TÜRK MİLLİYETÇİLİĞİNİN SOSYOLOJİSİ BAĞLAMINDA BİR DERGİ ÇÖZÜMLEMESİ: YENİ BOZKURT (1948)

Öz

Pratikte güçlü bir ideoloji olan milliyetçilik için milli bilinç, devletin ve milletin sürekliliği açısından öncelikli bir yere sahiptir. Bu çerçevede Türk milliyetçiliğinin esasında yeni arayışlar içinde olduğu ve yeniden konumlanmaya başladığı II. Dünya Savaşı sonrasında dergicilik faaliyetleri milli bilinci de yeniden hazırlama yoluna girmiştir. İlhan Darendelioğlu tarafından 1948’de yayınlanmaya başlayan Yeni Bozkurt dergisi, dönemin diğer Türkçü-Milliyetçi dergileri gibi keskin ve uçta bir milliyetçilik çizgisinde ve arayışında olmamıştır. Yeni Bozkurt dergisi, milliyetçiler arasındaki gerilim ve gruplaşmalar yerine Atatürk, milli devlet ve geçmiş-gelecek düzlemi üzerinde Türk milliyetçiliğini kemale ulaştırmak için mücadele etmiştir. Dergi en başta devrin Türkçülük fikriyatını da göz önünde tutarak Türkçülüğü, Türk milliyetçiliği olarak ifade etmiştir. Türk milliyetçiliğini de ülkücülük olarak tanımlama yoluna gitmiştir. Derginin Türk milliyetçileri arasında millet tanımında dahi bir ittifakın olmadığına yönelik tespiti Türk milliyetçileri arasındaki ayrılıkların da kaynağı olarak görülebilir. Dergide önemli Türkçü isimlerin milliyetçilik konusunda ortaya koyduğu tahliller yüzeysel kalsa da fiiliyatta güçlü bir ideoloji olan milliyetçiliğin Türkiye’de ele alınışı, ona yön verilmesi ve anlamlandırılması bakımından kayda değerdir. Bu makalede Türk milliyetçiliğinin resmi milliyetçilik, Anadoluculuk ve Türkçülük olarak farklı yorumlarının söz konusu olduğu dönemde literatürdeki eksiklikleri tamamlamak amacıyla Yeni Bozkurt dergisi tahlil edilmiştir. Dergi, Yeni Bozkurt adıyla uzun bir yayın hayatına sahip olmasa da Türk milliyetçiliği fikriyatına katkılarda bulunmuştur.

Anahtar Kelimeler

• Yeni Bozkurt Dergisi
• Türkçülük
• Milliyetçilik

A Journal Analysis In The Context Of The Sociology Of Turkish Nationalism: Yeni Bozkurt (1948)

Öz

For nationalism a powerful ideology in practice national consciousness holds a primary place in terms of the continuity of the state and the nation. In this context, following World War II, when Turkish nationalism was essentially in a period of reorientation and began to reposition itself, journalistic activities set out to revitalize national consciousness. The Yeni Bozkurt magazine, launched by İlhan Darendelioğlu in 1948, did not follow the sharp and extreme nationalist line or agenda characteristic of other Turkish nationalist magazines of the era. Rather than focusing on tensions and factionalism among nationalists, the Yeni Bozkurt magazine strove to perfect Turkish nationalism by centering on Atatürk, the national state, and the past-future continuum. The magazine, while taking into account the Turkic ideology of the era, expressed Turkic nationalism as Turkish nationalism. It also chose to define Turkish nationalism as idealism. The magazine’s observation that there was no consensus even on the definition of the nation among Turkish nationalists can be seen as a source of the divisions among them. Although the analyses presented by prominent Turkic nationalists in the magazine regarding nationalism may seem superficial, the way nationalism a powerful ideology in practice was addressed, guided, and interpreted in Turkey is noteworthy. This article analyzes the journal Yeni Bozkurt with the aim of addressing gaps in the literature during a period when Turkish nationalism was interpreted in various ways, including as official nationalism, Anatolianism, and Turkism. Although the journal did not have a long publication history under the name Yeni Bozkurt, it made significant contributions to the intellectual discourse on Turkish nationalism.

