TÜRKIYE’NIN KAYIP YILLARI (1971–1980)

Öz

1971–1980 dönemi, Türkiye’nin modern tarihinde siyasi istikrarsızlık, ekonomik kriz ve toplumsal şiddetin iç içe geçtiği ve demokrasiye yönelik umutların büyük ölçüde sekteye uğradığı bir on yılı temsil eder. Bu çalışma, söz konusu dönemi “kayıp yıllar” olarak tanımlayarak; askeri müdahalelerin demokratik kurumları nasıl zayıflattığını, ekonomik çöküşün toplumsal yapıyı nasıl sarstığını ve ideolojik kutuplaşmanın toplumu nasıl böldüğünü çok boyutlu bir perspektifle analiz etmektedir. 12 Mart 1971 muhtırası ile başlayan ve 12 Eylül 1980 askeri darbesiyle sonlanan bu süreçte; Türkiye hem içeride siyasi krizlerle hem de dışarıda Kıbrıs Barış Harekâtı sonrası yaşanan ambargo ve diplomatik gerilimlerle karşı karşıya kalmıştır. Ekonomik düzlemde ise 1973 petrol krizi, enflasyon, işsizlik ve dış borç artışıyla derinleşen kriz, 24 Ocak 1980 kararlarıyla neoliberal dönüşümün önünü açmıştır. Toplumsal düzeyde sağ-sol çatışmaları, etnik ve mezhepsel gerilimler ile yaygın insan hakları ihlalleri, Türkiye'nin sosyal dokusunu zedelemiştir. Bu makale, söz konusu dönemi siyaset bilimi, iktisat ve toplumsal tarih perspektiflerinden değerlendirerek, Türkiye'nin bugünkü siyasal kültürünü anlamak adına tarihsel bir zemin sunmayı amaçlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Muhtıra
• Siyasal İstikrarsızlık
• Ekonomik Kriz
• Kıbrıs Barış Harekâtı
• İdeolojik Kutuplaşma
• Askerî Darbe.

TÜRKIYE’S LOST YEARS (1971-1980)

Öz

The period between 1971 and 1980 represents a decade in Turkey’s modern history marked by political instability, economic crisis, and widespread social violence, during which hopes for democratization were largely undermined. This study defines the era as the “lost years” and offers a multidimensional analysis of how military interventions weakened democratic institutions, how economic collapse destabilized the social structure, and how ideological polarization fragmented society. Beginning with the military memorandum of March 12, 1971, and culminating in the September 12, 1980 military coup, Turkey faced severe domestic political crises as well as external challenges, such as the arms embargo and diplomatic tensions that followed the Cyprus Peace Operation. On the economic front, the 1973 oil crisis, rising inflation, unemployment, and mounting external debt exacerbated structural weaknesses, paving the way for neoliberal reforms through the January 24, 1980 decisions. At the societal level, right-left conflicts, ethnic and sectarian tensions, and widespread human rights violations deeply damaged the country's social fabric. This article aims to provide a historical framework for understanding the foundations of Turkey’s contemporary political culture by examining the period from the perspectives of political science, economics, and social history.

Anahtar Kelimeler

• Memorandum
• Political İnstability
• Economic Crisis
• Cyprus Peace Operation
• İdeological Polarization
• Military Coup.

Kaynakça

1. Adıgüzel, M. (2013), Ekonomik Küreselleşmenin Türkiye Ekonomisine Etkileri. Akademik Bakış Dergisi Uluslararası Hakemli Sosyal Bilimler E-Dergisi (35), 1-20.
2. Ahmad, F. (1995), Modern Türkiye'nin Oluşumu. Kaynak Yayınları.
3. Altuğ, K. (1973), 12 Mart ve Nihat Erim Olayı, Yedigün Yayınları.
4. Balcı, A. (2017), Türkiye Dış Politikası. Alfa Yayınları.
5. Batur, M. (1985), Anılar ve Görüşler “Üç Dönemin Perde Arkası”, Milliyet Yayınları.
6. Birand, M. A. (1999), 12 Eylül Türkiye’nin Miladı, Doğan Kitap.
7. Boratav, K. (2018), Türkiye İktisat Tarihi 1908-2015, Ankara: İmge Kitabevi.
8. Buğra, A. & Keyder, Ç. (2006).The Turkish Welfare Regime İn Transformation. Journal of European Social Policy.

