ankara Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü.
6. Çetinkaya, G. (2010). Türkçe metinlerin okunabilirlik düzeylerinin tanımlanması ve sınıflandırılması [Yayınlanmamış doktora tezi]. Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
7. Degeç, H. (2016). Hasan Kallimci'nin çocuk romanlarının incelenmesi [Yayınlanmamış yüksek lisans tezi]. Dumlupınar Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü.
8. Demirel, Ş. ve Kökçü, Y. (2019). Rıchard Bach’ın Martı adlı eserinin çocuğa görelik bağlamında incelenmesi. Fırat University Journal Of Social Sciences, 29(2), 149-161.

9. Duran, E. ve Gök, B. K. (2021). Hasan Kallimci’nin ilkokul birinci sınıflar için yazmış olduğu eserlerdeki söz varlığı. Uşak Üniversitesi Eğitim Araştırmaları Dergisi, 7(2), 51-67.
10. Er Aydemir, N. ve Ökmen, D. N. (2024). Hasan Kallimci’nin “A benim çakır oğlum Atatürk’ün anıları” adlı eserinin söz varlığı bağlamında incelemesi. Bayburt Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi,19(44), 2987-3006.
11. Kallimci, H. (2024). Arzu Kız. Çınaraltı Yayıncılık.
12. Kirazlı, N. (2018). Behiç Ak’ın çocuk edebiyatı yapıtlarının çocuğa görelik açısından incelenmesi [Yayınlanmış yüksek lisans tezi]. Ankara Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü.
13. Koçak, E. (2022). Necati Güngör’ün eserlerinin çocuk eğitimi ve çocuk edebiyatı açısından incelenmesi [Yayınlanmamış yüksek lisans tezi]. Uludağ Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü.
14. MEB. (2024). Ortaokul Türkçe Dersi Öğretim Programı (5-8. sınıflar). Millî Eğitim Bakanlığı Yayınları.
15. Nergiz, E. (2025). Hasan Kallimci'nin "Balasagunlu Yusuf", "Bilgin Şehzade", "Anadolu'dan Yükselen Ses" kitaplarının söz varlığı ve okunabilirlik açısından değerlendirilmesi [Yayınlanmamış yüksek lisans tezi]. Alanya Alaaddin Keykubat Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü.
16. Ökmen, D. N. (2025) Yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde Hasan Kallimci'nin "Kayadaki Kurt" adlı destan romanının B1 seviyesine uyarlanması [Yayınlanmamış yüksek lisans tezi]. Alanya Alaaddin Keykubat Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü.
17. Sever, S. (2008). Çocuk ve edebiyat. Tudem Yayınları.
18. Sever, S. (2007). Çocuk edebiyatı öğretimi nasıl olmalıdır? II. Ulusal Çocuk ve Gençlik Edebiyatı Sempozyumu, Gelişmeler-Sorunlar, Çözüm Önerileri (04-06 Ekim 2006). Sempozyum Kitabı, s.41-56. Ankara Üniversitesi Basımevi.
19. Sezer, K. (2020). Çiğdem Kaplangı’nın çocuk kitaplarının çocuğa görelik ilkesi açısından incelenmesi. Türkiye Bilimsel Araştırmalar Dergisi, 5(2), 347-359.
20. Şirin, M.R. (2007). Çocuk edebiyatına eleştirel bir bakış- Çocuk edebiyatı nedir ne değildir? Kök Yayıncılık. Teke, S. (2016). Çocuk edebiyatı yazarı Hasan Kallimci’nin öykülerinin okunabilirlik açısından değerlendirilmesi [Yayınlanmamış yüksek lisans tezi]. Sakarya Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü.
21. Tüfekçi Can, D. (2014). Çocuk edebiyatı kuramsal yaklaşım. Eğitim Yayınevi.
22. Türk Dil Kurumu (2009). Atasözleri ve deyimler sözlüğü. TDK Yayını. Türk Dil Kurumu. (2023). Güncel Türkçe Sözlük. Ankara: TDK Yayını.
23. Türkmen, F. ve Öger, A. (2006, Eylül 6-8). Türk çocuk edebiyatında Denizlili bir yazar: Hasan Kallimci. Uluslararası Denizli ve Çevresi Tarih ve Kültür Sempozyumu Tam Metin Bildiriler Kitabı, s. 416-420. Pamukkale Üniversitesi, Fen-Edebiyat Fakültesi, Tarih Bölümü, Denizli.
24. Tunagür, M. ve Kardaş, M.N. (2021). Çocuk edebiyatı. Pegem Akademi.
25. Uyar, Y. E. (2019). Hasan Kallimci’nin destan romanlar serisinin çocuk edebiyatının temel ilkeleri bağlamında değerlendirilmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü.
26. Yalçın, A. ve Aytaş, G. (2024). Çocuk edebiyatı. Akçağ Yayınları.
27. Yıldırım, A. ve Şimşek, H. (2008). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Seçkin Yayıncılık.
28. Ziya, S. (2019). Behiç Ak’ın çocuk romanlarının söz varlığı ve okunabilirlik yönünden değerlendirilmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Erciyes Üniversitesi. Eğitim Bilimleri Enstitüsü.