Anahtar Kelimeler

• Yeni Bozkurt Journal
• Turkism
• Nationalism

Kaynakça

1. KAYNAKÇA Acar, M. (2016). Cumhuriyetçi Köylü Millet Partisi Milletvekili İsmail Hakkı Yılanlıoğlu (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Kastamonu Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
2. Akansel, M. H. (1944, Mayıs). Var olan milletler. Çınaraltı, (139), 4.
3. Akpolat, Y. (2008). Türk milliyetçiliğinin sosyolojisi. Fenomen Yayınları.
4. Aran, M. S. (1948a, Şubat). Millî kültür cehaletimiz. Yeni Bozkurt, (2), 1.
5. Aran, M. S. (1948b, Mart-Nisan). Ergenekon bayramı. Yeni Bozkurt, (3-4), 8.
6. Aran, M. S. (1948c, Mart-Nisan). Ergenekon türküsü [Şiir]. Yeni Bozkurt, (3-4), 7.
7. Arık, R. O. (1974). Meseleler. Hareket Yayınları.
8. Asya, A. N. (1948a, Ocak). Bir bayram gününde. Yeni Bozkurt, (1), 5.

9. Asya, A. N. (1948b, Şubat). Fikir. Yeni Bozkurt, (2), 2.
10. Asya, A. N. (1948c, Mart-Nisan). Yangınlar tarihi. Yeni Bozkurt, (4), 4.
11. Asya, A. N. (1948d, Mayıs). Vagonlar. Yeni Bozkurt, (5), 5.
12. Atabay, M. (2005). II. Dünya Savaşı sırasında Türkiye’de milliyetçilik akımları. Kaynak Yayınları.
13. Atsız, H. N. (1931, Mayıs 15). Türkler hangi ırktandır? Atsız Mecmua, (1), 6-7.
14. Atsız. (1961). Ordünaryus’un fahiş yanlışları (Ali Fuat Başgil’e cevap). Küçükaydın Matbaası.
15. Atsız, H. N. (1962, Şubat). Türk milletine çağrı. Orkun, (1), 16-18, 32.
16. Atsız. H. N. (1966). Türk tarihinde meseleler. Afşın Yayınları.
17. Atsız, H. N. (1970, Haziran). Dr. Hasan Ferit Cansever. Ötüken, (6), 3.
18. Aytaç, P. P. (2022, 25 Mart ). Kültürel kimlik ve Ergenekon Destanı. Düşünce Dünyasında Türkiz, 5 (26), 54.
19. Baban, C. (1948, 4 Şubat). Türk ocakları yeniden doğmalıdır. Tasvir, 1, 5.
20. Balaşoğlu, N. (1948a, Mart-Nisan). Bugün [Şiir]. Yeni Bozkurt, (3-4), 5.
21. Balaşoğlu, N. (1948b, Şubat). Gözlerimizde yaş ruhlarımızda elem var Kâzım Karabekir. Yeni Bozkurt, (2), 4.
22. Balaşoğlu, N. (1948c, Temmuz). Mücadeleler ve hakikatler. Yeni Bozkurt, (7), 8-11.
23. Bayat, F. (2009). Türk destancılık tarihi bağlamında Köroğlu Destanı. Ötüken Yayınları.
24. Baydur, M. (1994). Milliyetçilik. Ağaç Yayınları.
25. Bayrı, M. H. (1942, Ağustos). Dervişî. Tanrıdağı, (17), 5.
26. Bir protesto. (1948, Şubat). Yeni Bozkurt, (2), 12.
27. Bir şairin kara talihi. (1948, Nisan). Yeni Bozkurt, (3-4), 13.
28. Bize gelen eserler. (1948, Haziran). Yeni Bozkurt, (6), 2.
29. Börte-Çine. (1948, Mart-Nisan). Bozkurt soyu [Şiir]. Yeni Bozkurt, (3-4), 12.
30. Bozkurt. (1921, Temmuz). (1). [Hicri 1337].
31. Bozkurt. (1939, Mayıs). (1).
32. Bulgarlar ve biz. (1948, Temmuz). Yeni Bozkurt, (7), 6-7, 13.
33. Bulut, F. (1999). İttihat ve Terakki’de milliyetçilik din ve kadın tartışmaları I. Su Yayınevi.
34. Cansever, H. F. (1948a, Haziran). Milliyetçiliğin psikolojik bakımdan tetkiki. Yeni Bozkurt, (6), 3, 10.
