Milletvekilliği Adaylık Kriterleri ve 27. Dönem Milletvekillerinin Profil Analizi: Kimler Milletvekili Olabilir?

Öz

19. yüzyılda yaşanan siyasal, ekonomik ve sosyal gelişmeler sonucunda elde edilen genel oy hakkı neredeyse tüm dünya ülkelerinde demokratik süreçlerin vazgeçilmez koşulunu oluşturdu. Cinsiyet, eğitim, sosyal statü veya ait olunan sınıf gibi özellikler artık oy kullanmak ve temsil hakkına sahip olmak için bir ölçüt olarak değerlendirilmiyor. Ancak diğer sosyal ve siyasal hakların uygulanma süreçlerinde olduğu gibi ona sahip olmak ve onu kullanmak arasında farklar var. Bu çalışma, siyasal birimler tarafından temsil etme hakkının hangi koşullarda sınırlandığını, milletvekili adaylık kriterlerinin neler olduğunu ve parlamentodaki milletvekillerinin profillerini inceleyerek kimlerin temsilci olabildiğini incelemeyi amaçlamaktadır. Bunun için ilk olarak milletvekili adayı olabilmek için anayasal ve siyasal partilerin getirdiği kısıtlamalar ve kriterler incelenecektir. Çalışmanın ilerleyen bölümlerinde, milletvekillerinin cinsiyet, yaş, eğitim ve mesleğe ilişkin profillerine ilişkin veriler incelenmektedir. Yapılan analizde partilerin adaylık kriterlerinin toplumun bazı kesimlerini dışladığı ve mevcut milletvekillerinin profilinin toplumsal grupları kapsamadığı görülmektedir. Ayrıca meclisteki milletvekillerinin çoğunluğunun erkek, orta yaşlı ve sermaye sahibi olduğu görülmektedir. Bu araştırma, Türkiye'de cinsiyet, mülk sahipliği ve vergilendirme gibi kısıtlamaların kaldırılmasına rağmen, siyasi temsil açısından parlamento ve toplum arasında farklılıklar olduğunu göstermektedir. Bu da bireylerin seçilme hakkına eşit bir şekilde erişememesine neden olmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• siyasal temsil
• parlamento
• adaylık kriterleri
• milletvekili profili

Candidacy Criteria for Deputies and Profile Analysis of 27th Parliament: Who Can Stand as an MP?

Öz

Universal suffrage, which was gained due to political, economic, and social developments and struggles in the 19th century, has been one of the most critical dimensions of democratic processes worldwide. Gender, education, social status, or class are no longer considered criteria for voting and political representation in democratic countries. As in the implementation of any social and political rights, however, there are differences between having rights to and benefiting from them. In this respect, this study aims to investigate under which conditions the right to represent is restrained by political units, especially state and political parties, which the criteria for candidacy are necessary, and who can become a representative through examining the profiles of the deputies in the 27th Parliament of Turkey. Firstly, the study examines restrictions and criteria applied by state and political parties in order for anyone to be a parliamentary candidate. In the subsequent sections of the essay, the data on the profiles and backgrounds of the deputies relating to gender, age, education, and occupation are examined. It is seen that both the candidacy criteria of the parties exclude a part of the society, and the profile of the current parliament does not encompass all public groups and classes. In addition, this study uncovers that the overwhelming majority of the deputies in the parliament are middle‐aged, educated males and have capital. This research concludes with the observation that there are differences between the structure of parliament and society in terms of political representation, despite the removal of restrictions such as gender, property ownership, and taxation in Turkey. Consequently, despite having the right to represent, each citizen does not have equal access to it.

Anahtar Kelimeler

• political representation
• parliament
• candidacy criteria
• deputies’ profile

Kaynakça

1. ACE. (t.y.) The Electoral Knowledge Network - Countries. Erişim Adresi: https://aceproject.org/regions-en?set_language=en. Erişim Tarihi: 27.09.2022.
2. AK Parti. (Ocak 2019). Tüzük. Erişim Adresi: https://www.akparti.org.tr/media/279929/cep-boy.pdf. Erişim Tarihi: 06.02.2022.
3. Alkan, M. Ö. (2006). Türkiye’de Seçim Sistemi Tercihinin Misyon Boyutu ve Demokratik Gelişime Etkileri. Anayasa Yargısı, 22(1), 133-165.
4. Blondel, J., & Müller-Rommel, F. (2007). Political Elites. İçinde R. J. Dalton & H. Klingemann (Ed.), The Oxford Handbook of Political Behavior (s. 0). Oxford University Press. https://doi.org/10.1093/oxfordhb/9780199270125.003.0044
5. Cumhuriyet Gazetesi. (2018, 04). HDP’de aday adaylık şartları açıklandı. Cumhuriyet Gazetesi. Erişim Adresi: https://www.cumhuriyet.com.tr/haber/hdpde-aday-adaylik-sartlari-aciklandi-965622. Erişim Tarihi: 20.09.2022.
6. Çakır, S. (2013). Erkek Kulübünde Siyaset Kadın Parlamenterlerle Sözlü Tarih. Versus Kitap.
7. Çınar, Ü. O. (2016). Türkiye’deki siyasi partilerin aday belirleme yöntemlerinin rekabet ve temsiliyet bakımlarından değerlendirilmesi: 2011 ve 2015 genel seçimleri [Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Hacettepe Üniversitesi.
8. Dahl, R. A. (1961). Who Governs?: Democracy and Power in the American City (İkinci Baskı). Yale University Press.

