Eating and Drinking Culture and Habits in Safiye Erol’s Novels

Öz

Four novels (Kadıköyü’nün Romanı-1938, Ülker Fırtınası-1944, Ciğerdelen-1946, Dineyri Papazı-1955) written by Safiye Erol, one of the Turkish women novelists of the early Republican period, are among the leading examples of the modern Turkish novel. In this study, I aimed at determining the eating-drinking culture and habits of people in Istanbul mentioned in Safiye Erol’s novels between 1930 and end of the World War II. Meal eating is not a simple action required to sustain human life. It can be said that meal eating is the process from obtaining of food to its consumption and is associated with well-being, beliefs, preferences, technology, power, and the frailty of society. The years between 1930 and 1950 represent a period in which Turkish society tried to adapt to a Republican ideology. Changes in the eatingdrinking habits are also a part of this endeavour. In this context, the outlook in eatingdrinking habits of society provides us useful sociological data. I tried to specify the eating-drinking culture and habits of the abovementioned period, as stated in Safiye Erol’s novels using text/content analysis. I thematically classified the eating-drinking culture of the heroes in the novels and later interpreted each title in detail. Safiye Erol gives place to both traditional and modern eating-drinking cultural methods in her novels. This may be an indicator that Turkish people remained between both the Ottoman and Republican cultures. In the joint entertainments of men and women of a new generation, eating and drinking are sanctified and drinking alcohol comes out as a part of modern life. This situation is relevant with the political-ideological structure of that period. Safiye Erol includes many food scenes of this period in her novels ranging from breakfast to dinner, from street vendors to rowing boats, and banqueting. There is a need to expand the results I obtained from Safiye Erol’s the novels via searching through other novels published in the same period with a similar method to reach general results regarding the eating-drinking culture and habits.

Anahtar Kelimeler

• Safiye Erol
• novel
• eating-and drinking culture
• folklore
• social life

Safiye Erol’un Romanlarında Yeme-İçme Kültürü ve Alışkanlıkları

Öz

Erken Cumhuriyet dönemi Türk kadın romancılarından Safiye Erol’un yazmış olduğu dört roman (Kadıköyü’nün Romanı-1938, Ülker Fırtınası-1944, Ciğerdelen-1946, Dineyri Papazı-1955) modern Türk romanının öncü örneklerindendir. Bu çalışmada Safiye Erol’un romanları aracılığıyla 1930’lu yıllardan İkinci Dünya Savaşı sonlarına kadarki İstanbul hayatında yeme-içme kültürü ve alışkanlıklarını belirlemeyi amaçladım. Yemek, insanoğlu için hayatı devam ettirmeye yönelik basit bir eylem değildir. Yiyeceğin temininden tüketim aşamasına kadar geçen süreç toplumun refahı, inançları, tercihleri, teknolojisi, gücü ve zaafları ile ilişkilidir. 1930-1950’li yıllar, Türk toplumunun Cumhuriyet ideolojisine göre hayatını düzenlemeye çalıştığı bir dönemdir. Yeme-içme alışkanlıklarındaki dönüşüm de bu çabanın bir parçasıdır. Bu bağlamda toplumun yeme-içme alışkanlıklarındaki görünüm, sosyolojik olarak kıymetli veriler sunar. Safiye Erol’un romanları ekseninde dönemin yeme-içme kültürü ve alışkanlıklarını nitel araştırma tekniklerinden metin/içerik analizi yöntemi kullanarak tespit etmeye çalıştım. Roman kahramanları aracılığıyla görünür hale gelen yeme-içme kültürüne dair izleri tematik tasnife tabi tutarak sınıflandırdım ve her bir başlığı yorumladım. Safiye Erol, romanlarında geleneksel yeme-içme kültürü ile modern usullere birlikte yer vermiştir. Bu durum, Osmanlı’dan Cumhuriyet’e geçen Türk insanının iki kültür arasında kalışının bir göstergesi sayılabilir: Yeni neslin kadın-erkek müşterek eğlencelerinde yeme-içme adeta kutsanır, içki modern yaşamın bir parçası olarak takdim edilir. Bu, devrin siyasî-ideolojik yapısıyla ilgilidir. Safiye Erol, kahvaltıdan, akşam yemeğine, sokak satıcılarından sandal sefalarına, davet yemeklerine devrin birçok yemek sahnesini romanlarına taşımıştır. Safiye Erol’un romanlarından hareketle elde ettiğim sonuçların devrin diğer romanlarının benzer bir metotla taranarak genişletilmesine ve dönemin yeme-içme kültürü ve alışkanlıklarıyla ilgili genel geçer tespitlere ulaşılmasına ihtiyaç vardır.