35. Cansever, H. F. (1948b, Temmuz). Kin ve sevginin millî hayatta rolleri. Yeni Bozkurt, (7), 4, 13.
36. CKMP Programı: Müreffeh ve kuvvetli bir Türkiye için. (1965). Arı Matbaası.
37. Coşkun, A. (1948, Şubat). Rahat dur [Şiir]. Yeni Bozkurt, (2), 14.
38. Çalık, E. (2019). Türk düşüncesinde Ziya Gökalp. Ötüken Yayınları.
39. Çamurdanoğlu. (1948, Mayıs). Dağın oğluyam [Şiir]. Yeni Bozkurt, (5), 8-9.
40. Çınar, M. (2013). Anadoluculuk ve tek parti CHP’de sağ kanat. İletişim Yayınları.
41. Darendelioğlu, İ. (1948a, Mart-Nisan). Solcu hocalara yazık oluyormuş. Yeni Bozkurt, (3-4), 14- 15.
42. Darendelioğlu, İ. (1948b, Şubat). Bab-ı alinin kozmopolit bir dergisi komünizmle mücadele etmemizi istiyor.
43. Yeni Bozkurt, (2), 7.
44. Darendelioğlu, İ. (1975). Türkiye’de milliyetçilik hareketleri. Hamle Matbaası.
45. Darendelioğlu, İ. (1976). Türk milliyetçiliği tarihinde büyük kavga. Oymak Yayınları.
46. Dellaloğlu, B. F. (2014, Ocak-Şubat-Mart). Muhafazakârlıkla modernleşmeciliğin kavşağında Türkiye: Tanpınar ve Narmanlı Han. Muhafazakâr Düşünce, 10 (39), 113-127.
47. Dural, B. (2010). Türk muhafazakârlığı ve Nurettin Topçu başkaldırı ve uyum. Kriter Yayınları.
48. Elbeylioğlu, M. A. (1948, Mayıs). Bence [Şiir]. Yeni Bozkurt, (5), 14.
49. Ergenekon bayramı İstanbul’da ilk defa kutlandı. (1948, Nisan). Yeni Bozkurt, (3), 1.
50. Erkilet, H. E. (1948, Haziran). Türkçülük yollarında birkaç hatıra. Yeni Bozkurt, (6), 7.
51. Erkilet, H. E. (2002). Yıldırım. Genelkurmay Basımevi.
52. Eröz, M. (1992). Eski Türk dini (Gök Tanrı) ve Alevîlik-Bektaşilik. Türk Dünyası Araştırmaları Vakfı Yayınları.
53. Erverdi, E. (2019). Nurettin Topçu: Dünden kalanlar ve geleceğe umutlar. Dergâh Yayınları.
54. Eti, O. (1948, Haziran). Öksüz Rumeli bizim Rumeli. Yeni Bozkurt, (6), 13.
55. Eyüboğlu, M. (1948a, Ocak). Türkçü bir parti kurulabilir mi? Yeni Bozkurt, (1), 7.
56. Eyüboğlu, M. (1948b, Temmuz). Milliyetçilik yolunda bugünkü durumumuz. Yeni Bozkurt, (7), 2.
57. Fezai. (1948, Haziran). Yaylada bahar başlıyor [Şiir]. Yeni Bozkurt, (6), 6.
58. Gök-Han. (1948, Haziran). Akın [Şiir]. Yeni Bozkurt, (6), 12.
59. Hamdullah Suphi Tanrıöver muhafazakâr Türkçü parti kuracak. (1947, 31 Aralık). Son Posta, s. 1.
60. Halıcıoğlu, F. (1948, Ocak). Eyüp [Şiir]. Yeni Bozkurt, (1), 11.
61. İnan, A. (1948, Haziran). Rus ihtilalinden hatıralar. Yeni Bozkurt, (6), 5.
62. Irkçılık aleyhdarlarıyla münakaşalar. (1941, Birincikanun). Bozkurt, (12), 325-326.
63. İsimsiz. (1948, Mayıs). Bozkurtuma [Şiir]. Yeni Bozkurt, (5), 15.
64. Kara, İ. ve Asılsoy, A. (Haz.). (2023). Din ve milliyet I (1904-1914)-II. Meşrutiyet ve Millî Mücadele dönemlerinde milliyetçilik tartışmaları. Dergâh Yayınları.
65. Karabulak, O. (2017). Atsız ve Türkçülüğün yarım asrı-süreli yayınlarda Türk milliyetçiliğinin seyri. Ötüken Yayınları.