9. Clızoğlu, T. (2017), Kâmil Kırıkoğlu İnönü ve Ecevit’i Anlatıyor, Tarihçi Kitabevi.
10. Cicioğlu, Ş.2013, Türkiye’de 1980 Sonrası Gelir Dağılımının Ekonomi Politikaları Ve Krizler. HAK-İŞ Uluslararası Emek Ve Toplum Dergisi, 2(4).28-49.
11. Darıcan, M.F. (2013). Ekonomik Krizler Ve Türkiye. İstanbul Aydın Üniversitesi Dergisi, 5(17), 39-46.
12. Derman, G.S. & Kurban, V. (2016). Kıbrıs Sorununun Türk Dış Politikasına Etkisi Ve ABD-SSCB İle İlişkiler. Çağdaş Türkiye Tarihi Araştırmaları Dergisi (Journal Of Modern Turkish History Studies), XVI (33), 455-484.
13. Dursun D. (2005), 12 Eylül Darbesi Hatıralar, Gözlemler, Düşünceler, Şehir Yayınları.
14. Erim, N. (2005). Günlükler (1925–1979) Cilt 2 (Yay. Haz. A. Demirel). Yapı Kredi Yayınları.
15. Gürkan, C. (1986), 12 Mart’a Beş Kala, Tekin Yayınevi.
16. Hale, W. (2000). Turkish Foreign Policy 1774–2000. Frank Cass.
17. İnönü, İ. (2001). Defterler Cilt 2 (Yay. Haz. A. Demirel). Yapı Kredi Yayınları.
18. Karataş, M. (2020). 27 Mayıs 1960 Sonrası Merkez Sağda Bir Siyasal Aktör Olarak Ferruh Bozbeyli Ve Demokratik Sağ Düşüncesi. Türk Dünyası Araştırmaları Dergisi, 126(248), 211–230.
19. Karataş, M. (2021). Türkiye’de Asker-Sivil İlişkilerinde Bir Dönüm Noktası: 1973 Cumhurbaşkanlığı Seçimi. İçinde M. Kopar (Ed.), Antik Çağdan Günümüze Tarih Yazıları II (S. 205–243). İksad Yayınevi.
20. Karataş, M. (2022). 12 Eylül 1980 Sonrası Merkez Sağ’ın Temsilinde Bir Aktör: Turgut Özal Ve Anavatan Partisi. İçinde M. Karataş (Ed.), Türk Demokrasi Tarihi (1980’den Günümüze): Liderler, Partiler Ve Seçimler (S. 49–75). Efe Akademi Yayınları. Kaynar, M.K.(2024), Türkiye'nin 1970'li Yılları, İletişim Yayınları.
21. Kıyanç, S.(2020). Cıa ve Türkiye’de Darbeler: 27 Mayıs 1960 Darbesi, 12 Mart 1971 Muhtırası, 12 Eylül 1980 Darbesi, Duvar Yayınları.
22. Koçaş, S. (1978), 12 Mart Anıları, Tomurcuk Matbaası.
23. Oran, B. (2012), Türk Dış Politikası, Kurtuluş Savaşı’ndan Bugüne Olgular, Belgeler, Yorumlar (Cilt III). İletişim Yayınları.
24. Özdemir, H. (2007), Atatürk’ten Günümüze Cumhurbaşkanı Seçimleri. Remzi Kitabevi.
25. Öztan, G. G. (2018), Türkiye’de Militarizm. Ayrıntı Yayınları.
26. Papuççular, H. (2024). Cumhuriyet’in Dış Politikası (1923–2023). Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
