ENERJİ FİYAT ARTIŞLARININ SANAYİ ÜRETİMİNE ETKİSİ

Öz

Çalışma, Türkiye ekonomisinde 2002-2024 dönemi enerji fiyat şoklarının imalat sanayii üzerindeki etkilerini ampirik olarak incelemekte ve bulguları ekonomi güvenliği perspektifiyle değerlendirmektedir. Enerjinin üretimdeki vazgeçilmez rolü, Türkiye gibi dışa bağımlı ülkelerde stratejik kırılganlık oluşturmakta; küresel fiyat dalgalanmaları ve döviz kuru geçişkenliği sanayi için ciddi bir güvenlik sorununa dönüşmektedir. Literatürden farklı olarak çalışma, enerji fiyatlarını 'döviz kuru amplifikasyonu' kavramıyla ele almakta ve enerji bağımlılığını bir 'ekonomik güvenlik nesnesi' olarak tanımlayarak özgün bir katkı sunmaktadır. Araştırmada sanayi üretimi, petrol fiyatları, reel kur ve enerji ithalat değerleri ARDL sınır testi ve ARDL-ECM yöntemiyle analiz edilmiştir. Pesaran vd. (2001) tarafından geliştirilen bu yaklaşım, durağanlık seviyelerine bakılmaksızın kısa ve uzun dönem dinamiklerini eş anlı sunmaktadır. Modelin tahmin başarısını ve katsayı istikrarını artırmak amacıyla, analiz dönemindeki ekstrem dalgalanmaları temsil eden yapısal kırılmalar modele kukla (dummy) değişkenler olarak dahil edilmiştir. Özellikle 2008 küresel finans krizi (D2008) ve 2018 kur şoku (D2018) dönemlerini kapsayan bu değişkenler, modelin dışsal şokları daha sağlıklı ayrıştırmasına olanak tanımıştır. CUSUM ve CUSUMSQ test sonuçlarının %5 anlamlılık sınırları içerisinde kalması, bu yapısal şoklara rağmen enerji fiyatlarının sanayi üretimi üzerindeki negatif etkisinin sistematik ve istikrarlı bir nitelik taşıdığını ampirik olarak belgelemektedir. 2008 ve 2018 yapısal kırılmalarının etkisi CUSUM ve CUSUMSQ testleriyle denetlenmiş; ampirik bulgular enerji fiyat artışlarının üretim üzerinde anlamlı, negatif ve kalıcı bir etki yarattığını doğrulamıştır. Güvenlikleştirme Teorisi (Wæver, 1995) uyarınca enerji fiyatları, 'referans nesnesi' sanayi üretimine yönelik kritik bir tehdit olarak görülmektedir. Bu çerçevede ARDL modeli, ekonomik güvenlik mimarisinin dış şoklara tepkisini ölçen analitik bir araçtır. Kur oynaklığının fiyat şoklarını derinleştirmesi, sürecin ekonomi güvenliği perspektifinden yönetimini zorunlu kılmaktadır. Log-log formundaki model sayesinde katsayılar doğrudan 'esneklik' değeri olarak yorumlanabilmektedir. Çalışmanın sonuç bölümünde; finansal, operasyonel, yapısal ve jeopolitik sütunlardan oluşan dörtlü bir model önerilmektedir. Sanayide enerji yoğunluğunun azaltılması, yerli kaynakların payının artırılması ve enerji maliyetlerine karşı operasyonel dayanıklılığın güçlendirilmesi, Türkiye’nin küresel rekabet gücünü koruması ve ekonomik güvenliğini artırması için hayati önem taşımaktadır

Anahtar Kelimeler

• Ekonomik Güvenlik
• Enerji Fiyat Şokları
• İmalat Sanayii
• Sanayi Üretimi
• Türkiye Ekonomisi

The Impact Of Energy Price Increases On Industrial Production

Öz

This study empirically examines the impact of energy price shocks on the performance of the manufacturing industry in the Turkish economy for the 2002–2024 period, evaluating the findings through an economic security perspective. The indispensable role of energy in production creates a strategic vulnerability for import-dependent countries like Türkiye, where global price fluctuations and exchange rate pass-through evolve into serious security issues. Distinguishing itself from existing literature, this research incorporates the concept of 'exchange rate amplification' regarding energy prices and provides an original contribution by defining energy dependence as an 'economic security object'. Industrial production, oil prices, real exchange rates, and energy import values were analyzed using the ARDL bounds testing and ARDL-ECM methods. This approach, developed by Pesaran et al. (2001), provides short- and long-term dynamics simultaneously, regardless of the variables' integration levels. The impact of structural breaks in 2008 and 2018 was monitored via CUSUM and CUSUMSQ tests; empirical results confirm that energy price increases exert a significant, negative, and persistent effect on production. In accordance with Securitization Theory (Wæver, 1995), energy prices are viewed as a critical threat to industrial production, the 'reference object' to be protected. Within this framework, the ARDL model serves as an analytical tool to measure the response of the economic security architecture to external shocks. The exacerbation of price shocks by exchange rate volatility necessitates managing the process from an economic security standpoint. Due to the log-log specification, the estimated coefficients are directly interpretable as 'elasticity' values. The study concludes by proposing a four-pillar model consisting of financial, operational, structural, and geopolitical components. Reducing energy intensity, increasing the share of domestic resources, and strengthening operational resilience against energy costs are of vital importance for Türkiye to maintain global competitiveness and enhance economic security.