66. Körüklü, R. (1948, Şubat). Meydan bizimdir [Şiir]. Yeni Bozkurt, (2), 14.
67. Köymen, N. (1940, Mayıs-Haziran). Köycülük ülküsü Türkçülük ülküsüdür. Bozkurt, (3), 66.
68. Kunt, H. (1948, Mayıs). Biziz [Şiir]. Yeni Bozkurt, (5), 15.
69. Kuzu, A. (2019). Alparslan Türkeş ve Dokuz Işık. Kariyer Yayınları.
70. Küçüka, N. A. (1939, Mayıs). Ziya Gök Alp’a saldıranlar. Bozkurt, (1), 20.
71. Mehmed Halid. (2014). Milliyetperliğin manası. M. K. Çalen ve H. Kaycı (Haz.), Modern Türk düşüncesinde milliyetçilik içinde (s. 241-245). Bilge Oğuz Yayınları.
72. Milliyetçi arkadaş. (1948, Mayıs). Yeni Bozkurt, (5), 2.
73. Mirkelamoğlu, A. (1948, Şubat). Kızıllar! Maskeler aşağı! Yeni Bozkurt, (2), 5, 12.
74. Nurlu, S. (1948, Mayıs). Sen ve Turan [Şiir]. Yeni Bozkurt, (5), 15.
75. Ogan, S. (1948, Temmuz). Vatan ve Mehmetçik [Şiir]. Yeni Bozkurt, (7), 14.
76. Oğan, A. (1948, Haziran). Yürü hey [Şiir]. Yeni Bozkurt, (6), 2.
77. Ögel, B. (1971). Türk mitolojisi I. TTK Basımevi.
78. Öğün, S. S. (2000). Mukayeseli sosyal teori ve tarih bağlamında milliyetçilik. Alfa Yayınları.
79. Ok, S. (1948, Temmuz). Dinle [Şiir]. Yeni Bozkurt, (7), 14.
80. Ölmez, Ü. (1948, Mart-Nisan). Alp Er Tunga [Şiir]. Yeni Bozkurt, (3-4), 12.
81. Özcan, M. (2020). Türkçüler. Dergâh Yayınları.
82. Özelçi, H. (1948, Şubat). Kızıl sarhoşlar [Şiir]. Yeni Bozkurt, (2), 14.
83. Özerdim, S. N. (1948, Ocak). Cumhuriyet yıllarına hücum. Yeni Bozkurt, (1), 10.
84. Özdoğan, G. G. (2019). “Turan”dan “Bozkurt”a tek parti döneminde Türkçülük (1931-1946) (İ. Kaplan, Çev.). İletişim Yayınları.
85. Öztoprak, R. (1948a, Nisan). Askere gidiyorum [Şiir]. Yeni Bozkurt, (4), 12.
86. Öztoprak, R. (1948b, Haziran). Türkçü bir şaire ithaf [Şiir]. Yeni Bozkurt, (6), 15.
87. Öztürk, A. (2001). Ötüken Türk kitabeleri. MEB Basımevi.
88. Öztürk, A. (t.y.). Çağlar içinde Türk destanları. Pozitif Yayınları.
89. Pınar, M. (2020). Anadoluculuk ve köycülük bağlamında Türkiye Köylü Partisi. Libra Kitap.
90. Rocker, R. (2019). Milliyetçilik ve kültür (A. Çakıroğlu, Çev.). Kaos Yayınları.
91. Sançar, N. (1939, Mayıs). Namık Kemal’e saldıranlar. Bozkurt, (1), 23.
92. Sançar, N. (1940, Mayıs-Temmuz). Tevfik Fikret meselesi. Bozkurt, (4), 98.
93. Sançar, N. (1948, Mayıs). Laboratuvar ırkçılığı. Yeni Bozkurt, (5), 1.
94. Sançar, N. (1973). İnönü ile hesaplaşma. Afşın Yayınları.
95. Sarıyar Sezan, C. (2025). Zonguldak’ta milliyetçi bir dergi: Bucak. Karadeniz Araştırmaları, 22 (85), 456-475.
96. Sefercioğlu, N. (2008). Türkçü dergiler. Türk Ocakları Ankara Şubesi Yayınları.
97. Sefercioğlu, N. (2014, Mayıs). Mustafa Zeki Sofuoğlu. Türk Yurdu, 103 (321), 40-41.
98. Selekler, H. M. (1948a, Ocak). Tarih [Şiir]. Yeni Bozkurt, (1), 7.