Anahtar Kelimeler

• Safiye Erol
• roman
• yeme-içme kültürü
• folklor
• sosyal hayat

Kaynakça

1. Ayverdi, S. (1976). Âbide şahsiyetler. Kubbealtı Cemiyeti.
2. Balıkhâne Nazırı Ali Rıza Bey (2017). Eski zamanlarda İstanbul hayatı (A.Ş. Çoruh, Haz.). Kitabevi.
3. Belge, M. (2018). Tarih boyunca yemek kültürü. İletişim.
4. Beşirli, H. (2010). Yemek, kültür ve kimlik. Milli Folklor, 22 (87), 159-169.
5. Boratav, P.N. (1988). 100 soruda Türk folkloru (inanışlar, töre ve törenler, oyunlar). Gerçek.
6. Çetin, A (2016). Memluk devletinde yemek kültürüne genel bir bakış. Milli Folklor, 18 (72), 107-117.
7. Çoruh, A.Ş. (1995). Cumhuriyet devri Türk romanında Beyoğlu. Kitabevi.
8. Delon, J. (1996). Eski İstanbul’un (yaşayan) tadı. Remzi.

9. Duhani, S.N. (1990). Beyoğlu’nun adı Pera iken (geri dönmeyecek zamanlar) (N. Önol, Çev.) İstanbul Kütüphanesi.
10. Enginün, İ. (2002). Cumhuriyet dönemi Türk edebiyatı. Dergâh.
11. Erbay, E. (2005). Safiye Erol’un romanları üzerine bir inceleme. Suna.
12. Erol, S. (2002). Makaleler (1. bs.) (H. Açıkgöz, ). Kubbealtı.
13. Erol, S. (2003). Kadıköyü’nün romanı (3. bs.). Kubbealtı.
14. Erol, S. (2006). Ülker fırtınası (3. bs.). Kubbealtı.
15. Erol, S. (2007a). Ciğerdelen (6. bs.). Kubbealtı.
16. Erol, S. (2007b). Dineyri papazı (2. bs.). Kubbealtı.
17. Erol, S. (2011). Leylak mevsimi (2. bs.). Kubbealtı.
18. Fırat, M. (2014). Yemeğin ideolojisi ya da ideolojinin yemeği: Kimlik bağlamında yemek kültürü. Folklor/Edebiyat, 80 (4), 129-140.
19. Giz, A. (1998). Bir zamanlar Kadıköy. İletişim.
20. Güreşir, S.K. (2019). Hayattan esere: Ahmet Hamdi Tanpınar’da yeme içme kültürü. RumeliDE Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi, 14, 78-102.
21. İleri, S. (2010). Oburcuğun edebiyat kitabı. Doğan.
22. İleri, S. (2013). İstanbul’un sandık odası. Everest.
23. İnci, H. (2004). Eski ağza yeni taam: Alaturkadan alafrangaya Türk romanında sofra. Kitaplık (Edebiyatımızda yeme-içme), (78).
24. Karay, R.H. (2014a). Mutfak zevkinin son günleri (T. Birkan, Haz.) İletişim.
25. Karay, R.H. (2014b). Yemek yiyen nesil gıda alan nesil. Mutfak zevkinin son günleri (T. Birkan, Haz.) İletişim.
26. Karay, R.H. (2014c). Mutfak medeniyeti: Mutfak zevkinin son günleri (T. Birkan, Haz.) İletişim.
27. Kartal, S.G. (2017). Hüseyin Rahmi Gürpınar’ın eserlerinde kahve ve kahve kültürü. Folklor/Edebiyat, 23 (91), 211-236.
28. Özer, H. (2013). Ciğerdelen romanında metinlerarası ilişkiler. Türkiyat Mecmuası, 23, 99-116.
29. Öztek, U. (2019). Selim İleri’nin eserlerinde yeme içme kültürü [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi] Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
30. Sülker, K. (1985). Osmanlı’dan günümüze içki ve toplum. Süreç.
31. Tanpınar, A.H. (1988). 19’uncu asır Türk edebiyatı tarihi. Çağlayan.
32. Tırlı, N. (2018). Safiye Erol’un kurmaca metinleri üzerine tematik bir inceleme [Yayımlanmamış doktora tezi]. İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
33. Topuz, E. (2012). Edebiyat ve yemek: Bir kronotop olarak yemek [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi].
34. Yeditepe Üniversitesi Karşılaştırmalı Edebiyat.
35. Uçman, A. (2020). Safiye Erol. TDV İslâm Ansiklopedisi, Cilt: Ek-1, 418-419.
36. Uslu Üstten, A. (2014). Türk romanının somut olmayan kültürel miras aktarımı açısından incelenmesi. Ana Dili Eğitimi Dergisi, 2 (3), 20-31.
37. Yardım, M.N. (2003). Safiye Erol kitabı. Benseno.