9. Demirel, A. (2012). Tek Partinin Yükselişi. İletişim Yayınları.
10. Demirel, A., & Durgun, S. (2014). Temsiliyet ve Seçimler. İçinde Y. Taşkın (Ed.), Siyaset. İletişim Yayıncılık.
11. Duverger, M. (1974). Siyasal Partiler (E. Özbudun, Çev.; 2. Baskı). Bilgi Yayınevi.
12. Ellis, C. M., Horowitz, M. C., & Stam, A. C. (2015). Introducing the LEAD Data Set. International Interactions, 41(4), 718-741. https://doi.org/10.1080/03050629.2015.1016157
13. Evrensel Gazetesi. (2018). Partilerin milletvekilliği aday adaylığı başvuru ücreti belli oldu. Erişim Adresi: https://www.evrensel.net/haber/351162/partilerin-milletvekilligi-aday-adayligi-basvuru-ucreti-belli-oldu. Erişim Tarihi: 21.09.2022.
14. Frey, F. W. (1965). The Turkish political elite. The MIT Press.
15. Gerring, J., Oncel, E., Morrison, K., & Pemstein, D. (2019). Who Rules the World? A Portrait of the Global Leadership Class. Perspectives on Politics, 17(4), 1079-1097. https://doi.org/10.1017/S1537592719000744
16. Hacaloğlu, H. (2018, 04). Milletvekili Aday Adaylığında Cep Yakan Ücretler. Voice of America. Erişim Adresi: https://www.amerikaninsesi.com/a/milletvekili-aday-adayliginda-cep-yakan-ucretler/4367070.html. Erişim Tarihi: 21.09.2022.
17. Hazan, R. Y., & Rahat, G. (2010). Democracy within Parties: Candidate Selection Methods and their Political Consequences (Illustrated edition). Oxford University Press.
18. Heywood, A. (2017). Siyaset. Adres Yayınları.
19. Hunter, F. (1969). Community Power Structure: A Study of Decision Makers. The University of North Carolina Press.
20. Keser, A., Çelik, M., & Ercan, E. (2021). Türkiye’de Kadınların Siyasal Temsili ve Toplumsal Cinsiyet. Ankara Üniversitesi SBF Dergisi, 76(1), 191-229. https://doi.org/10.33630/ausbf.822019
21. Kışlalı, A. T. (1987). Siyaset Bilimi. Ankara Üniversitesi Basın-Yayın Yüksek Okulu Yayınları.
22. McDonagh, E. (2010). It Takes a State: A Policy Feedback Model of Women’s Political Representation. Perspectives on Politics, 8(1), 69-91. https://doi.org/10.1017/S1537592709992672
23. Mills, C. W. (1974). İktidar Seçkinleri (Ü. Oskay, Çev.). Bilgi Yayınları.
24. Örs, B. (2011). Siyasal Temsil. İstanbul Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Dergisi, 35, 1-22.
25. Özkan, N. (2018, Haziran 22). 24 Haziran’ın faturası. MediaCat. Erişim Adresi: https://mediacat.com/24-haziranin-faturasi/. Erişim Tarihi: 20.02.2022.
26. Ranney, A. (1981). Candidate Selection. Içinde D. Butler (Ed.), Democracy at the Polls: A Comparative Study of Competitive National Elections. Aei Pr.
27. Sapiro, V. (1981). Research Frontier Essay: When Are Interests Interesting? The Problem of Political Representation of Women. The American Political Science Review, 75(3), 701-716. https://doi.org/10.2307/1960962
28. Sarıbay, A. Y. (2021). Siyasal Partiler Sosyolojisi. Dün Bugün Yarın Yayınları.
29. Sayarı, S. (2015). Siyasi Partiler ve Parti Sistemleri. İçinde S. Sayarı & H. Dikici Bilgin (Ed.), Karşılaştırmalı Siyaset: Temel Konular ve Yaklaşımlar.
30. Sayarı, S., & Hasanov, A. (2008). The 2007 Elections and Parliamentary Elites in Turkey: The Emergence of a New Political Class? Turkish Studies. https://doi.org/10.1080/14683840802012108
31. Sayın, A. (2018). CHP’nin milletvekili aday listesi nasıl hazırlandı? BBC News Türkçe. Erişim Adresi: https://www.bbc.com/turkce/haberler-turkiye-44205902. Erişim Tarihi: 21.09.2022.
32. TBMM Başkanlığı. (2018). 27. Dönem TBMM Albümü. TBMM.
33. Vergin, N. (2015). Siyasetin Sosyolojisi Kavramlar, Tanımlar, Yaklaşımlar (13. Baskı). Doğan Kitap.