27. Robins, P. (2003). Suits And Uniforms: Turkish Foreign Policy Since The Cold War. University Of Washington Press.
28. Ruscuklu, B. (2008), Demokrat Parti’den 12 Eylül’e, Alfa Yayınları.
29. Yeşilbursa, B. K. (2019), İngiliz Belgelerine Göre Türkiye’de 1960,1970 ve 1980 Askeri Müdahaleleri, Vakanüvis-Uluslararası Tarih Araştırmaları Dergisi.4(1), 354-406.
30. Yetkin, Ç. (2006), Türkiye'de Askeri Darbeler ve Amerika 27 Mayıs 1960/12 Mart 1971/12 Eylül 1980, Yeniden Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Yayınları.
31. Zürcher, E. J. (2010). Modernleşen Türkiye'nin Tarihi. İletişim Yayınları.
32. Süreli Yayınlar
33. Cumhuriyet. 1971, 11 Mart. Cumhuriyet.
34. Cumhuriyet. 1971, 17 Mart. Cumhuriyet.
35. Cumhuriyet. 1971, 27 Nisan. Cumhuriyet.
36. Cumhuriyet. 1971, 21 Eylül. Cumhuriyet.
37. Cumhuriyet. 1972, 8 Mayıs. Cumhuriyet.
38. Cumhuriyet. 1972, 15 Mayıs. Cumhuriyet.
39. Cumhuriyet. 1974, 26 Ocak. Cumhuriyet.
40. Cumhuriyet. 1975, 1 Nisan. Cumhuriyet.
41. Cumhuriyet. 1977, 1 Mayıs. Cumhuriyet.
42. Cumhuriyet. 1977, 2 Mayıs. Cumhuriyet.
43. Cumhuriyet. 1977, 7 Haziran. Cumhuriyet.
44. Cumhuriyet. 1977, 22 Haziran. Cumhuriyet.
45. Cumhuriyet. 1977, 4 Temmuz. Cumhuriyet.
46. Cumhuriyet. 1977, 21 Temmuz. Cumhuriyet.
47. Cumhuriyet. 1977, 25 Kasım. Cumhuriyet.
48. Cumhuriyet. 1978, 1 Ocak. Cumhuriyet.
49. Cumhuriyet. 1978, 10 Ocak. Cumhuriyet.
50. Cumhuriyet. 1978, 15 Ekim. Cumhuriyet.
51. Cumhuriyet. 1978, 26 Aralık. Cumhuriyet.
52. Cumhuriyet. 1980, 2 Ocak. Cumhuriyet.
53. Cumhuriyet. 1980, 29 Mayıs. Cumhuriyet.
54. Cumhuriyet. 1980, 9 Haziran. Cumhuriyet.
55. Milliyet. 1971, 13 Mart. Milliyet.
56. Milliyet. 1971, 20 Mart. Milliyet.
57. Milliyet. 1971, 28 Nisan. Milliyet.
58. Milliyet. 1972, 9 Mayıs. Milliyet.
59. Milliyet. 1972, 6 Kasım. Milliyet.
60. Milliyet. 1974, 18 Kasım. Milliyet.
61. Milliyet. 1975, 13 Nisan. Milliyet.
62. Milliyet. 1977, 30 Mayıs. Milliyet.
63. Milliyet. 1977, 1 Temmuz. Milliyet.
64. Milliyet. 1977, 5 Temmuz. Milliyet.
65. Milliyet. 1977, 2 Ağustos. Milliyet.
66. Milliyet. 1977, 6 Ekim. Milliyet.
67. Milliyet. 1978, 2 Ocak. Milliyet.
68. Milliyet. 1978, 6 Ocak. Milliyet.
69. Milliyet. 1978, 1 Şubat. Milliyet.
70. Milliyet. 1978, 12 Mayıs. Milliyet.
71. Milliyet. 1978, 28 Temmuz. Milliyet.
72. Milliyet. 1978, 13 Kasım. Milliyet.
73. Milliyet. 1980, 5 Ocak. Milliyet.
74. Milliyet. 1980, 5 Temmuz. Milliyet.