Anahtar Kelimeler

• Economic Security
• Energy Price Shocks
• Manufacturing Industry
• Industrial Production
• Turkish Economy

Kaynakça

1. Al, A. ve Atan, Y. G. (2024). Türkiye’s Energy Diplomacy and Regional Relations. Tesam Akademi Dergisi, 11(1), 13-29. http://dx.doi.org/10.30626/tesamakademi.1380360
2. Al, A. ve Atan, Y. G. (2025). Energy Dependence and Economic Security in Developing Countries: The Case of Türkiye. A. Al ve Y. G. Atan (Ed.), From Resources to Growth: Energy and Development Strategies in Developing Nations içinde (ss. 1-30). Iksad Publications. https://doi.org/10.5281/zenodo.17516151
3. Apaydın, Ş., Güngör, A., & Taşdoğan, C. (2019). Türkiye'de yenilenebilir enerji tüketiminin ekonomik büyüme üzerindeki asimetrik etkileri. MAKÜ İİBF Dergisi, 6(1), 1-15.
4. Atan, Y. G. (2025). Doğu Akdeniz Enerji Keşiflerinin Türkiye’nin Ekonomik Güvenliğine Etkisi. Al-Farabi International Journal of Social Sciences, 10(1), 181-204. https://doi.org/10.5281/zenodo.15662339
5. Aykın, H. (2012). Jeopolitikten jeoekonomiye: Ekonomik güvenliğin yükselişi. Sayıştay Dergisi, (84), 31-56.
6. Çınar, U. (2023). Küreselleşme Sürecinde Gelişen Yeni Güvenlik Anlayışı İçerisinde Ekonomi Güvenliği ve Yeni Korumacılık Perspektifinden ABD-Çin Rekabeti ve Ticaret Savaşları (Doktora tezi). Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi.
7. Eurostat. (2024). Metadata: Industrial production index. https://ec.europa.eu/eurostat/cache/metadata/en/sts_ind_pro_esms.htm
8. International Monetary Fund (IMF). (2024). Primary Commodity Prices. https://www.imf.org/en/Research/commodity-prices

9. Losman, D. (2001). Economic security: A national security folly? Cato Institute Policy Analysis, (409).
10. National Bureau of Statistics (NBS) of China. (2024). Industrial Production Data. http://www.stats.gov.cn/english/
11. Pesaran, M. H., Shin, Y., & Smith, R. J. (2001). Bounds testing approaches to the analysis of level relationships. Journal of Applied Econometrics, 16(3), 289-326. https://doi.org/10.1002/jae.616
12. Saatci, M., & Dumrul, Y. (2013). The relationship between energy consumption and economic growth: Evidence from a structural break analysis for Turkey. International Journal of Energy
13. TCMB. (2019). Elektrik ve doğalgaz fiyat artışlarının tüketici fiyatlarına dolaylı etkileri. Enflasyon Raporu 2019-III, Kutu 3.1.
14. Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB). (2024). Elektronik Veri Dağıtım Sistemi (EVDS). https://evds2.tcmb.gov.tr/
15. Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK). (2024). Dış Ticaret Endeksleri. https://data.tuik.gov.tr/Kategori/GetKategori?p=dis-ticaret-104
16. Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK). (2024). Sanayi Üretim Endeksi Haber Bülteni. https://data.tuik.gov.tr/Kategori/GetKategori?p=sanayi-116
17. Wæver, O. (1995). Securitization and desecuritization. R. D. Lipschutz (Ed.), On Security içinde. Columbia University Press. https://ciaotest.cc.columbia.edu/book/lipschutz/lipschutz13.html
18. White House. (2017). National Security Strategy of the United States of America. https://trumpwhitehouse.archives.gov/wp-content/uploads/2017/12/NSS-Final-12-18-2017-0905.pdf
19. Yağış, O. (2024). Enerji tüketimi ekonomik büyümeyi etkiliyor mu? Türkiye için ARDL sınır testinden yeni kanıtlar. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Meslek Yüksekokulu Dergisi, 27(2), 457-468. https://dergipark.org.tr/tr/pub/susbmyo/issue/87346/1514757
20. Yavuz, S. (2024). Türkiye’nin Enerji Politikalarının Enerji Arz Güvenliğine Etkisi (Doktora tezi). Marmara Üniversitesi.
21. Yıldırım, D., & Kalaycı, S. (2021). Structural breaks and asymmetric responses of energy consumption to economic growth in Turkey. Energy Policy, 156, 112414.
22. Yüncüler, H. B. G., & Öğünç, F. (2015). Firma maliyet yapısı ve maliyet kaynaklı enflasyon