99. Selekler, H. M. (1948b, Şubat). Gazi Mustafa Kemal’e [Şiir]. Yeni Bozkurt, (2), 8.
100. Serteller nerede. (1948, Mart-Nisan). Yeni Bozkurt, (3-4), 13.
101. Sezgin, F. (1948, Temmuz). Atlılar [Şiir]. Yeni Bozkurt, (7), 14.
102. Smith, A. (2017). Etno-sembolizm ve milliyetçilik (B. F. Çallı, Çev.). Alfa Araştırma.
103. Sofuoğlu, M. Z. (1948a, Ocak). Vatan hainliği ve siyasi ahlak. Yeni Bozkurt, (1), 6.
104. Sofuoğlu, M. Z. (1948b, Şubat). Türk milliyetçileri artık lüzumsuz münakaşaları bırakmalıdır. Yeni Bozkurt, (2), 3.
105. Sönmez, M. (1948, Şubat). Hayatın anlamı [Şiir]. Yeni Bozkurt, (2), 14.
106. Tarihsiz milliyetçilik nasıl olabilir? (1948, 1 Ocak). Tasvir, 1, 5.
107. Taşkın, Y. (2009). Türkiye’de sağcılık: Bir kavramın yenileşme tarihini anlamak. T. Bora ve M. Gültekingil (Ed.), Modern Türkiye’de siyasi düşünce: Cilt 9 içinde (s. 451-473). İletişim Yayınları.
108. Taşkın, Y. (2019). Milliyetçi muhafazakâr entelijansiya. İletişim Yayınları.
109. Tebriz radyosunda Azerbaycan Türkçesi ile şarkı ve yayın. (1948, Mart-Nisan). Yeni Bozkurt, (3-4), 13.
110. Tevetoğlu, F. (1948, Mayıs). Ayna [Şiir]. Yeni Bozkurt, (5), 8.
111. Tunaya, T. Z. (2016). Türkiye’nin siyasi hayatında Batılılaşma hareketleri. Bilgi Üniversitesi Yayınları.
112. Türk, C. (1948, Ocak). Ülkücülük. Yeni Bozkurt, (1), 4, 14.
113. Türk Kültür Çalışmaları Derneğinin ikinci konferansı. (1948, Ocak). Yeni Bozkurt, (1), 12.
114. Türk Kültür Çalışmaları Derneği üyeleriyle bir konuşma. (1948, Mayıs). Yeni Bozkurt, (5),8- 11.
115. Türk Ocakları hakkında. (1948, Haziran). Yeni Bozkurt, (6), 6.
116. Türk Ocakları yeniden açıldı. (1949, 11 Mayıs). Akşam, 1, 5.
117. Türkeş, A. (2020). 1944 milliyetçilik olayları (S. Yıldız, Ed.). Berikan Yayınevi.
118. Türkçülük yollarında birkaç hatıra. (1948, Mayıs). Yeni Bozkurt, (5), 6-7.
119. Türkkan, R. O. (1942, 5 Mart). Bozkurtçunun amentüsü. Bozkurt, (13), 5.
120. Uçar, H. (1948a, Mart-Nisan). O gün [Şiir]. Yeni Bozkurt, (3-4), 12.
121. Uçar, H. (1948b, Haziran). Türk oğlu [Şiir]. Yeni Bozkurt, (6), 15.
122. Ülken, H. Z. (1992). Türkiye’de çağdaş düşünce tarihi. Ülken Yayınları.
123. Vural, M. K. (2020). II. Dünya Savaşı Türkiye’sinde Millet dergisi ve Anadolucu milliyetçilik. Libra Kitap.
124. Vergili, A., Bozkaya, K. (2024). Anadoluculuk hareketinden evrenselliğe: Hilmi Ziya Ülken’in medeniyet anlayışı üzerine felsefî ve sosyolojik bir analiz. Sosyologca, (28), 205-220.
125. Yeni neşriyat. (1948, Ocak). Yeni Bozkurt, (1), 15.
126. Yeşilyurt, A. H. (1948, Şubat). Türk büyükleri için şeref galerisi yapılmasını istiyoruz. Yeni Bozkurt, (2), 10.
127. Yıldırım, E. (1948, Mayıs). Kalk sevgilim [Şiir]. Yeni Bozkurt, (5), 2.
128. Yıldız, S. (2018). Tarihten fikre fikirden siyasete makaleler I. Berikan Yayınevi.
129. Yılanlıoğlu. (1948, Haziran). Düşünce [Şiir]. Yeni Bozkurt, (6), 2.